Thứ ngày tháng 11 năm 2021
Luyện từ và câu
Dấu ngoặc kép
I. Nhận xét :
Bài 1. Những từ ngữ và câu đặt trong dấu ngoặc kép dưới đây là lời của ai ? Nêu tác dụng của dấu ngoặc kép :
Bác tự cho mình là “người lính vâng lệnh quốc dân ra mặt trận”, là “đầy tớ trung thành của nhân dân”. Ở Bác, lòng yêu mến nhân dân đã trở thành một sự say mê mãnh liệt. Bác nói: ‘‘Tôi chỉ có một sự ham muốn, ham muốn tột bậc, là làm sao cho nước ta hoàn toàn độc lập, dân ta được hoàn toàn tự do, đồng bào ai cũng có cơm ăn, áo mặc, ai cũng được học hành.” Theo TRƯỜNG CHINH
Bác tự cho mình là “người lính vâng lệnh quốc dân ra mặt trận”, là “đầy tớ trung thành của nhân dân”. Ở Bác, lòng yêu mến nhân dân đã trở thành một sự say mê mãnh liệt. Bác nói: “Tôi chỉ có một sự ham muốn, ham muốn tột bậc, là làm sao cho nước ta hoàn toàn độc lập, dân ta được hoàn toàn tự do, đồng bào ta ai cũng có cơm ăn, áo mặc, ai cũng được học hành.”
Những từ ngữ và câu đặt trong dấu ngoặc kép là lời của ai?
Những từ ngữ và câu đặt trong dấu ngoặc kép là lời của Bác Hồ.
- Nêu tác dụng của dấu ngoặc kép?
Dấu ngoặc kép dùng để dẫn lời nói trực tiếp của nhân vật hoặc của người nào đó

Những từ ngữ
và câu đó là lời
của Bác Hồ.
* Từ ngữ: “người lính vâng lệnh quốc dân ra mặt trận”, “đầy tớ trung thành của nhân dân.”
* Câu: “Tôi chỉ có một sự ham muốn, ham muốn tột bậc, là làm sao cho nước ta hoàn toàn độc lập, dân ta được hoàn toàn tự do, đồng bào ta ai cũng có cơm ăn, áo mặc, ai cũng được học hành.”
Một từ hay một cụm từ.
Một câu trọn vẹn hay một đoạn văn.
Dấu ngoặc kép dùng để đánh dấu chỗ trích dẫn lời nói trực tiếp của nhân vật. Lời nói đó có thể là:
* Từ ngữ: “người lính vâng lệnh quốc dân ra mặt trận”, “đầy tớ trung thành của nhân dân.”
* Câu: “Tôi chỉ có một sự ham muốn, ham muốn tột bậc, là làm sao cho nước ta hoàn toàn độc lập, dân ta được hoàn toàn tự do, đồng bào ta ai cũng có cơm ăn, áo mặc, ai cũng được học hành.”
Một từ hay cụm từ.
Một câu trọn vẹn hay đoạn văn.
Lời nói đó có thể là:
- Dấu ngoặc kép dùng để dẫn lời nói trực tiếp của nhân vật.
- Khi nào dấu ngoặc kép được dùng độc lập? Khi nào đấu ngoặc kép được dùng phối hợp với dấu hai chấm?
Dấu ngoặc kép dùng độc lập
Bác tự cho mình là “người lính vâng lệnh quốc dân ra mặt trận”, là “đầy tớ trung thành của nhân dân”.
- Dấu ngoặc kép được dùng độc lập khi dẫn lời trực tiếp chỉ là một từ hay cụm từ.
- Dấu ngoặc kép được dùng phối hợp với dấu hai chấm khi lời dẫn trực tiếp là một câu trọn vẹn hay một đoạn văn.
Dấu ngoặc kép dùng phối hợp với dấu hai chấm
Bác nói: “Tôi chỉ có một sự ham muốn, ham muốn tột bậc, là làm sao cho nước ta hoàn toàn độc lập, dân ta được hoàn toàn tự do, đồng bào ai cũng có cơm ăn, áo mặc, ai cũng được học hành.”
Bài 3: Trong khổ thơ sau, từ lầu được dùng với ý nghĩa gì ? Dấu ngoặc kép trong trường hợp này được dùng làm gì ?
Có bạn tắc kè hoa
Xây “lầu” trên cây đa
Rét, chơi trò đi trốn
Đợi ấm trời mới ra.
PHẠM ĐÌNH ÂN
Dấu ngoặc kép trong trường hợp này được dùng để đánh
dấu từ lầu là từ được dùng với ý nghĩa đặc biệt.
? Từ lầu chỉ cái gì?
?Tắc kè hoa có xây được lầu theo nghĩa trên không?
Tắc kè xây tổ trên cây, tổ nó nhỏ bé, không phải cái lầu theo nghĩa con người.
* Từ lầu trong khổ thơ được dùng với nghĩa gì?
- Gọi cái tổ của tắc kè bằng từ lầu để đề cao giá trị của cái tổ đó.
Dấu ngoặc kép trong trường hợp này được dùng làm gì?

- Dấu ngoặc kép còn được dùng để đánh dấu những từ ngữ được dùng với ý nghĩa đặc biệt.
Qua tìm hiểu bài 3, em thấy dấu ngoặc kép còn được dùng để làm gì ?

II. Ghi nhớ:
Dấu ngoặc kép thường dùng để làm gì và dùng như thế nào?
1. Dấu ngoặc kép thường dẫn lời nói trực tiếp của nhân vật hoặc của người nào đó.
Nếu lời nói trực tiếp là một câu trọn vẹn hay một đoạn văn thì trước dấu ngoặc kép ta thường phải thêm dấu hai chấm.
2. Dấu ngoặc kép còn được dùng để đánh dấu những từ ngữ được dùng với ý nghĩa đặc biệt.
Trong trường hợp nào ta phải thêm dấu hai chấm trước dấu ngoặc kép ?
Em hãy nêu tác dụng của dấu ngoặc kép ?
III. Luyện tập
Có lần, cô giáo ra cho chúng tôi một đề văn ở lớp:
“Em đã làm gì để giúp đỡ mẹ ?”
Tôi loay hoay mất một lúc, rồi cầm bút và bắt đầu
viết: “Em đã nhiều lần giúp đỡ mẹ. Em quét nhà và
rửa bát đĩa. Đôi khi, em giặt khăn mùi soa.”
Theo PI-VÔ-NA-RÔ-VA
Bài 1: Tìm lời nói trực tiếp trong đoạn văn sau :
Bài 2 : Có thể đặt những lời nói trực tiếp trong đoạn văn ở bài tập 1 xuống dòng, sau dấu gạch ngang đầu dòng không ? Vì sao ?
Có lần, cô giáo ra cho chúng tôi một đề văn ở lớp: “Em đã làm gì để giúp đỡ mẹ ?”
Tôi loay hoay mất một lúc, rồi cầm bút và bắt đầu viết: “Em đã nhiều lần giúp đỡ mẹ. Em quét nhà và rửa bát đĩa. Đôi khi, em giặt khăn mùi soa.”
Không thể viết xuống dòng đặt sau dấu gạch ngang. Vì đề bài của cô giáo và các câu văn của bạn học sinh không phải là những lời đối thoại trực tiếp giữa hai người.
Bài 3 : Em đặt dấu ngoặc kép vào chỗ nào trong các câu sau ?

vôi vữa
Làm vào vở
a) Cả bầy ong cùng nhau xây tổ. Con nào con nấy hết sức tiết kiệm .
“ ”
Từ/Cụm từ
Câu trọn vẹn/
Đoạn văn
Dùng độc lập
Phối hợp
dấu hai chấm
DẶN DÒ
Ở nhà xem lại bài: Dấu ngoặc kép
Hoàn thiện các bài tập chưa làm xong
Xem trước bài mới: MRVT Ước mơ