Ngữ văn : Tiết 52
DẤU NGOẶC ĐƠN VÀ DẤU HAI CHẤM
CÁC LOẠI DẤU CÂU ĐÃ HỌC


DẤU NGOẶC ĐƠN VÀ DẤU HAI CHẤM
I. Dấu ngoặc đơn:
1.Ví dụ: SGK/134
a. Đùng một cái, họ (những người bản xứ) được phong cho cái danh hiệu tối cao là “chiến sĩ bảo vệ công lý và tự do”.
(Nguyễn Ái Quốc, Thuế máu)
b. Gọi là kênh Ba Khía vì ở đó hai bên bờ tập trung toàn những con ba khía, chúng bám đặc sệt quanh các gốc cây (ba khía là một loại còng biển lai cua, càng sắc tím đỏ, làm mắm xé ra trộn tỏi ớt ăn rất ngon).
(Theo Đoàn Giỏi, Đất rừng phương Nam)
c. Lí Bạch (701-762), nhà thơ nổi tiếng của Trung Quốc đời Đường, tự Thái Bạch, hiệu Thanh Liên cư sĩ, quê ở Cam Túc; lúc mới năm tuổi, gia đình về định cư ở làng Thanh Liên, huyện Xương Long thuộc Miên Châu (Tứ Xuyên).
(Ngữ văn 7, tập một)

DẤU NGOẶC ĐƠN VÀ DẤU HAI CHẤM
I. Dấu ngoặc đơn:
a. Đùng một cái, họ (những người bản xứ) được phong cho cái danh hiệu tối cao là “chiến sĩ bảo vệ công lý và tự do”.

(Nguyễn Ái Quốc, Thuế máu )
(những người bản xứ)
Giải thích để làm rõ họ là ai.
b. Gọi là kênh Ba Khía vì ở đó hai bên bờ tập trung toàn những con ba khía, chúng bám đặc sệt quanh các gốc cây (ba khía là một loại còng biển lai cua, càng sắc tím đỏ, làm mắm xé ra trộn tỏi ớt ăn rất ngon).
(Theo Đoàn Giỏi, Đất rừng phương Nam)
Thuyết minh về con ba khía để người đọc hình
dung được đặc điểm của con Ba Khía.

DẤU NGOẶC ĐƠN VÀ DẤU HAI CHẤM
c. Lí Bạch , nhà thơ nổi tiếng của Trung Quốc đời Đường, tự Thái Bạch, hiệu Thanh Liên cư sĩ, quê ở Cam Túc; lúc mới tuổi, gia đình về định cư ở làng Thanh Liên, huyện Xương Long thuộc Miên Châu
(Ngữ văn 7, tập 1)
(701-762)

DẤU NGOẶC ĐƠN VÀ DẤU HAI CHẤM
Bổ sung thêm thông tin về năm sinh và năm mất của nhà thơ
Bổ sung thông tin Miên Châu thuộc tỉnh nào
(Tứ Xuyên)
I. Dấu ngoặc đơn:
2.Ghi nhớ 1 : ( SGK /134)
Dấu ngoặc đơn dùng để đánh dấu phần chú thích (giải thích, thuyết minh, bổ sung thêm).

DẤU NGOẶC ĐƠN VÀ DẤU HAI CHẤM
Bài tập nhanh : Phần nào trong câu có thể cho vào dấu ngoặc đơn ?
a. Nam, lớp trưởng lớp 9A1 học rất giỏi.
b. Mùa xuân, mùa đầu tiên của một năm là mùa cây cối đâm chồi nảy lộc.
c.Bộ phim Đất Phương Nam do Việt Nam sản xuất rất hay.
( )
( )
( )

DẤU NGOẶC ĐƠN VÀ DẤU HAI CHẤM
Bài tập nhanh
A.Đánh dấu phần bổ sung thêm.
B.Đánh dấu phần thuyết minh
C.Đánh dấu phần giải thích
D.Đánh dấu lời dẫn trực tiếp
Nêu công dụng của dấu ngoặc đơn trong câu sau:
Cấm hút thuốc ở tất cả những nơi công cộng, phạt nặng những người vi phạm ( ở Bỉ, từ năm 1987, vi phạm lần thứ nhất phạt 40 đôla, tái phạm phạt 500 đôla).
(Ôn dịch, thuốc lá)
B

Bài tập nhanh: Dấu ngoặc đơn trong câu sau đây có công dụng gì?

Nguyễn Du ( tác giả truyện Kiều) là một đại thi hào của dân tộc.
A. Đánh dấu phần giải thích
B. Đánh dấu phần thuyết minh
C. Đánh dấu lời dẫn trực tiếp
D. Đánh dấu phần bổ sung thêm thông tin.
A
Lưu ý:
1. Nam Cao sinh năm 1915(?)-1951 nhưng có tài liệu ghi năm sinh của ông là 1917.
2. Một thế kỉ văn minh khai hóa (!) của thực dân cũng không làm ra được một tấc sắt.Tre vẫn còn vất vả mãi với người.
( Thép Mới- Cây Tre Việt Nam)
3. Trong tất cả những cố gắng của các nhà khai hoá nhằm bồi dưỡng cho dân tộc Việt Nam và dìu dắt họ trên con đường tiến bộ (?) thì phải kể việc bán rượu ti cưỡng bức(! )
( Nguyễn Ái Quốc)

=>Tỏ ý nghi ngờ.
=>Tỏ ý mỉa mai.
=>Nghi ngờ, mỉa mai.
1.Ví dụ: SGK/135
a. Rồi Dế Choắt loanh quanh, băn khoăn. Tôi phải bảo:
- Được, chú mình cứ nói thẳng thừng ra nào.
Dế Choắt nhìn tôi mà rằng:
Anh đã nghĩ thương em như thế thì hay là anh đào giúp cho em một cái ngách sang bên nhà anh, phòng khi tắt lửa tối đèn có đứa nào đến bắt nạt thì em chạy sang…
(Tô Hoài, Dế Mèn phiêu lưu kí)
b. Như tre mọc thẳng, con người không chịu khuất.
Người xưa có câu: “Trúc dẫu cháy, đốt ngay vẫn thẳng”. Tre là thẳng thắn, bất khuất!
(Thép Mới, Cây tre Việt Nam)
c. Con đường này tôi đã quen đi lại lắm lần, nhưng lần này tự nhiên thấy lạ. Cảnh vật chung quanh tôi đều thay đổi, vì chính lòng tôi đang có sự thay đổi lớn:
hôm nay tôi đi học.
( Thanh Tịnh, Tôi đi học)

DẤU NGOẶC ĐƠN VÀ DẤU HAI CHẤM
II. Dấu hai chấm:
Rồi Dế Choắt loanh quanh, băn khoăn. Tôi phải bảo:
- Được, chú mình cứ nói thẳng thừng ra nào.
Dế Choắt nhìn tôi mà rằng:
- Anh đã nghĩ thương em như thế thì hay là anh đào giúp cho em một cái ngách sang bên nhà anh, phòng khi tắt lửa tối đèn có đứa nào đến bắt nạt thì em chạy sang...
(Tô Hoài, Dế Mèn phiêu lưu kí)



DẤU NGOẶC ĐƠN VÀ DẤU HAI CHẤM
Đánh dấu (báo trước) lời đối thoại của Dế Mèn và Dế Choắt.
b. Như tre mọc thẳng, con người không chịu khuất. Người xưa có câu: “Trúc dẫu cháy, đốt ngay vẫn thẳng”. Tre là thẳng thắn, bất khuất !
(Thép Mới, Cây tre Việt Nam)

DẤU NGOẶC ĐƠN VÀ DẤU HAI CHẤM
Đánh dấu (báo trước) lời dẫn trực tiếp.
c. Con đường này tôi đã quen đi lại lắm lần, nhưng lần này tự nhiên thấy lạ. Cảnh vật chung quanh tôi đều thay đổi, vì chính lòng tôi đang có sự thay đổi lớn: hôm nay tôi đi học.
(Thanh Tịnh, Tôi đi học)

DẤU NGOẶC ĐƠN VÀ DẤU HAI CHẤM
Đánh dấu (báo trước) phần giải thích lí do thay đổi tâm trạng của tác giả.
II. Dấu hai chấm:
2.Ghi nhớ ( SGK/135)
Dấu hai chấm dùng để:
- Đánh dấu (báo trước) phần giải thích, thuyết minh cho một phần trước đó;
- Đánh dấu (báo trước) lời dẫn trực tiếp (dùng với dấu ngoặc kép) hay lời đối thoại (dùng với dấu gạch ngang).

DẤU NGOẶC ĐƠN VÀ DẤU HAI CHẤM
Bài tập nhanh
Nêu công dụng của dấu hai chấm:
- R?i m?t ng�y mua r�o. Mua giang giang b?n phớa. Cú
quóng n?ng xuyờn xu?ng bi?n, úng ỏnh d? m�u: xanh lỏ
m?, tớm ph?t, h?ng, xanh bi?c,.
(Vu Tỳ Nam,Bi?n d?p)
A.Dỏnh d?u ph?n b? sung cho ph?n tru?c dú.
B.Dỏnh d?u ph?n gi?i thớch cho ph?n tru?c dú.
C.Dỏnh d?u l?i d?i tho?i.
D.Dỏnh d?u ph?n thuy?t minh cho ph?n tru?c dú.
B
Đoạn văn sau còn thiếu dấu gì? Em hãy đặt dấu đó vào vị trí
thích hợp?

Trong thư gửi học sinh nhân ngày khai trường, Bác viết
“Non sông Việt Nam có trở nên tươi đẹp hay không, dân tộc
Việt Nam có bước tới đài vinh quang để sánh vai với các
cường quốc năm châu được hay không, chính là nhờ một
phần lớn ở công học tập của các em”.
:
Đáp án: Dấu hai chấm
Bài tập nhanh


Bài tập 1: Giải thích công dụng của dấu ngoặc đơn trong các đoạn trích sau:
a) Qua các cụm từ “tiệt nhiên” (rõ ràng, dứt khoát như thế, không thể khác), “định phận tại thiên thư” (định phận tại sách trời), “hành khan thủ bại hư” (chắc chắn sẽ nhận lấy thất bại), hãy nhận xét về giọng điệu của bài thơ.
(Ngữ văn 7, tập một)
=>Đánh dấu phần giải thích ý nghĩa của các cụm từ trong dấu ngoặc kép.
b) Chiều dài của cầu là 2290 m (kể cả phần cầu với chín nhịp dài và mười nhịp ngắn)
(Thúy Lan, Cầu Long Biên – chứng nhân lịch sử)


III. Luyện tập
=>Đánh dấu phần thuyết minh nhằm giúp người đọc hiểu rõ trong 2290 m chiều dài của cầu có tính cả phần cầu dẫn.

DẤU NGOẶC ĐƠN VÀ DẤU HAI CHẤM
Bài tập 2: Giải thích công dụng của dấu hai chấm trong những đoạn trích sau:
Nhưng họ thách nặng quá : nguyên tiền mặt phải mất một trăm đồng bạc, lại còn cau, còn rượu… cả cưới nữa thì mất đến cứng hai trăm bạc.
( Nam Cao, Lão Hạc)


b) Tôi không ngờ Dế Choắt nói với tôi một câu như thế này:
- Thôi, tôi ốm yếu quá rồi, chết cũng được. Nhưng trước khi nhắm mắt, tôi khuyên anh: ở đời mà có thói hung hăng bậy bạ, có óc mà không biết nghĩ, sớm muộn rồi cũng mang họa vào mình đấy.
(Tô Hoài, Dế Mèn phiêu lưu kí).
=> Đánh dấu phần giải thích cho ý họ thách cưới nặng quá.
=> Đánh dấu lời đối thoại, và phần thuyết minh cho lời khuyên của Dế Choắt.

DẤU NGOẶC ĐƠN VÀ DẤU HAI CHẤM
Bài tập 3: Có thể bỏ dấu hai chấm trong đoạn trích sau được không? Tác giả dùng dấu hai chấm trong đoạn trích nhằm mục đích gì ?
Tiếng Việt có những đặc sắc của một thứ tiếng đẹp, một thứ tiếng hay. Nói thế có nghĩa là nói rằng: tiếng Việt là một thứ tiếng hài hòa về mặt âm hưởng, thanh điệu mà cũng rất tế nhị, uyển chuyển trong cách đặt câu. Nói thế cũng có nghĩa là nói rằng: tiếng Việt có đầy đủ khả năng diễn đạt tình cảm, tư tưởng của người Việt Nam và để thỏa mãn cho yêu cầu của đời sống văn hóa nước nhà qua các thời kì lịch sử.
( Đặng Thai Mai, Tiếng Việt, một biểu hiện hùng hồn của sức sống dân tộc)

 Có thể bỏ dấu hai chấm nhưng nghĩa của phần đặt sau dấu hai chấm không được nhấn mạnh bằng phần trước. Tác giả dùng dấu hai chấm là để nhấn mạnh vế sau.
Bài tập 4: Phong Nha gồm hai bộ phận: Động khô và Động nước.
( Trần Hoàng, Động Phong Nha)

A
B
Phong Nha gồm hai bộ phận: Động khô và Động nước.
Phong Nha gồm hai bộ phận (Động khô và Động nước).
Thay được vì nghĩa cơ bản không thay đổi.
Phong Nha gồm: Động khô và Động nước.
Phong Nha gồm (Động khô và Động nước).
Không thay được, vì trong câu này vế Động khô và Động nước không thể coi là thuộc phần chú thích.

DẤU NGOẶC ĐƠN VÀ DẤU HAI CHẤM
TRÁI CÂY MAY MẮN
Cho biết công dụng của dấu hai chấm trong ngữ liệu sau:
Rồi hai con mắt long lanh của cô tôi chằm chặp đưa nhìn tôi. Tôi lại im lặng cúi đầu xuống đất : lòng tôi càng thắt lại, khóe mắt tôi đã cay cay.
(Nguyên Hồng, Những ngày thơ ấu)
? Đánh dấu phần giải thích.
Dấu hai chấm trong ngữ liệu sau có công dụng gì?
Hôm sau Lão Hạc sang nhà tôi. Vừa thấy tôi, lão báo ngay:
- Cậu Vàng đi đời rồi, ông giáo ạ!
- Cụ bán rồi ?
- Bán rồi ! Họ vừa bắt xong.
(Nam Cao, Lão Hạc)
→ Ñaùnh daáu (baùo tröôùc) lôøi ñoái thoaïi.
Trong ngöõ lieäu sau, daáu ngoaëc ñôn coù coâng duïng gì?
Hai baøi thô “Caûnh khuya” vaø “Raèm thaùng gieâng” ñöôïc Baùc Hoà vieát ôû chieán khu Vieät Baéc trong nhöõng naêm ñaàu cuûa cuoäc khaùng chieán choáng Phaùp (1946-1954).
→ Đaùnh daáu phaàn boå sung theâm.
Ô MAY MẮN
Phaàn naøo trong caâu sau coù theå cho vaøo trong daáu ngoaëc ñôn? Taïi sao ?

Taân, lôùp tröôûng 8A, haùt raát hay.
→ Coù theå cho vaøo trong daáu ngoaëc ñôn phaàn naèm giöõa hai daáu phaåy vì ñoù laø phaàn chæ coù taùc duïng giaûi thích theâm.Taân (lôùp tröôûng 8A) haùt raát hay.
Tiết 50: DAÁU NGOAËC ÑÔN VAØ DAÁU HAI CHAÁM
Ô MAY MẮN
HƯỚNG DẪN VỀ NHÀ
* Học bài cũ:
- Học thuộc lòng công dụng dấu ngoặc đơn, dấu hai chấm
- Làm hoàn thiện các bài tập còn lại.
- Viết một đoạn văn ngắn về chủ đề học tập có sử dụng dấu ngoặc đơn và dấu hai chấm.
* Chuẩn bị bài mới:
- Luyện nói: Thuyết minh về một thứ đồ dùng