Tiết 55 - Tiếng Việt

DẤU NGOẶC ĐƠN VÀ DẤU HAI CHẤM

I. Dấu ngoặc đơn
1. Ví dụ:sgk/134
a. Đùng một cái, họ (những người bản xứ) được phong cho cái danh
hiệu tối cao là “chiến sĩ bảo vệ công lý và tự do”.
(Nguyễn Ái Quốc, Thuế máu)

b. Gọi là kênh Ba Khía vì ở đó hai bên bờ tập trung toàn những con
ba khía, chúng bám đặc sệt quanh các gốc cây (ba khía là một loại
còng biển lai cua, càng sắc tím đỏ, làm mắm xé ra trộn tỏi ớt ăn rất
ngon).
(Theo Đoàn Giỏi, Đất rừng phương Nam)
c. Lí Bạch (701-762), nhà thơ nổi tiếng của Trung Quốc đời Đường,
tự Thái Bạch, hiệu Thanh Liên cư sĩ, quê ở Cam Túc; lúc mới năm
tuổi, gia đình về định cư ở làng Thanh Liên, huyện Xương Long
thuộc Miên Châu (Tứ Xuyên).
(Ngữ văn 7, tập 1)

DẤU NGOẶC ĐƠN VÀ DẤU HAI CHẤM

I. Dấu ngoặc đơn
1. Ví dụ:sgk/134

Dấu ngoặc đơn trong những đoạn trích này dùng
để làm gì?

a) Đùng một cái, họ (những người bản xứ)
được phong cho cái danh hiệu tối cao là
“chiến sĩ bảo vệ công lý và tự do”.

Giải thích để làm rõ họ
ngụ ý chỉ ai.

DẤU NGOẶC ĐƠN VÀ DẤU HAI CHẤM

b. Gọi là kênh Ba Khía vì ở đó hai bên bờ
tập trung toàn những con ba khía, chúng
bám đặc sệt quanh các gốc cây (ba khía là
một loại còng biển lai cua, càng sắc tím đỏ,
làm mắm xé ra trộn tỏi ớt ăn rất ngon).
(Theo Đoàn Giỏi, Đất rừng phương Nam)

Thuyết minh về một loài động vật mà tên của nó được dùng để gọi
tên một con kênh, giúp người đọc hình dung rõ hơn về con kênh này.

Tiết 52:

DẤU NGOẶC ĐƠN VÀ DẤU HAI CHẤM

c. Lí Bạch (701-762) , nhà thơ nổi tiếng
của Trung Quốc đời Đường, tự Thái
Bạch, hiệu Thanh Liên cư sĩ, quê ở Cam
Túc; lúc mới năm tuổi, gia đình về định
cư ở làng Thanh Liên, huyện Xương
Long thuộc Miên Châu
.
(Ngữ văn 7, tập 1)

(Tứ Xuyên)

Bổ sung thêm thông tin
về năm sinh và năm mất
của nhà thơ

Bổ sung thông tin Miên
Châu thuộc tỉnh nào

a. Đùng một cái, họ (những người bản xứ) được phong cho cái danh hiệu tối cao
là “chiến sĩ bảo vệ công lý và tự do”.
(Nguyễn Ái Quốc, Thuế máu)
b.Gọi là kênh Ba Khía vì ở đó hai bên bờ tập trung toàn những con ba khía,
chúng bám đặc sệt quanh các gốc cây (ba khía là một loại còng biển lai cua, càng
sắc tím đỏ, làm mắm xé ra trộn tỏi ớt ăn rất ngon).
(Theo Đoàn Giỏi, Đất rừng phương Nam)
c. Lí Bạch (701-762), nhà thơ nổi tiếng của Trung Quốc đời Đường, tự Thái
Bạch, hiệu Thanh Liên cư sĩ, quê ở Cam Túc; lúc mới năm tuổi, gia đình về định
cư ở làng Thanh Liên, huyện Xương Long thuộc Miên Châu (Tứ Xuyên).
( Ngữ văn 7, tập một)

→ Bỏ phần trong ngoặc đơn thì nghĩa của các đoạn trích dẫn không
thay đổi vì khi đặt một phần nào đó trong dấu ngoặc đơn thì người
viết đã coi đó là phần chú thích nhằm cung cấp thông tin bổ sung, đi
kèm theo.

Tiết 52:

DẤU NGOẶC ĐƠN VÀ DẤU HAI CHẤM

I. Dấu ngoặc đơn
1. Ví dụ:sgk/134
2. Nhận xét:
a.Đánh dấu phần giải thích.
b.Đánh dấu phần thuyết minh
c.Đánh dấu phần bổ sung thêm thông tin.

* Ghi nhớ : ( SGK trang 134)

Dấu ngoặc đơn dùng để đánh dấu phần chú thích
(giải thích, thuyết minh, bổ sung thêm)

1. Nam Cao sinh năm 1915(?)-1951 nhưng
có tài liệu ghi năm sinh của ông là 1917.

Tỏ ý nghi ngờ.
2. Một thế kỉ văn minh khai hóa (!) của
thực dân cũng không làm ra được một
tấc sắt.Tre vẫn còn vất vả mãi với người.
( Thép Mới- Cây Tre Việt Nam).

Tỏ ý mỉa mai.

Bài tập nhanh
Nêu công dụng của dấu ngoặc đơn trong câu sau:
Cấm hút thuốc ở tất cả những nơi công cộng, phạt nặng những người
vi phạm ( ở Bỉ, từ năm 1987, vi phạm lần thứ nhất phạt 40 đôla, tái
phạm phạt 500 đôla).
(Ôn dịch, thuốc lá)
A.Đánh dấu phần bổ sung thêm.
B.Đánh dấu phần thuyết minh
B
C.Đánh dấu phần giải thích
D.Đánh dấu lời dẫn trực tiếp

Bài tập nhanh: Dấu ngoặc đơn trong câu sau đây
có công dụng gì?

Nguyễn Du ( tác giả truyện Kiều) là một đại thi hào
của dân tộc.
A. Đánh dấu phần giải thích
A
B. Đánh dấu phần thuyết minh
C. Đánh dấu lời dẫn trực tiếp
D. Đánh dấu phần bổ sung thêm thông tin.

DẤU NGOẶC ĐƠN VÀ DẤU HAI CHẤM

I. Dấu ngoặc đơn
II. Dấu hai chấm:
1. Ví dụ: sgk/135

DẤU NGOẶC ĐƠN VÀ DẤU HAI CHẤM
II. Dấu hai chấm:

1.Ví dụ: SGK/135

a. Rồi Dế Choắt loanh quanh, băn khoăn. Tôi phải bảo:
- Được, chú mình cứ nói thẳng thừng ra nào.
Dế Choắt nhìn tôi mà rằng:
Anh đã nghĩ thương em như thế thì hay là anh đào giúp cho em một cái ngách sang bên
nhà anh, phòng khi tắt lửa tối đèn có đứa nào đến bắt nạt thì em chạy sang…
(Tô Hoài, Dế Mèn phiêu lưu kí)
b. Như tre mọc thẳng, con người không chịu khuất.
Người xưa có câu: “Trúc dẫu cháy, đốt ngay vẫn thẳng”. Tre là thẳng thắn, bất khuất!
(Thép Mới, Cây tre Việt Nam)
c. Con đường này tôi đã quen đi lại lắm lần, nhưng lần này tự nhiên thấy lạ. Cảnh vật
chung quanh tôi đều thay đổi, vì chính lòng tôi đang có sự thay đổi lớn:
hôm nay tôi đi học.
( Thanh Tịnh, Tôi đi học)

DẤU NGOẶC ĐƠN VÀ DẤU HAI CHẤM
a. Rồi Dế Choắt loanh quanh, băn khoăn. Tôi phải bảo:
- Được, chú mình cứ nói thẳng thừng ra nào.
Dế Choắt nhìn tôi mà rằng:
- Anh đã nghĩ thương em như thế thì hay là anh đào giúp cho
em một cái ngách sang bên nhà anh, phòng khi tắt lửa tối đèn có
đứa nào đến bắt nạt thì em chạy sang...
kí)

(Tô Hoài, Dế Mèn phiêu lưu

Đánh dấu (báo
trước) lời đối thoại
của Dế Mèn và Dế
Choắt.

DẤU NGOẶC ĐƠN VÀ DẤU HAI CHẤM
b. Như tre mọc thẳng, con người không chịu khuất.
Người xưa có câu: “Trúc dẫu cháy, đốt ngay vẫn thẳng”.
Tre là thẳng thắn, bất khuất !
(Thép Mới, Cây tre Việt Nam)

Đánh dấu (báo trước)
lời dẫn trực tiếp.

DẤU NGOẶC ĐƠN VÀ DẤU HAI CHẤM
c. Con đường này tôi đã quen đi lại lắm lần, nhưng lần này
tự nhiên thấy lạ. Cảnh vật chung quanh tôi đều thay đổi, vì
chính lòng tôi đang có sự thay đổi lớn: hôm nay tôi đi học.
(Thanh Tịnh, Tôi đi học)
Đánh dấu (báo trước)
phần giải thích lí do
thay đổi tâm trạng của
tác giả.

DẤU NGOẶC ĐƠN VÀ DẤU HAI CHẤM
II. Dấu hai chấm:
2.Ghi nhớ ( SGK/135)

Dấu hai chấm dùng để:
- Đánh dấu (báo trước) phần giải thích, thuyết minh cho
một phần trước đó;
- Đánh dấu (báo trước) lời dẫn trực tiếp (dùng với dấu
ngoặc kép) hay lời đối thoại (dùng với dấu gạch ngang).

Bài tập nhanh
Nêu công dụng của dấu hai chấm:
- Rồi một ngày mưa rào. Mưa giăng giăng bốn phía. Có
quãng nắng xuyên xuống biển, óng ánh đủ màu: xanh lá
mạ, tím phớt, hồng, xanh biếc,…
(Vũ Tú Nam,Biển đẹp)
A.Đánh dấu phần bổ sung cho phần trước đó.
B
B.Đánh dấu phần giải thích cho phần trước đó.
C.Đánh dấu lời đối thoại.
D.Đánh dấu phần thuyết minh cho phần trước đó.

Bài tập nhanh
Đoạn văn sau còn thiếu dấu gì? Em hãy đặt dấu đó vào vị trí
thích hợp?
Trong thư gửi học sinh nhân ngày khai trường, Bác viết:
“Non sông Việt Nam có trở nên tươi đẹp hay không, dân tộc
Việt Nam có bước tới đài vinh quang để sánh vai với các
cường quốc năm châu được hay không, chính là nhờ một
phần lớn ở công học tập của các em”.

Đáp án: Dấu hai chấm

DẤU NGOẶC ĐƠN VÀ DẤU HAI CHẤM

III. Luyện tập
THẢO LUẬN NHÓM
Nhóm 1:

Nhóm 2:

Nhóm 3:

Nhóm 4:

Bài 1

Bài 2

Bài 3

Bài 4

DẤU NGOẶC ĐƠN VÀ DẤU HAI CHẤM
III. Luyện tập

Bài tập 1: Giải thích công dụng của dấu ngoặc đơn trong các đoạn
trích sau:
a) Qua các cụm từ “tiệt nhiên” (rõ ràng, dứt khoát như thế, không
thể khác), “định phận tại thiên thư” (định phận tại sách trời),
“hành khan thủ bại hư” (chắc chắn sẽ nhận lấy thất bại), hãy nhận
xét về giọng điệu của bài thơ.
(Ngữ văn 7, tập một)

=>Đánh dấu phần giải thích ý nghĩa của các cụm từ trong dấu ngoặc
kép.
b) Chiều dài của cầu là 2290 m (kể cả phần cầu với chín nhịp dài
và mười nhịp ngắn)
(Thúy Lan, Cầu Long Biên – chứng nhân lịch

sử)
=>Đánh
dấu phần thuyết minh nhằm giúp người đọc hiểu rõ trong
2290 m chiều dài của cầu có tính cả phần cầu dẫn.

DẤU NGOẶC ĐƠN VÀ DẤU HAI CHẤM
Bài tập 2: Giải thích công dụng của dấu hai chấm trong những
đoạn trích sau:
a) Nhưng họ thách nặng quá : nguyên tiền mặt phải mất một trăm
đồng bạc, lại còn cau, còn rượu… cả cưới nữa thì mất đến cứng
hai trăm bạc.
( Nam Cao, Lão Hạc)

=> Đánh dấu phần giải thích cho ý họ thách cưới nặng quá.
b) Tôi không ngờ Dế Choắt nói với tôi một câu như thế này:
- Thôi, tôi ốm yếu quá rồi, chết cũng được. Nhưng trước khi nhắm
mắt, tôi khuyên anh: ở đời mà có thói hung hăng bậy bạ, có óc mà
không biết nghĩ, sớm muộn rồi cũng mang họa vào mình đấy.
(Tô Hoài, Dế Mèn phiêu lưu kí).

=> Đánh dấu lời đối thoại, và phần thuyết minh cho lời khuyên của
Dế Choắt.

Bài tập 3: Có thể bỏ dấu hai chấm trong đoạn trích sau được không?
Tác giả dùng dấu hai chấm trong đoạn trích nhằm mục đích gì ?
Tiếng Việt có những đặc sắc của một thứ tiếng đẹp, một thứ tiếng hay.
Nói thế có nghĩa là nói rằng: tiếng Việt là một thứ tiếng hài hòa về
mặt âm hưởng, thanh điệu mà cũng rất tế nhị, uyển chuyển trong cách
đặt câu. Nói thế cũng có nghĩa là nói rằng: tiếng Việt có đầy đủ khả
năng diễn đạt tình cảm, tư tưởng của người Việt Nam và để thỏa mãn
cho yêu cầu của đời sống văn hóa nước nhà qua các thời kì lịch sử.
tộc)

( Đặng Thai Mai, Tiếng Việt, một biểu hiện hùng hồn của sức sống dân

 Có thể bỏ dấu hai chấm nhưng nghĩa của phần đặt sau dấu hai chấm
không được nhấn mạnh bằng phần trước. Tác giả dùng dấu hai chấm
là để nhấn mạnh vế sau.

Bài tập 4: Phong Nha gồm hai bộ phận: Động khô và Động nước.
( Trần Hoàng, Động Phong Nha)

DẤU NGOẶC ĐƠN VÀ DẤU HAI CHẤM
A
Phong Nha gồm hai bộ
phận: Động khô và Động
nước.

B
Phong Nha gồm hai bộ phận
(Động khô và Động nước).

Thay được vì nghĩa cơ bản không thay đổi.
Phong Nha gồm: Động khô
và Động nước.

Phong Nha gồm (Động
khô và Động nước).

Không thay được, vì trong câu này vế Động khô và Động
nước không thể coi là thuộc phần chú thích.

DẤU CÂU

Dấu ngoặc đơn

Dấu hai chấm

Dùng để đánh dấu phần chú thích

Giải thích Thuyết minh Bổ sung

Đánh dấu báo trước

Phần giải
thích,
thuyết
minh

Lời dẫn
trực tiếp
( dùng
với dấu
ngoặc
kép)

Lời đối
thoại
( dùng
với dấu
gạch
ngang)

Cho bieát coâng duïng cuûa daáu hai chaám trong ngöõ lieäu sau:
Roài hai con maét long lanh cuûa coâ toâi chaèm chaëp ñöa nhìn
toâi. Toâi laïi im laëng cuùi ñaàu xuoáng ñaát : loøng toâi caøng thaét laïi,
khoùe maét toâi ñaõ cay cay.
(Nguyeân Hoàng, Nhöõng ngaøy thô aáu)
→ Ñaùnh daáu phaàn giaûi thích.

Daáu hai chaám trong ngöõ lieäu sau coù coâng duïng gì?
Hoâm sau Laõo Haïc sang nhaø toâi. Vöøa thaáy toâi, laõo
baùo ngay:
- Caäu Vaøng ñi ñôøi roài, oâng giaùo aï!
- Cuï baùn roài ?
- Baùn roài ! Hoï vöøa baét xong.
(Nam Cao, Laõo Haïc)

→ Ñaùnh daáu (baùo tröôùc) lôøi ñoái thoaïi.

Trong ngöõ lieäu sau, daáu ngoaëc ñôn coù
coâng duïng gì?
Hai baøi thô “Caûnh khuya” vaø “Raèm
thaùng gieâng” ñöôïc Baùc Hoà vieát ôû chieán khu
Vieät Baéc trong nhöõng naêm ñaàu cuûa cuoäc
khaùng chieán choáng Phaùp (1946-1954).

→ Đaùnh daáu phaàn boå sung theâm.

Tiết 50: DAÁU NGOAËC ÑÔN VAØ DAÁU HAI CHAÁM
Phaàn naøo trong caâu sau coù theå cho vaøo
trong daáu ngoaëc ñôn? Taïi sao ?
Taân, lôùp tröôûng 8A, haùt raát hay.

→ Coù theå cho vaøo trong daáu ngoaëc ñôn phaàn naèm giöõa hai
daáu phaåy vì ñoù laø phaàn chæ coù taùc duïng giaûi thích theâm.Taân
(lôùp tröôûng 8A) haùt raát hay.

- Ghi nhớ công dụng của dấu ngoặc đơn và
dấu hai chấm.
- Làm các bài tập còn lại ở SGK.
- Xem trước bài : “Bài toán dân số”.