? Nêu quan hệ ý nghĩa giữa các vế câu của
câu ghép?
? Đặt một câu ghép và phân tích mối quan hệ ý
nghĩa giữa các vế câu?

CÁC LOẠI DẤU CÂU ĐÃ HỌC
LỚP
6
7
8

Nội dung
Dấu chấm, dấu chấm hỏi, dấu chấm than,
dấu phẩy.
Dấu chấm lửng, dấu chấm phẩy, dấu gạch
ngang.
Dấu ngoặc đơn, dấu hai chấm, dấu
ngoặc kép.

Thứ 4 ngày 08 tháng 12 năm 2021
Tiết 49: DẤU NGOẶC ĐƠN VÀ DẤU HAI CHẤM

Tiết 49:

DẤU NGOẶC ĐƠN VÀ DẤU HAI CHẤM

I. Dấu ngoặc đơn
1. Ví dụ/sgk

a. Đùng một cái, họ (những người bản xứ) được phong cho cái danh
hiệu tối cao là “chiến sĩ bảo vệ công lý và tự do”.
(Nguyễn Ái Quốc, Thuế máu)

b. Gọi là kênh Ba Khía vì ở đó hai bên bờ tập trung toàn những con
ba khía, chúng bám đặc sệt quanh các gốc cây (ba khía là một loại
còng biển lai cua, càng sắc tím đỏ, làm mắm xé ra trộn tỏi ớt ăn rất
ngon).
(Theo Đoàn Giỏi, Đất rừng phương Nam)
c. Lí Bạch (701-762), nhà thơ nổi tiếng của Trung Quốc đời Đường,
tự Thái Bạch, hiệu Thanh Liên cư sĩ, quê ở Cam Túc; lúc mới năm
tuổi, gia đình về định cư ở làng Thanh Liên, huyện Xương Long
thuộc Miên Châu (Tứ Xuyên).
(Ngữ văn 7, tập 1)

Tiết 49:
I. Dấu ngoặc đơn
1. Ví dụ/sgk

DẤU NGOẶC ĐƠN VÀ DẤU HAI CHẤM
Nội dung của phần nằm trong
dấu ngoặc đơn?

a) Đùng một cái, họ (những người bản xứ)
được phong cho cái danh hiệu tối cao là
“chiến sĩ bảo vệ công lý và tự do”.
(Nguyễn Ái Quốc, Thuế máu)

Giải thích để làm rõ
họ ngụ ý chỉ ai.

Tiết 49:

DẤU NGOẶC ĐƠN VÀ DẤU HAI CHẤM

b. Gọi là kênh Ba Khía vì ở đó hai bên bờ
tập trung toàn những con ba khía, chúng
bám đặc sệt quanh các gốc cây (ba khía là
một loại còng biển lai cua, càng sắc tím đỏ,
làm mắm xé ra trộn tỏi ớt ăn rất ngon).
(Theo Đoàn Giỏi, Đất rừng phương Nam)

Thuyết minh về một loài động vật mà tên của nó được dùng để gọi
tên một con kênh, giúp người đọc hình dung rõ hơn về con kênh này.

Tiết 52:

DẤU NGOẶC ĐƠN VÀ DẤU HAI CHẤM

c. Lí Bạch (701-762) , nhà thơ nổi tiếng
của Trung Quốc đời Đường, tự Thái
Bạch, hiệu Thanh Liên cư sĩ, quê ở Cam
Túc; lúc mới năm tuổi, gia đình về định
cư ở làng Thanh Liên, huyện Xương
Long thuộc Miên Châu (Tứ Xuyên) .
(Ngữ văn 7, tập 1)

Bổ sung thêm thông tin
về năm sinh và năm mất
của nhà thơ

Bổ sung thông tin Miên
Châu thuộc tỉnh nào

a. Đùng một cái, họ (những người bản xứ) được phong cho cái danh hiệu tối cao
là “chiến sĩ bảo vệ công lý và tự do”.
(Nguyễn Ái Quốc, Thuế máu)
b.Gọi là kênh Ba Khía vì ở đó hai bên bờ tập trung toàn những con ba khía,
chúng bám đặc sệt quanh các gốc cây (ba khía là một loại còng biển lai cua, càng
sắc tím đỏ, làm mắm xé ra trộn tỏi ớt ăn rất ngon).
(Theo Đoàn Giỏi, Đất rừng phương Nam)
c. Lí Bạch (701-762), nhà thơ nổi tiếng của Trung Quốc đời Đường, tự Thái
Bạch, hiệu Thanh Liên cư sĩ, quê ở Cam Túc; lúc mới năm tuổi, gia đình về định
cư ở làng Thanh Liên, huyện Xương Long thuộc Miên Châu (Tứ Xuyên).
( Ngữ văn 7, tập một)

→ Bỏ phần trong ngoặc đơn thì nghĩa của các đoạn trích dẫn không
thay đổi vì khi đặt một phần nào đó trong dấu ngoặc đơn thì người
viết đã coi đó là phần chú thích nhằm cung cấp thông tin bổ sung, đi
kèm theo.

Tiết 49:
I. Dấu ngoặc đơn
1. Ví dụ/sgk
2. Nhận xét:

DẤU NGOẶC ĐƠN VÀ DẤU HAI CHẤM

a.Đánh dấu phần giải thích.
b.Đánh dấu phần thuyết minh
c.Đánh dấu phần bổ sung thêm thông tin.

* Ghi nhớ : ( SGK trang 134)

Dấu ngoặc đơn dùng để đánh dấu phần chú thích
(giải thích, thuyết minh, bổ sung thêm)

LƯU Ý
1. Nam Cao sinh năm 1915(?)-1951 nhưng
có tài liệu ghi năm sinh của ông là 1917.

Tỏ ý nghi ngờ.
2. Một thế kỉ văn minh khai hóa (!) của
thực dân cũng không làm ra được một
tấc sắt.Tre vẫn còn vất vả mãi với người.
( Thép Mới- Cây Tre Việt Nam).

Tỏ ý mỉa mai.

Bài tập nhanh :

Phần nào trong câu có thể cho vào dấu ngoặc đơn ?

a. Bạn Nam (, lớp trưởng lớp 9A1,) học rất giỏi.
b. Mùa xuân(, mùa đầu tiên của một năm,)là
mùa cây cối đâm chồi nảy lộc.
c. Bộ phim “Đất và người ”,( do Việt Nam sản
xuất,) rất hay.

Tiết 49:

DẤU NGOẶC ĐƠN VÀ DẤU HAI CHẤM

I. Dấu ngoặc đơn
II. Dấu hai chấm:
1. Xét ví dụ:

a. Rồi Dế Choắt loanh quanh, băn khoăn. Tôi phải bảo:
- Được, chú mình cứ nói thẳng thừng ra nào.
Dế Choắt nhìn tôi mà rằng:
- Anh đã nghĩ thương em như thế thì hay là anh đào giúp cho em
một cái ngách sang bên nhà anh, phòng khi tắt lửa tối đèn có đứa
nào đến bắt nạt thì em chạy sang...
(Tô Hoài, Dế Mèn phiêu lưu kí)
b. Như tre mọc thẳng, con người không chịu khuất. Người xưa có câu:
“Trúc dẫu cháy, đốt ngay vẫn thẳng”. Tre là thẳng thắn, bất khuất !
(Thép Mới, Cây tre Việt Nam)
c. Con đường này tôi đã quen đi lại lắm lần, nhưng lần này tự nhiên
thấy lạ. Cảnh vật chung quanh tôi đều thay đổi, vì chính lòng tôi đang
có sự thay đổi lớn: hôm nay tôi đi học.
( Thanh Tịnh, Tôi đi học)

a. Rồi Dế Choắt loanh quanh, băn
khoăn. Tôi phải bảo:
- Được, chú mình cứ nói thẳng thừng ra
nào.
Dế Choắt nhìn tôi mà rằng:
- Anh đã nghĩ thương em như thế thì hay
là anh đào giúp cho em một cái ngách
sang bên nhà anh, phòng khi tắt lửa tối
đèn có đứa nào đến bắt nạt thì em chạy
sang.. (Tô Hoài, Dế Mèn phiêu lưu kí)

Đánh dấu (báo trước) lời đối
thoại của Dế Mèn và Dế Choắt

b. Như tre mọc thẳng, con
người không chịu khuất. Người
xưa có câu: “Trúc dẫu cháy, đốt
ngay vẫn thẳng”. Tre là thẳng
thắn, bất khuất !

Đánh
dấuCây
(báo
trước)
(Thép Mới,
tre Việt
Nam)
lời dẫn trực tiếp của
người xưa.

c. Con đường này tôi đã quen đi lại
lắm lần, nhưng lần này tự nhiên thấy
lạ. Cảnh vật chung quanh tôi đều
thay đổi, vì chính lòng tôi đang có sự
thay đổi lớn: hôm nay tôi đi học.
( Thanh Tịnh, Tôi đi học)

Đánh dấu (báo trước)
phần giải thích lí do
thay đổi tâm trạng.

Tiết 49:

DẤU NGOẶC ĐƠN VÀ DẤU HAI CHẤM

I. Dấu ngoặc đơn
II. Dấu hai chấm:
1. Xét ví dụ:
2. Kết luận: Ghi nhớ/SGK-135
Dấu hai chấm dùng để:
- Đánh dấu (báo trước) phần giải thích, thuyết minh cho
một phần trước đó;
- Đánh dấu (báo trước) lời dẫn trực tiếp (dùng với dấu
ngoặc kép) hay lời đối thoại (dùng với dấu gạch ngang).

Lưu ý:
1/ Khi đánh dấu lời thoại, dấu hai chấm đi kèm với dấu
gạch ngang.
2/ Khi đánh dấu lời dẫn trực tiếp, dấu hai chấm đi kèm với
dấu ngoặc kép.
3/ Phải viết hoa sau dấu hai chấm khi báo trước lời dẫn, lời
thoại.
III. Luyện tập

Bài tập 1(sgk/135; 136): Giải thích công dụng của dấu ngoặc đơn
trong các đoạn trích sau:
a) Qua các cụm từ “tiệt nhiên” (rõ ràng, dứt khoát như thế, không
thể khác), “định phận tại thiên thư” (định phận tại sách trời), “hành
khan thủ bại hư” (chắc chắn sẽ nhận lấy thất bại), hãy nhận xét về
giọng điệu của bài thơ.
(Ngữ văn 7, tập 1)
=> Đánh dấu phần giải thích ý nghĩa của các cụm từ trong dấu
ngoặc kép.
b) Chiều dài của cầu là 2290 m (kể cả phần cầu với chín nhịp dài và
mười nhịp ngắn)
Long
– chứng
nhân
=> Đánh dấu phần (Thúy
thuyết Lan,
minhCầu
nhằm
giúpBiên
người
đọc hiểu
rõ lịch
trongsử)
2290 m chiều dài của cầu có tính cả phần cầu dẫn.

Bài tập 2(sgk/136): Giải thích công dụng của dấu hai chấm trong
những đoạn trích sau:
a) Nhưng họ thách nặng quá : nguyên tiền mặt phải mất một trăm
đồng bạc, lại còn cau, còn rượu… cả cưới nữa thì mất đến cứng hai
trăm bạc.
( Nam Cao, Lão Hạc)
=> Đánh dấu phần giải thích cho ý “ họ thách nặng quá” .
b) Tôi không ngờ Dế Choắt nói với tôi một câu như thế này:
- Thôi, tôi ốm yếu quá rồi, chết cũng được. Nhưng trước khi nhắm
mắt, tôi khuyên anh: ở đời mà có thói hung hăng bậy bạ, có óc mà
không biết nghĩ, sớm muộn rồi cũng mang họa vào mình đấy.
(Tô Hoài, Dế Mèn phiêu lưu kí)
=> Đánh dấu lời đối thoại và phần thuyết minh cho lời khuyên của Dế
Choắt.

Bài tập 3 (sgk/ 136): Có thể bỏ dấu hai chấm trong đoạn trích
sau được không? Dấu hai chấm trong đoạn trích có tác dụng gì ?
Tiếng Việt có những đặc sắc của một thứ tiếng đẹp, một thứ tiếng
hay. Nói thế có nghĩa là nói rằng: tiếng Việt là một thứ tiếng hài
hòa về mặt âm hưởng, thanh điệu mà cũng rất tế nhị, uyển chuyển
trong cách đặt câu. Nói thế cũng có nghĩa là nói rằng: tiếng Việt có
đầy đủ khả năng diễn đạt tình cảm, tư tưởng của người Việt Nam và
để thỏa mãn cho yêu cầu của đời sống văn hóa nước nhà qua các
thời kì lịch sử. ( Đặng Thai Mai,Tiếng Việt, một biểu hiện hùng hồn của sức sống dân
tộc).

Trả lời: Có thể bỏ dấu hai chấm vì ý nghĩa cơ bản của câu, của đoạn
văn không thay đổi, nhưng khi bỏ dấu hai chấm nghĩa không được
nhấn mạnh bằng khi có dấu hai chấm.

Bài tập 4 (sgk/137) : Phong Nha gồm hai bộ phận: Động khô và
Động nước.
( Trần Hoàng, Động Phong Nha)
Cách 1: Phong Nha gồm hai bộ phận (Động khô và Động nước).
Cách 2: Phong Nha gồm: Động khô và Động nước.

A
Phong Nha gồm hai bộ
phận: Động khô và Động
nước.

B
Phong Nha gồm hai bộ phận
(Động khô và Động nước).

Thay được vì nghĩa cơ bản không thay đổi.
Phong Nha gồm: Động khô
và Động nước.

Phong Nha gồm (Động
khô và Động nước).

Không thay được, vì “Động khô và Động nước”
không thể coi là thuộc phần chú thích, ý nghĩa
cơ bản của câu sẽ thay đổi (không rõ nghĩa).

Bài tập 5 (sgk/ 137): Bạn học sinh này chép lại đoạn văn của Thanh
Tịnh với cách dùng dấu ngoặc đơn đúng hay sai ?
Sau khi đọc xong mấy mươi tên đã viết sẵn trên mảnh giấy lớn, ông
đốc nhìn chúng tôi nói sẽ:
- Thế là các em được vào lớp năm. Các em phải gắng học để thầy mẹ
được vui lòng và để thầy dạy các em được sung sướng. Các em đã
nghe chưa? (Các em đều nghe nhưng không em nào dám trả lời. Cũng
may đã có một tiếng dạ ran của phụ huynh đáp lại.)
a) Sai, vì dấu ngoặc đơn hay dấu ngoặc kép bao giờ cũng tạo thành
cặp.
b) Phần nằm trong dấu ngoặc đơn không phải là một bộ phận của
câu, gọi là phần phụ chú hoặc phần phụ giải thích.

Hướng dẫn Bài tập 6 (sgk/ 137) : Dựa vào nội dung bài học: Bài toán
dân số, viết đoạn văn ngắn về sự cần thiết phải hạn chế việc gia tăng
dân số; có sử dụng dấu ngoặc đơn và dấu hai chấm?
Đoạn văn tham khảo 1:
Câu chuyện kén rể của nhà thông thái khiến nhiều người đọc
không khỏi giật mình. Chẳng ai có thể ngờ rằng dân số của hành tinh
này sẽ có một sự nhảy vọt, tăng tốc nhanh như vậy giữa quá khứ và
tương lai: 2 ( A- đam và E- va) lên 7 tỉ (2015). Như vậy “ Bài toán dân
số” đã trở thành một bài toán hóc búa cho toàn nhân loại chứ không
còn của riêng quốc gia nào. Loài người cùng nhau chung sức để giảm
tốc sự gia tăng dân số trên con đường đi tới ô 64 khủng khiếp đó. Bởi
vì, đó chính là sự tồn tại hay không tồn tại của xã hội loài người.

Đoạn văn tham khảo 2:
Chưa bao giờ vấn đề dân số và kế hoạch hóa gia đình
lại trở thành mối quan tâm hàng đầu của nhân loại như
bây giờ. Sự bùng nổ dân số đã kéo theo nhiều hệ lụy: nghèo
đói, lạc hậu, kinh tế chậm phát triển, giáo dục không được
đầu tư… Nếu con người không nhanh chóng kiểm soát tỉ lệ
sinh thì chẳng bao lâu nữa (theo Thái An trong bài “Bài
toán dân số”): “… mỗi con người trên trái đất này chỉ còn
diện tích một hạt thóc”. Và hạn chế gia tăng dân số là con
đường tồn tại của chính loài người.

Củng cố bài học: Những

đơn vị kiến thức cần ghi nhớ

DẤU CÂU

Dấu ngoặc đơn
Dùng để đánh dấu phần chú thích

Dấu hai chấm
Đánh dấu báo trước

Giải thích Thuyết minh Bổ sung Phần giải
thích,
thuyết
minh

Lời dẫn
trực tiếp
( dùng
với dấu
ngoặc
kép)

Lời đối
thoại
( dùng
với dấu
gạch
ngang)

HƯỚNG DẪN HỌC Ở NHÀ:
- Ghi nhớ công dụng của dấu ngoặc đơn và
dấu hai chấm.
- Làm các bài tập còn lại ở SGK.
- Tiết sau học bài : “Dấu ngoặc kép”.