1. Thế nào là đột biến gen? Có những dạng nào ? Cho VD
ĐBG có lợi, ĐBG có hại ?

 Đột biến gen là những biến đổi trong cấu trúc của gen liên quan tới một
hoặc một số cặp nuclêôtít.

2. Tại sao đột biến gen thường có hại cho bản thân sinh vật ?
 Đột biến gen làm biến đổi cấu trúc prôtêin mà nó mã hóa gây nên biến
đổi kiểu hình, thường có hại cho bản thân sinh vật vì chúng phá vở sự thống
nhất hài hòa trong kiểu gen đã qua chọn lọc tự nhiên và duy trì lâu đời trong
điều kiện tự nhiên, gây ra những rối loạn trong quá trình tổng hợp prôtêin.

KHỞI ĐỘNG
Một trong những nạn nhân
bị ung thư máu (mất đoạn
NST số 21) do tàn tích của
vụ nổ bom nguyên tử ở
Hiroshima và Nagasaki.
Đột biến mất đoạn thường gây chết hoặc làm giảm sức sống.
Ở người, NST 21 bị mất đoạn sẽ gây ung thư máu.

GV: ĐẶT VĐ -> VÀO BÀI MỚI

Nhiễm sắc thể ban đầu

a

A B

C

D

E

F G H

Nhiễm sắc thể bị biến đổi cấu trúc
A B

b

A B

C

D

E

F G H

A

c

A B

C

D

E

F G H

A D

C

B C
C

D

F G

E

B

C

B

E

D

E

F G H

F G H

Quan sát hình, thảo luận nhóm (3p) hoàn thành bảng sau:
Tên dạng đột
STT
NST ban đầu
NST sau khi bị biến đổi
biến

a
b
c

Gồm các đoạn
ABCDEFGH
Gồm các đoạn
ABCDEFGH
Gồm các đoạn

Mất đoạn H

Mất đoạn

Lặp lại đoạn BC

Lặp đoạn

Trình tự đoạn BCD đổi lại
thành đoạn DCB

Đảo đoạn

Nhiễm sắc thể
ban đầu
a
b
c

AB C D E

FG H

AB C D E

FG H

AB C D E

FG H

Nhiễm sắc thể bị
biến đổi cấu trúc
AB
AB C D E F G
Mất
đoạn
A BC B C D E F G H
Lặp
đoạn
AD C B E F G H
Đảo
đoạn

ST
T

Nhiễm sắc
thể ban đầu

NST sau khi
bị biến đổi

Tên dạng
biến đổi

a

Gồm các đoạn
ABCDEFGH

Mất đoạn H

Mất đoạn

b

Gồm các đoạn
ABCDEFGH

c

Gồm các đoạn
ABCDEFGH

Lặp lại đoạn

BC

Đoạn BCD đổi lại
thành đoạn DCB

Lặp đoạn
Đảo đoạn

- MấtLoại
đoạnđột
: một
đoạn
nào
đó
biến nào
của NST
bị
mất
đi
so
với
dạng
làm mất hoặc thêm
ban đầu,
làmdi
độtruyền
dài của? nhiễm
vật liệu
sắc thể giảm đi.
- Lặp đoạn : một đoạn hoặc
nhiều đoạn của NST bị lặp lại
so với dạng ban đầu, làm độ
dài của NST tăng lên.
Môđoạn
tả các
- Đảo
: cácdạng
đoạnĐột
nào đó
trúc
củabiến
NSTcấu
chuyển
đổiNST
vị trí?cho
nhau và xoay ngược 1800.

I. Đột biến cấu trúc NST :
Đột biến cấu trúc NST là gì ? Gồm những dạng nào?
- Đột biến cấu trúc NST là những biến đổi trong cấu
trúc của NST
- Các dạng đột biến cấu trúc NST : 3 dạng
+ Mất đoạn
+ Lặp đoạn
+ Đảo đoạn

II-/- Nguyên nhân phát sinh và tính
chất của đột biến cấu trúc NST
Để tìm hiểu về nguyên nhân gây đột biến cấu
trúc NST, ta cùng quan sát các hình ảnh sau đây.

Nhà máy hạt nhân Thử vũ khí hạt nhân

Máy bay Mỹ rải chất diệt cỏ

Sử dụng thuốc trừ sâu

Máy bay Mỹ rải chất độc da cam

Ô nhiễm không khí và nguồn nước

II-/- Nguyên nhân phát sinh và tính chất của đột biến cấu
trúc NST
1-/- Nguyên nhân phát sinh
? Nêu nguyên nhân gây đột biến cấu trúc NST ?

- Nguyên nhân chủ yếu: do các tác nhân vật lý, hoá học
làm phá vỡ cấu trúc NST.
- Đột biến cấu trúc NST có thể xuất hiện trong điều kiện
tự nhiên hoặc do con người

? Vì sao tác nhân lý hóa của ngoại cảnh là nguyên nhân chủ
yếu gây ra đột biến cấu trúc NST?
-> các tác nhân lý hóa của ngoại cảnh phá vở cấu trúc NST
hoặc gây ra sự sắp xếp lại các đoạn của chúng

Chúng ta phải làm gì để hạn chế phát
sinh đột biến cấu trúc NST ở người?

+ Sử dụng hợp lí thuốc trừ sâu, diệt cỏ, …
+ Có ý thức chống sản xuất , sử dụng vũ khí hoá
học …
+ Có ý thức giữ vệ sinh môi trường sống như:
Xử lí các chai, lọ đựng thuốc trừ sâu hợp lí, ….

Em có biết: Trong VD1, 2 là dạng đột biến nào? ĐB
nào có hại , ĐB nào có lợi cho sinh vật và con người ?
Mất đoạn. VD mất đoạn nhỏ ở đầu NST 21 gây
bệnh ung thư máu -> Có hại
Lặp đoạn: Enzim thủy phân tinh bột ở giống lúa
mạch có hoạt tính cao hơn nhờ hiện tượng lặp
đoạn NST mang gen qui định enzim này. -> Có lợi

a

AB C D E

FG H

Mất
đoạn

AB C D E

FG

Đoạn bị mất có thể nằm ở đầu mút một
cánh của NST hoặc ở khoảng giữa đầu
mút và tâm động. Đột biến mất đoạn
thường gây chết hoặc làm giảm sức sống.
Ở người, NST 21 bị mất đoạn sẽ gây ung
thư máu. Ở ngô và ruồi giấm hiện tượng
mất đoạn nhỏ không làm giảm sức sống
kể cả ở thể đồng hợp, vì vậy trong chọn
giống người ta có thể gây ra đột biến mất
đoạn để loại những gen xấu, không mong
muốn ra khỏi NST, chuyển những nhóm
gen mong muốn từ NST của loài này
sang NST của loài khác.

Một trong những nạn nhân bị ung
thư máu (mất đoạn NST số 21) do
tàn tích của vụ nổ bom nguyên tử
ở Hiroshima và Nagasaki.

Enzim thủy phân tinh bột ở giống lúa mạch có hoạt tính cao hơn nhờ hiện
tượng lặp đoạn NST mang gen qui định enzim này.

Cánh đồng lúa mạch

Lúa mạch thường

Lúa mạch lặp đoạn

Sản xuất bia từ lúa mạch

? Tại sao biến đổi cấu trúc NST lại gây
hại cho sinh vật?
- > Vì chúng phá vỡ sự sắp xếp hài hòa của các
gen trên NST đã được hình thành trong quá
trình tiến hóa, làm thay đổi số lượng và cách
sắp xếp các gen trên đó .

II-/- Nguyên nhân phát sinh và tính chất của đột biến
cấu trúc NST
2-/-Vai trò của đột biến cấu trúc NST
- Đột biến cấu trúc NST thường gây hại cho bản thân
sinh vật.
+ VD: mất đoạn nhỏ ở đầu NST 21 gây bệnh ung thư
máu ở người
- Một số đột biến cấu trúc NST có lợi -> có ý nghĩa
trong chọn giống và tiến hóa .
+ VD: Enzim thủy phân tinh bột ở giống lúa mạch có
hoạt tính cao hơn nhờ hiện tượng lặp đoạn.

-VD1: LÆp ®o¹n 16A ë ruåi giÊm lµm m¾t h×nh cÇu trë
thµnh m¾t dÑt =>nÕu lÆp nhiÒu lÇn mÊt h¼n m¾t
-VD2: LÆp ®o¹n ë c©y lúa m¹ch lµm t¨ng ho¹t tÝnh
enzim amilaza øng dông trong s¶n xuÊt bia.
-VD3: Mất đoạn NST số 5 gây hội chứng mèo kêu ở
người.
-VD4: MÊt mét ®o¹n cÆp NST 21 ë ng­êi g©y ung th­m¸u
-VD5: ChuyÓn ®o¹n NST sè 4 sang NST 14 ë lîn lan®r¸t
lµm gi¶m 56% kh¶ n¨ng sinh s¶n

 VD1,VD3,VD4,VD5 có hại; VD2 có lợi

ĐB có lợi có ý
nghĩa trong chọn
giống
Biến đổi cấu trúc NST

Mất đoạn
Lặp đoạn

Chuyển đoạn
Hóa
Đảo đoạn

Đa số có hại cho bản
thân sinh vật

học

Vật lý

? So sánh đột biến gen và đột biến cấu trúc NST ?
* Giống nhau:
- Đều là những biến đổi trong vật chất di truyền ( ADN hoặc NST )
- Đều phát sinh từ các tác động của môi trường bên ngoài và môi
trường bên trong cơ thể.
- Đều di truyền cho thế hệ sau.
Phần lớn
gây hại cho sinh vật.
*- Khác
nhau:
Đột biến gen
Đột biến NST
Làm biến đổi cấu trúc của gen
Làm biến đổi cấu trúc của NST
Gồm các dạng : mất, thêm và thay 1 Gồm các dạng : mất đoạn, lặp
hoặc 1 số cặp nuclêôtit.
đoạn, đảo đoạn NST

- Học bài .
- Tìm hiểu các ĐBCT NST ở sách báo, thực tế
cuộc sống, trên Internet….
- Chuẩn bị bài tiết sau : §23 “Đột biến
số lượng nhiễm sắc thể”

AB C D E

b

FG H

Lặp
đoạn

A BC B C D E

FG H

Mắt ruồi giấm có
bộ
NST
bình
thường

Đột biến lặp đoạn làm giảm
cường độ biểu hiện của tính
trạng. Ở ruồi giấm, lặp đoạn 2
lần trên NST X làm cho mắt lồi Mắt ruồi giấm lặp Mắt ruồi giấm lặp đoạn
đoạn 2 lần trên NST
3 lần trên NST
thành mắt dẹt, lặp đoạn 3 lần làm
cho mắt càng dẹt. Có trường hợp Lúa mạch lặp đoạn
lặp đoạn làm tăng cường độ biểu
hiện của tính trạng. Ở đại mạch
có đột biến lặp đoạn làm tăng
hoạt tính của enzim amilaza, có ý
nghĩa trong công nghiệp sản xuất