Chọn đáp án đúng:
Câu 1: Đột biến gen là:
A. Những biến đổi trong cấu trúc của gen
B. Những biến đổi trong cấu trúc của cơ thể
C. Những biến đổi về hình thái của gen
D. Những biến đổi về hình thái của cơ thể

Câu 2: Quan sát hình cho biết các dạng đột biến gen:

a

d

T

A

T

A

G

X

G

X

A

T

A

T

T

A

T

A

X

G

X

G

T

A

G

X

G

X

Mất một cặp nucleotit

T

A

A

G

X

T

T

A

A

T

X

T

A

G

T

A

X

G

Thay thế một cặp nucleotit

b

c

Thêm một cặp nucleotit

Câu 3: Đột biến gen thường gây hại cho cơ thể
mang đột biến vì
   A. làm gen bị biến đổi dẫn tới không kế tục vật
chất di truyền qua các thế hệ.
   B. làm sai lệch thông tin di truyền dẫn tới làm rối
loại quá trình sinh tổng hợp prôtêin.
   C. làm ngừng trệ quá trình phiên mã, không tổng
hợp được prôtêin.
   D. làm biến đổi cấu trúc gen dẫn tới cơ thể sinh
vật không kiểm soát được quá trình tái bản của
gen.

Câu 4: Tính chất biểu hiện (vai trò) của đột biến gen
chủ yếu là:
   A. thường có hại cho cá thể.
   B. có lợi cho cá thể.
   C. làm cho cá thể có ưu thế so với bố, mẹ.
   D. không có hại cũng không có lợi cho cá thể.

BIẾN DỊ
BIẾN DỊ DI TRUYỀN

BIẾN DỊ KHÔNG DI TRUYỀN

BIẾN DỊ ĐỘT BIẾN

ĐỘT BIẾN GEN

BIẾN DỊ TỔ HỢP

ĐỘT BIẾN NST
7

Bài 22 :

ĐỘT BIẾN CẤU TRÚC NHIỄM SẮC THỂ

I. Đột biến cấu trúc NST là gì?
II. Nguyên nhân phát sinh và tính chất của đột biến cấu trúc
NST.

Bài 22 :

ĐỘT BIẾN CẤU TRÚC NHIỄM SẮC THỂ

I. Đột biến cấu trúc NST là gì?

Quan sát hình sau:

Thảo luận nhóm 3 phút:
hoàn thành phiếu học tập

STT

a
b

NST sau
NST ban đầu khi bị
biến đổi

NST ban đầu
AB C D E FG H
Tên
dạng
biến
đổi

a

b

Gồm các đoạn
ABCDEFGH

Gồm các đoạn
ABCDEFGH

c

AB C DE FG H

AB C DE FGH

NST bị biến đổi cấu trúc
AB C D E FG

A BC B CDE FGH

ADC B E FGH

Một số dạng đột biến cấu trúc NST
c

Gồm các đoạn
ABCDEFGH

Chỉ điểm bị đứt

: Chỉ quá trình dẫn đến đột biến

Chữ cái: A,B,C...Kí hiệu một đoạn NST

NST ban đầu

Trường
hợp

NST ban đầu

a

Gồm các đoạn
ABCD.EFGH

b

Gồm các đoạn
ABCD.EFGH
Gồm các đoạn
ABCD.EFGH

c

NST bị biến đổi cấu trúc

NST sau khi bị biến đổi khác
với NST ban đầu như thế nào?

Tên dạng
đột biến

Mất đoạn H

Mất đoạn

Lặp lại đoạn BC

Lặp đoạn

Trình tự đoạn BCD đổi
lại thành đoạn DCB

Đảo đoạn

MỘT SỐ DẠNG ĐỘT BIẾN CẤU TRÚC NST
NST BAN ĐẦU
A

B

C

D

E

F

G

H

NST BỊ BIẾN ĐỔI CẤU TRÚC
A

B

C

D

a

E

F

G

H

MẤT ĐOẠN

MỘT SỐ DẠNG ĐỘT BIẾN CẤU TRÚC NST
NST BAN ĐẦU
A

B

C

D

E

F

G

H

NST BỊ BIẾN ĐỔI CẤU TRÚC
A

B

C

D

E

LẶP ĐOẠN

b

F

G

H

MỘT SỐ DẠNG ĐỘT BIẾN CẤU TRÚC NST
NST BAN ĐẦU
A

B

C

D

E

F

G

H

NST BỊ BIẾN ĐỔI CẤU TRÚC
A

D
B

C

D
B

E

ĐẢO ĐOẠN

c

F

G

H

Tiết Bài
23: 22:
Bài 22ĐỘT
: ĐỘT
BIẾN
BIẾN
CẤUCẤU
TRÚC
TRÚC
NHIỄM
NHIỄM
SẮCSẮC
THỂTHỂ
I. ĐỘT BIẾN CẤU TRÚC NST
LÀ GÌ?



- Đột biến cấu trúc NST
là những biến đổi trong
cấu trúc NST.
- Các dạng:
+ Mất đoạn
+ Lặp đoạn
+ Đảo đoạn.

? Đột biến cấu trúc NST là
gì? Gồm những dạng nào?

Ngoài 3 dạng đột biến cấu trúc NST:
mất đoạn, lặp đoạn, đảo đoạn còn có
dạng chuyển đoạn.
Chuyển đoạn tương hỗ
a

b

c

d

e

f

g

h

A

B

C

D

E

F

G

H

Chuyển đoạn tương hỗ
a

b

c

d

e

f

g

h

A

B

C

D

E

F

G

H

Chuyển đoạn không tương hỗ

a

b

c

d

e

f

g

h

A

B

C

D

E

F

G

H

Chuyển đoạn không tương hỗ
a

A

B

b

c

C

d

e

f

g

h

D

E

F

G

H

NST bình thường

Mất đoạn

Lặp đoạn

Đảo đoạn

Theo em, trong các
Chuyển đoạn
dạng đột biến trên,
dạng nào gây hậu quả
lớn nhất ?
 Mất đoạn (mất vật chất di truyền )

Tiết Bài
23: 22:
Bài 22ĐỘT
: ĐỘT
BIẾN
BIẾN
CẤUCẤU
TRÚC
TRÚC
NHIỄM
NHIỄM
SẮCSẮC
THỂTHỂ
II. Nguyên nhân phát sinh và tính chất của đột biến cấu trúc NST
1. Nguyên nhân phát sinh:
Nghiên cứu thông tin SGK, cho biết những nguyên nhân
gây biến đổi cấu trúc NST?

- Đột biến cấu trúc NST do ảnh hưởng của môi
trường bên trong và môi trường ngoài cơ thể.
- Nguyên nhân chủ yếu là do các nhân vật lí và hóa
học trong ngoại cảnh đã phá vỡ cấu trúc NST hoặc
gây ra sự sắp xếp lại các đoạn của NST.

Tác nhân vật lí

Tia cực tím ( UV)

Tia phóng xạ

Chất phóng xạ

MỸ NÉM BOM NGUYÊN TỬ XUỐNG HIROSHIMA - NHẬT BẢN

Tác nhân hóa học

MÁY BAY MỸ RẢI CHẤT ĐỘC MÀU DA CAM

Tác nhân hóa học

PHUN THUỐC TRỪ SÂU

DÒNG SÔNG BỊ Ô NHIỄM

Tác nhân hóa học

CÔNG TY VEDAN GÂY Ô NHIỄM SÔNG THỊ VẢI.

Tác nhân hóa học

CÔNG TY FORMOSA- HÀ TĨNH GÂY Ô NHIỄM

Tiết Bài
23: 22:
Bài 22ĐỘT
: ĐỘT
BIẾN
BIẾN
CẤUCẤU
TRÚC
TRÚC
NHIỄM
NHIỄM
SẮCSẮC
THỂTHỂ
II. Nguyên nhân phát sinh và tính chất của đột biến cấu trúc
NST.
1. Nguyên
nhân
phát
Từ những
hình
ảnhsinh:
quan sát được, nhắc lại những nguyên nhân
gây biến đổi cấu trúc NST?
Đột biến cấu trúc NST xảy ra do :

?

- Môi trường bên trong cơ thể ( những biến đổi bất thường về
sinh lí, sinh hóa trong tế bào)
- Môi trường bên ngoài cơ thể (thường là do tác động của con
người) như:
+ Tác nhân vật lý: tia phóng xạ, tia cực tím, nhiệt độ…
+ Tác nhân hóa học: Ảnh hưởng của các chất độc hóa học như
thuốc trừ sâu, diệt cỏ, chất độc màu da cam…
Tóm lại, đột biến cấu trúc NST xuất hiện trong điều kiện tự nhiên
hoặc do con người gây ra

Tiết Bài
23: 22:
Bài 22ĐỘT
: ĐỘT
BIẾN
BIẾN
CẤUCẤU
TRÚC
TRÚC
NHIỄM
NHIỄM
SẮCSẮC
THỂTHỂ
II. Nguyên nhân phát sinh và tính chất của đột biến cấu trúc NST.
1. Nguyên nhân phát sinh:



- Do tác nhân của môi trường ngoài cơ thể:
+ Tác nhân vật lý: tia phóng xạ, tia cực tím, nhiệt độ…
+ Tác nhân hóa học: các chất độc hóa học như: thuốc trừ
sâu, diệt cỏ, điôxin…
- Do nguyên nhân bên trong cơ thể: những biến đổi bất
thường về sinh lí, sinh hóa trong tế bào (xuất hiện một cách
tự nhiên)

Bài 22:

ĐỘT BIẾN CẤU TRÚC NHIỄM SẮC THỂ

Chúng ta cần phải làm gì để hạn chế phát sinh đột
biến cấu trúc NST? (Hạn chế được một số bệnh
ung thư ở người)

Để hạn chế phát sinh đột biến cấu trúc NST
Có ý thức giữ gìn vệ sinh môi trường

Để hạn chế phát sinh đột biến cấu trúc NST
Bảo vệ nguồn nước sạch

Để hạn chế phát sinh đột biến cấu trúc NST
Sử dụng hợp lí, an toàn thuốc trừ sâu, thuốc diệt cỏ

Để hạn chế phát sinh đột biến cấu trúc NST

Và chúng ta cần
Đấu tranh chống sử
dụng vũ khí hóa học,
vũ khí hạt nhân

Bài 22:

ĐỘT BIẾN CẤU TRÚC NHIỄM SẮC THỂ

II. Nguyên nhân phát sinh và tính chất của đột biến cấu trúc NST.
1. Nguyên nhân phát sinh:
2. Tính chất của đột biến cấu trúc NST

Đột biến cấu
trúc NST có lợi
hay có hại?

KHE HỞ MÔI HÀM

BÀN CHÂN MẤT NGÓN
VÀ DÍNH NGÓN

BÀN TAY MẤT MỘT SỐ NGÓN

BÀN TAY NHIỀU NGÓN

HẬU QUẢ CỦA NHIỄM CHẤT ĐỘC MÀU DA CAM ( DIOXIN )

Bài 22:

ĐỘT BIẾN CẤU TRÚC NHIỄM SẮC THỂ

? Nghiên cứu VD1, VD 2 SGK/66: Chỉ ra đâu là đột biến có lợi, đâu
là đột biến có hại? Phân dạng đột biến trong 2 VD đó?
Ví dụ 1: Mất một đoạn nhỏ ở đầu NST 21 gây ung thư máu ở người
Có hại - Mất đoạn

Lúa mạch đột biến

Lúa mạch thường
VD 2: Enzim thuỷ phân tinh
bột ở một giống lúa mạch có
hoạt tính cao hơn nhờ hiện
tượng lặp đoạn NST mang
gen quy định enzim này.

Sản xuất bia từ lúa mạch

Có lợi- Lặp đoạn

Một vài ví dụ về đột biến cấu trúc NST
- Mất một đoạn NST 21 gây ung thư máu ở người.
Có hại - Mất đoạn
- Mất một phần cánh ngắn của NST số 5 ở người gây
hội chứng tiếng mèo kêu.
Có hại - Mất đoạn

Hội chứng “mèo kêu”:
(mất đoạn NST số 5)

Một vài ví dụ về đột biến cấu trúc NST
- Chuyển đoạn NST số 4 sang NST 14 ở lợn landrat làm giảm
56% khả năng sinh sản.

Có hại – Chuyển đoạn
- Lặp đoạn 16A ở ruồi giấm làm mắt hình cầu trở thành mắt dẹt
 Nếu lặp nhiều lần mất hẳn.

Có hại – Lặp đoạn

Bài 22:

ĐỘT BIẾN CẤU TRÚC NHIỄM SẮC THỂ

? Từ những ví dụ trên cho biết đột biến NST có lợi hay
có hại?
Đột biến cấu trúc NST thường có hại, nhưng cũng
có trường hợp có lợi.
? Tại sao đột biến cấu trúc NST lại gây hại cho con
người và sinh vật.
Vì: Trải qua quá trình tiến hóa lâu dài, các gen được
sắp xếp hài hòa trên NST. Biến đổi cấu trúc NST làm
thay đổi số lượng và cách sắp xếp gen trên đó nên
thường gây hại cho sinh vật

Bài 22:

ĐỘT BIẾN CẤU TRÚC NHIỄM SẮC THỂ

II. Nguyên nhân phát sinh và tính chất của đột biến cấu trúc NST.
1. Nguyên nhân phát sinh:

2. Tính chất của đột biến cấu trúc NST

 - Đột biến cấu trúc NST thường có hại, nhưng
cũng có trường hợp có lợi.

EM CÓ BIẾT?
- Ở tằm nhờ chuyển đoạn, gen kiểm tra màu đen của
vỏ trứng từ NST thường chuyển qua NST giới tính Y.
Dựa vào màu sắc trứng người ta biết được trứng nào
nở ra tằm đực . Tằm đực có sản lượng tơ cao hơn
tằm cái.
- Ứng dụng đột biến chuyển đoạn người ta tạo nhiều
giống cây trồng mang các đặc điểm quý:
Ví dụ : Ngô chống chịu được thuốc diệt cỏ, kháng sâu
đục thân, côn trùng có hại.

ĐỘT BIẾN
CẤU TRÚC
NST

Chọn đáp án đúng:
Câu 1: Các dạng đột biến cấu trúc NST là:
a. Mất đoạn, lặp đoạn, thay đoạn
b. Mất đoạn, lặp đoạn, đảo đoạn
c. Lặp đoạn, thêm đoạn, thay đoạn
d. Lặp đoạn, thêm đoạn, đảo đoạn

Câu 2: Quan sát trường hợp minh họa sau đây và hãy
xác định đột biến này thuộc dạng nào?
A B.C D E F G H
A.
B.
C.
D.

A B.C D E F G

Mất đoạn NST
Lặp đoạn NST
Đảo đoạn NST
Chuyển đoạn NST

48

Câu 3: Đột biến cấu trúc nào sau đây không làm thay đổi
kích thước nhiễm sắc thể nhưng làm thay đổi trình tự các
gen trên đó, ít ảnh hưởng đến sức sống?
A.
B.
C.
D.

Mất đoạn nhiễm sắc thể
Đảo đoạn nhiễm sắc thể
Lặp đoạn nhiễm sắc thể
Chuyển đoạn nhiễm sắc thể

Bài tập: Điền chữ Đúng (Đ) hoặc Sai (S) vào ô trống ở đầu
mỗi câu khẳng định sau:

S
Đ

1 - Đột biến cấu trúc NST là những biến đổi trong cấu trúc
gen.
2 - Biến đổi cấu trúc NST làm đảo lộn cách sắp xếp các gen
trên NST hoặc gây rối loạn NST.

Đ

3 - Các dạng đột biến cấu trúc NST gồm: Mất đoạn, lặp
đoạn, đảo đoạn và chuyển đoạn.

S

4 - Trong thực tế ng­ười ta thấy hầu hết các đột biến cấu
trúc NST là có lợi.