Vật lý học nghiên cứu
những gì???

Ta học môn vật lý từ cấp 2

Giới thiệu chung về vật Lí học
Vật lý học là một môn khoa học tự nhiên tập trung
vào sự nghiên cứu vật chất và chuyển động của nó
trong không gian và thời gian, cùng với những khái
niệm liên quan như năng lượng và lực. Vật lý học là
một trong những bộ môn khoa học lâu đời nhất, với
mục đích tìm hiểu sự vận động của vũ trụ.

Khái quát chung môn Vật Lý
- Chương trình THPT môn vật lý nghiên cứu 4
phần: Cơ, Nhiệt, Điện và Quang.
-Các Lĩnh vực này hoàn toàn là trong tự nhiên
nên môn vật Lý ra đời từ rất lâu đời.

KHÁI QUÁT CHƯƠNG TRÌNH
Vật Lí 11 gồm 2 phần: Điện học-Điện từ học và Quang học. Chia đều
thành 7 chương.
Chương 1: Điện tích. Điện trường.
Chương 2: Dòng điện không đổi.
Chương 3: Dòng điện trong các môi trường.
Chương 4: Từ trường.
Chương 5:Cảm ứng điện từ
Chương 6: Khúc xạ ánh sáng.
Chương 7: Mắt. Các dụng cụ quang.
Chương I: ĐIỆN TÍCH. ĐIỆN TRƯỜNG
•Bài 1: Điện tích, định luật Cu-lông
•Bài 2: Thuyết electron - Định luật bảo toàn điện tích
•Bài 3: Điện trường và cường độ điện trường - Đường sức điện
•Bài 4: Công của lực điện
•Bài 5: Điện thế - Hiệu điện thế
•Bài 6: Tụ điện

CHỦ ĐỀ 1

ĐỊNH LUẬT CULONG-THUYẾT ELECTRON . ĐỊNH LUẬT
BẢO TOÀN ĐIỆN TÍCH

CHỦ ĐỀ 1

ĐỊNH LUẬT CULONG-THUYẾT ELECTRON . ĐỊNH LUẬT
BẢO TOÀN ĐIỆN TÍCH
I. Thuyết electron
1. Cấu tạo nguyên tử về phương diện điện. Điện tích nguyên tố
a) Cấu tạo nguyên tử
Gồm: hạt nhân mang điện tích dương nằm ở trung tâm và các electron
mang điện tích âm chuyển động xung quanh.
Hạt nhân cấu tạo bởi hai loại hạt là nơtron không mang điện và prôtôn
mang điện dương.
Electron có điện tích là -1,6.10-19C và khối lượng là 9,1.10-31kg. Prôtôn có
điện tích là +1,6.10-19C và khối lượng là 1,67.10-27kg. Khối lượng của
nơtron xấp xĩ bằng khối lượng của prôtôn.
Số prôtôn trong hạt nhân bằng số electron quay quanh hạt nhân nên bình
thường thì nguyên tử trung hoà về điện.
b) Điện tích nguyên tố
Điện tích của electron và điện tích của prôtôn là điện tích nhỏ nhất mà ta
có thể có được. Vì vậy ta gọi chúng là điện tích nguyên tố.

CHỦ ĐỀ 1

ĐỊNH LUẬT CULONG-THUYẾT ELECTRON . ĐỊNH LUẬT
BẢO TOÀN ĐIỆN TÍCH

2. Thuyết electron
+ Bình thường tổng đại số tất cả các điện tích trong
nguyên tử bằng không, nguyên tử trung hoà về điện.
Nếu nguyên tử bị mất đi một số electron thì tổng đại số
các điện tích trong nguyên tử là một số dương, nó là một
ion dương. Ngược lại nếu nguyên tử nhận thêm một số
electron thì nó là ion âm.
+ Khối lượng electron rất nhỏ nên chúng có độ linh động
rất cao. Do đó electron dễ dàng bứt khỏi nguyên tử, di
chuyển trong vật hay di chuyển từ vật này sang vật khác
làm cho các vật bị nhiễm điện.
Vật nhiễm điện âm là vật thiếu electron; Vật nhiễm điện
dương là vật thừa electron.

CHỦ ĐỀ 1

ĐỊNH LUẬT CULONG-THUYẾT ELECTRON . ĐỊNH LUẬT
BẢO TOÀN ĐIỆN TÍCH

II. Vận dụng
1. Vật dẫn điện và vật cách điện
Vật dẫn điện là vật có chứa các điện tích tự do.
Vật cách điện là vật không chứa các electron tự
do.
Sự phân biệt vật dẫn điện và vật cách điện chỉ
là tương đối.

CHỦ ĐỀ 1

ĐỊNH LUẬT CULONG-THUYẾT ELECTRON . ĐỊNH LUẬT
BẢO TOÀN ĐIỆN TÍCH

III. Định luật bảo toàn điện tích
Trong một hệ vật cô lập về điện, tổng đại số các
điện tích là không đổi.

Chương I. Điện tích. Điện trường
Bài 1: Điện tích. Định luật Cu-Lông
IV – Sự nhiễm điện của các vật. Điện tích. Tương tác điện.
1. Sự nhiễm điện của các vật:
Có 3 cách:
+ Cọ xát.
+ Tiếp xúc.
Có
mấy
cách
làm
một
Nếu cho một vật tiếp xúc với một vật nhiễm điện thì nó sẽ nhiễm
vật nhiễm điện?
điện cùng dấu với vật đó.
 + Hưởng ứng.
Làm thế nào để biết
- Vật bị nhiễm điện hút
các vật điện
nhẹ. ?
mộtđược
vật nhiễm

Vải khô

Lụa

Nhựa

thuỷ tinh

thuỷ tinh

Nhựa

thuỷ tinh

Nhựa

thuỷ tinh

thuỷ tinh

Nhựa

Nhựa

2. Điện tích. Điện tích điểm

a. Điện tích: là tên gọi các vật mang điện, nhiễm điện,
tích điện
b. Điện tích điểm:
- Điện tích có kích thước rất nhỏ so với khoảng cách
từ điện tích tới điểm xét được gọi là điện tích điểm.
3. Tương tác điện. Hai loại điện tích:
- Có 2 loại điện tích:
+ Điện tích dương (q > 0)
+ Điện tích âm ( q < 0)
- Lượng điện tích chứa trong vật gọi là điện lượng và ký
hiệu là q đơn vị C (đọc là Cu lông)(giá trị điện tích)
- Các điện tích tương tác bằng lực hút hoặc lực đẩy.
- Cùng dấu thì đẩy nhau; khác dấu thì hút nhau.

V – Định luật Cu Lông. Hằng số điện môi:
1.Định luật Cu-lông :
a) Nội dụng định luật:

q1

q1.q2
F k 2
r

r

q2

Trong đó: F là lực điện (lực Cu lông) (N)
q1; q2 giá trị điện tích của 2 điện tích điểm (C)
r: khoảng cách giữa hai điện tích (m)
k = 9.109N.m2/C2 ( hệ số tỉ lệ hay hằng số Cu lông)

b). Đặc điểm của véc tơ lực điện:
VD: điện tích q2 tác dụng lên q1 lực điện F21 thì F21 đặt
lên q1
-Điểm đặt: Lên điện tích bị tác dụng lực điện.
-Phương: là đường thẳng nối hai điện tích
-Chiều: là lực đẩy ( hướng ra khỏi 2 điện tích) nếu
q1q2> 0 (cùng dấu)
Lực hút ( hướng vào 2 điện tích) q1q2 < 0
q1

- Độ lớn:

q2

q1

r
q1.q 2
F 12  F 21  k 2
r

q2

r

2. Lực tương tác giữa các điện tích điểm đặt trong
môi trường đồng tính. Hằng số điện môi.
a. Điện môi là môi trường cách điện.
b. Lực điện(lực Cu lông) của 2 điện tích đặt trong
điện môi.
q1 .q 2
- Trong chân không:
F k 2
r
- Trong điện môi: Lực điện giảm  (lần)
Tức là:

F k

q1 .q 2
r

2

/  k

q1 .q 2

r

2

q1

r

q2

c. Hằng số điện môi : Đặc trưng cho tính chất cách
điện: Chân không:  = 1; Không khí:  1

Câu 1. Trong những cách sau cách nào có thể làm
nhiễm điện cho một vật?
A. Cọ chiếc vỏ bút lên tóc;
B. Đặt một nhanh nhựa gần một vật đã nhiễm điện;
C. Đặt một vật gần nguồn điện
D. Cho một vật tiếp xúc với viên pin.
Câu 2 Trong các hiện tượng sau, hiện tượng nào
không liên quan đến nhiễm điện?
A. Về mùa đông lược dính rất nhiều tóc khi chải đầu;
B. Chim thường xù lông về mùa rét;
C. Ôtô chở nhiên liệu thường thả một sợi dây xích
sắt kéo lê trên mặt đường;
D. Sét giữa các đám mây.

Câu 3:
Hai điện tích điểm trái dấu có cùng độ lớn
10-4/3 C đặt cách nhau 1 m trong parafin
có điện môi bằng 2 thì chúng
A. hút nhau một lực 0,5 N.
B. hút nhau một lực 5 N.
C. đẩy nhau một lực 5N.
D. đẩy nhau một lực 0,5 N.

CHỦ ĐỀ 1

ĐỊNH LUẬT CULONG-THUYẾT ELECTRON . ĐỊNH LUẬT
BẢO TOÀN ĐIỆN TÍCH

Phiếu học tập 1
- Nêu ví dụ về cách nhiễm điện cho vật.Biểu
hiện của vật bị nhiễm điện.
- Điện tích điểm là gì?Trong điều kiện nào thì
vật được coi là điện tích điểm?
- Có mấy loại điện tích?Nêu đặc điểm về hướng
của lực tương tác giữa các điện tích.

CHỦ ĐỀ 1

ĐỊNH LUẬT CULONG-THUYẾT ELECTRON . ĐỊNH LUẬT
BẢO TOÀN ĐIỆN TÍCH

TL1:
- Cọ xát thước nhựa lên tóc, thước nhựa có thể hút
được các mẩu giấy nhỏ.Biểu hiện của vật bị nhiễm
điện là có khả năng hút được các vật nhẹ…
- Điện tích điểm là điện tích được coi như tập trung
tại một điểm.Nếu kính thước của vật nhiễm điện rất
nhỏ so với khoảng cách tới điểm mà ta xét thì vật
được coi là điện tích điểm. - Có hai loại điện tích là:
điện tích dương và điện điện tích âm.Các điện tích
cùng loại thì đẩy nhau, các điện tích khác loại thì
hút nhau.

CHỦ ĐỀ 1

ĐỊNH LUẬT CULONG-THUYẾT ELECTRON . ĐỊNH LUẬT
BẢO TOÀN ĐIỆN TÍCH

• Phiếu học tập 2
• - Xác định phương chiều của lực tác dụng lên các điện tích
trong các trường hợp:
 









 


- Nêu đặc điểm độ lớn lực tương tác giữa 2 điện tích điểm?
- Biểu thức của định luật Cu-lông và ý nghĩa của các đại
lượng ?

CHỦ ĐỀ 1

ĐỊNH LUẬT CULONG-THUYẾT ELECTRON . ĐỊNH LUẬT
BẢO TOÀN ĐIỆN TÍCH

TL2:
- Đặc điểm độ lớn lực tương tác giữa hai điện
tích điểm là: tỉ lệ với tích độ lớn hai điện tích và
tỉ lệ nghịch với bình phương khoảng cách giữa
chúng.
- Biểu thức định luật Coulomb:

CHỦ ĐỀ 1

ĐỊNH LUẬT CULONG-THUYẾT ELECTRON . ĐỊNH LUẬT
BẢO TOÀN ĐIỆN TÍCH

• Phiếu học tập 3
- Điện môi là gì?
- Hằng số điện môi cho biết điều gì?
TL3:
- Điện môi là chất không cho dòng điện chay qua
(không có điện tích tự do bên trong).
- Hằng số điện môi cho biết lực tương tác giữa các
điện tích giảm bao nhiêu lần so với lực tương tác
giữa các điện tích đó trong chân không.

CHỦ ĐỀ 1

ĐỊNH LUẬT CULONG-THUYẾT ELECTRON . ĐỊNH LUẬT
BẢO TOÀN ĐIỆN TÍCH

Câu 1. Hạt nhân của một nguyên tử oxi có 8 proton và 9
notron, số electron của nguyên tử oxi là
A. 9.
B. 16.
C. 17.
D. 8.
Câu 2. Tổng số proton và electron của một nguyên tử có
thể là số nào sau đây?
A. 11.
B. 13.
C. 15.
D. 16.
Câu 3. Nếu nguyên tử đang thừa – 1,6.10-19 C điện lượng
mà nó nhận được thêm 2 electron thì nó
A. sẽ là ion dương.
B. vẫn là 1 ion âm.
C. trung hoà về điện.
D. có điện tích không xác định được.

CHỦ ĐỀ 1

ĐỊNH LUẬT CULONG-THUYẾT ELECTRON . ĐỊNH LUẬT
BẢO TOÀN ĐIỆN TÍCH

Phiếu học tập 1
- Nêu cấu tạo nguyên tử về phương diện điện?
- Đặc điểm của electron, proton và notron?

CHỦ ĐỀ 1

ĐỊNH LUẬT CULONG-THUYẾT ELECTRON . ĐỊNH LUẬT
BẢO TOÀN ĐIỆN TÍCH

TL1:
- Cấu tạo nguyên tử về phương diện điện
+ Gồm hạt nhân mang điện dương ở trung tâm.
+ Các electron mang điện âm chuyển động xung quanh.
+ Hạt nhân có cấu tạo từ 2 loại hạt là proton mang điện dương
và notron không mang điện.
- Đặc điểm của electron và proton
+ Electron: me = 9,1.10-31 kg; điện tích – 1,6.10-19 C.
+ Proton: mp = 1,67.10-27 kg; điện tích + 1,6.10-19 C.
- Trong nguyên tử số proton bằng số electron, nguyên tử trung
hòa về điện.

CHỦ ĐỀ 1

ĐỊNH LUẬT CULONG-THUYẾT ELECTRON . ĐỊNH LUẬT
BẢO TOÀN ĐIỆN TÍCH

Phiếu học tập 2
- Điện tích nguyên tố là gì?
- Thế nào là ion dương, ion âm?
TL2:
- Điện tích của electron và proton gọi là điện tích nguyên tố.
- Về ion dương và ion âm.
+ Nếu nguyên tử bị mất đi electron, nó trở thành hạt mang
điện âm, gọi là ion dương.
+Nếu nguyên tử nhận thêm electron, nó trở thành hạt mang
điện âm, gọi là ion âm.

CHỦ ĐỀ 1

ĐỊNH LUẬT CULONG-THUYẾT ELECTRON . ĐỊNH LUẬT
BẢO TOÀN ĐIỆN TÍCH

Phiếu học tập 3
- Nếu nguyên tử Fe thiếu 3 electron nó mang điện lượng là
bao nhiêu?
- Nguyên tử C nếu mất 1 electron sẽ trở thành ion âm hay ion
dương?
- Ion Al3+ nếu nhận thêm 4 electron thì trở thành ion dương
hay âm?
TL3:
- là; + 3.1,6.10-19 C.
- ion dương.
- ion âm.

CHỦ ĐỀ 1

ĐỊNH LUẬT CULONG-THUYẾT ELECTRON . ĐỊNH LUẬT
BẢO TOÀN ĐIỆN TÍCH
Phiếu học tập 4
- Thế nào là chất dẫn điện? Thế nào là chất cách điện?
- Ở lớp 7 đã học thế nào là chất dẫn điện? thế nào là chất cách điện? So
với định nghĩa ở lớp 10 các định nghĩa có bản chất khác nhau không?
- Lấy ví dụ về chất dẫn điện và chất cách điện.
- Giải thích hiện tượng nhiễm điện do hưởng ứng?
- Giải thích hiện tượng nhiễm điện do tiếp xúc?
TL4:
- Về chất dẫn điện và chất cách điện
+ Chất dẫn điện là chất có chứa các điện tích tự do.
+ Chất dẫn điện là chất không chứa điện tích tự do.
- Ở lớp 7:
+ Chất dẫn điện là chất cho dòng điện chạy qua.
+ Chất cách điện là chất không cho dòng điện chạy qua.

CHỦ ĐỀ 1

ĐỊNH LUẬT CULONG-THUYẾT ELECTRON . ĐỊNH LUẬT
BẢO TOÀN ĐIỆN TÍCH

Phiếu học tập 5
- Nêu nội dung định luật bảo toàn điện tích.
- Nếu một hệ hai vật cô lập về điện, ban đầu trung
hòa về điện. Sau đó vật 1 nhiễm điện +10 C. Vật 2
nhiễm điện gì? Giá trị bao nhiêu?
TL5:
- Trong hệ cô lập về điện, tổng đại số điện tích là
không đổi.
- Vật 2 nhiễm điện – 10 C.

CHỦ ĐỀ 1

ĐỊNH LUẬT CULONG-THUYẾT ELECTRON . ĐỊNH LUẬT
BẢO TOÀN ĐIỆN TÍCH

V. CÂU HỎI KIỂM TRA ĐÁNH GIÁ CHỦ ĐỀ
•Trắc nghiệm
Câu 1: Không thể nói về hằng số điện môi của chất nào dưới
đây ?
A.

Không khí khô.

B. Nước tinh khiết.

C. Đồng.
D. Thủy tinh.
Câu 2: Hai điện tích điểm có độ lớn bằng nhau đặt trong chân
không cách nhau một khoảng
r = 2cm. Lực đẩy giữa
chúng là F = 1,6.10-4N. Độ lớn của hai điện tích đó là
A. q1 = q2 =2,67.10-7C.
B. q1 = q2 =2,67.10-7μC.
C. q1 = q2 = 2,67.10-9μC.
D. q1 = q2 = 2,67.10-9 C.

CHỦ ĐỀ 1

ĐỊNH LUẬT CULONG-THUYẾT ELECTRON . ĐỊNH LUẬT
BẢO TOÀN ĐIỆN TÍCH

Câu 3: Hai điện tích điểm q1 và q2, đặt cách nhau
một khoảng r=20cm trong chân không, tương tác lên
nhau một lực hút F=3,6.10-4N. Cho biết điện tích
tổng cộng của hai điện tích là
Q = 6.108C. Điện tích q1 và q2 có giá trị lần lượt là
A. q1=2.10-8Cvàq2=-2.10-8C.
B. q1=4.10-8C vàq2=-4.10-8C.
C. q1=-2.10-8Cvàq2=8.10-8C.
D. q1=2.10-8C vàq2=2.10-8C.

CHỦ ĐỀ 1

ĐỊNH LUẬT CULONG-THUYẾT ELECTRON . ĐỊNH LUẬT
BẢO TOÀN ĐIỆN TÍCH

Câu 4: Có hai điện tích điểm q1 và q2, chúng đẩy nhau.
Khẳng định nào sau đây là đúng?
A. q1< 0 và q2>0.
B. q1> 0 và q2 <0.
C. q1.q2<0.
D. q1.q2 >0.
Câu 5: Độ lớn lực tương tác giữa hai điện tích điểm đứng
yên không phụ thuộc yếu tố nào?
A.Dấu điện tích.
B.B. Bản chất điện môi.
C.Khoảng cách giữa 2điệntích
D.D. Độ lớn điệntích

Tiết 3: Bài tập

ĐỊNH LUẬT CULONG-THUYẾT ELECTRON . ĐỊNH LUẬT
BẢO TOÀN ĐIỆN TÍCH

Bài tập tự luận cơ bản 1: Hai điện tích điểm có
độ lớn bằng nhau được đặt trong không khí cách
nhau 12 cm. Lực tương tác giữa hai điện tích đó
bằng 10 N. Đặt hai điện tích đó trong dầu và đưa
chúng cách nhau 8 cm thì lực tương tác giữa
chúng vẫn bằng 10 N. Tính độ lớn các điện tích
và hằng số điện môi của dầu.

Tiết 3: Bài tập

ĐỊNH LUẬT CULONG-THUYẾT ELECTRON . ĐỊNH LUẬT
BẢO TOÀN ĐIỆN TÍCH

Bài tập cơ bản 2: Cho hai quả cầu kim loại nhỏ,
giống nhau, đặt trong không khí tích điện và
cách nhau 20 cm thì chúng hút nhau một lực
bằng 1,2 N. Cho chúng tiếp xúc với nhau rồi
tách chúng ra đến khoảng cách như cũ thì chúng
đẩy nhau với lực đẩy bằng lực hút. Tính điện
tích lúc đầu của mỗi quả cầu.

Tiết 3: Bài tập

ĐỊNH LUẬT CULONG-THUYẾT ELECTRON . ĐỊNH LUẬT
BẢO TOÀN ĐIỆN TÍCH

Bài tập cơ bản 3: Đặt 3 điện tích q1 = 8.10–9 C,
q2 = q3 = –8.10–9 C tại ba đỉnh của một tam giác
đều cạnh 6 cm trong không khí. Xác định lực tác
dụng lên điện tích qo = 6.10–9  C đặt ở tâm O của
tam giác.

CHỦ ĐỀ 1

ĐỊNH LUẬT CULONG-THUYẾT ELECTRON . ĐỊNH LUẬT
BẢO TOÀN ĐIỆN TÍCH

BTVN:Hai điện tích điểm dương q1 = q2 = là
8.10–7 C được đặt trong không khí cách nhau 5
cm.
a/Hãy xác định lực tương tác giữa hai điện tích
đó.
b/Đặt hai điện tích đó vào trong môi trường có
hằng số điện môi là ε = 3. Để lực tương tác giữa
chúng là không đổi (bằng lực tương tác khi đặt
trong không khí) thì khoảng cách giữa chúng lúc
này là bao nhiêu?