KÍNH CHÀO QUÝ THẦY GIÁO, CÔ GIÁO TỚI DỰ GIỜ CÙNG TẬP THỂ LỚP 10C3
Trảng Bàng, ngày 09 tháng 11 năm 2009
KIỂM TRA BÀI CŨ
Đáp án: “Tỏ lòng” là bài thơ Đường luật ngắn gọn, đạt tới độ súc tích cao, khắc họa được vẻ đẹp của con người có sức mạnh, có lý tưởng, nhân cách cao cả cùng khí thế hào hùng của thời đại
1. Đọc thuộc lòng phần phiên âm và phần dịch thơ bài thơ “Tỏ lòng” (Thuật hoài)- Phạm Ngũ Lão. Khái quát nội dung và nghệ thuật của bài thơ?
2. Ch?n dỏp ỏn dỳng nh?t?
1.Câu thơ “ Tam quân tì hổ khí thôn ngưu” trong bài thơ “ Thuật hoài” của Phạm Ngũ Lão sử dụng biện pháp nghệ thuật nào?
A So sánh.
B. Nhân hóa.
C. Cường điệu.
D. So sánh và cường điệu.
2. Đáp án nào sau đây không đúng với đặc điểm nghệ thuật của bài thơ Thuật hoài ( Tỏ lòng) của Phạm Ngũ Lão?
A. Bài thơ Đường luật ngắn gọn, độ súc tích cao.
B. Bút pháp nghệ thuật hoành tráng, có tính sử thi.
C. Hình ảnh giàu sức biểu cảm.
D. Miêu tả nhân vật một cách cụ thể, chi tiết.
3. “ Nợ” công danh mà tác giả Phạm Ngũ Lão nói tới trong bài Thuật hoài ( tỏ lòng) có thể hiểu theo nghĩa nào dưới đây?
A. Thể hiện chí làm trai theo tinh thần Nho giáo: Lập công(để lại sự nghiệp) và lập danh( để lại tiếng thơm).
B. Chưa hoàn thành nghĩa vụ đối với đời, với dân, với nước.
C. Cả hai nghĩa trên.
4.Trong bài thơ Thuật hoài ( Tỏ lòng) Phạm Ngũ Lão thẹn vì lí do gì?
A. Vì Phạm Ngũ Lão chưa cầm quân ra trận giết giặc.
B. Vì Phạm Ngũ Lão thấy mình chưa có tài mưu lược lớn như Vũ Hầu Gia Cát Lượng để trừ giặc, cứu nước.
C. Phạm Ngũ Lão thẹn vì chưa trả xong nợ nước, chưa lập được công danh.
D. Chỉ có đáp án A là sai.
(Bảo kính cảnh giới - bài 43)
Nguyễn Trãi
Cảnh ngày hè
1. Tập thơ Quốc âm thi tập:
- Tập thơ Nôm: 254 bài, đánh dấu sự phát triển của thơ tiếng Việt.
- Về nội dung: Vẻ đẹp con người Nguyễn Trãi.
- Về nghệ thuật: Thơ Nôm Đường luật với các câu thơ lục ngôn xen v�o.
Cảnh ngày hè - Nguyễn Trãi
( Bảo kính cảnh giới, bài 43 )
Phần tiểu dẫn giới thiệu nội dung gì?
I. TÌM HIỂU PHẦN TIỂU DẪN
Giới thiệu khái quát về nội dung và nghệ thuật của tập thơ?
Nguyễn Trãi (1380 - 1442)
Côn Sơn - Hải Dương
Tập thơ “Quốc âm thi tập” bao gồm những phần nào?
Quốc âm thi tập
Phần “Vô đề” gồm những mục nào?
2. Bài thơ: "Cảnh ngày hè"
a. Xuất xứ:
Bài thơ số 43 trong mục Bảo kính cảnh giới (Guong bỏu ran mỡnh) - phần Vô đề - Qu?c õm thi t?p
b. Định hướng tiếp cận văn bản:
3. Đọc và giải nghĩa từ khó
Phần thứ nhất: Vẻ đẹp bức tranh thiên nhiên, cuộc sống
Nêu xuất xứ bài thơ “Cảnh ngày hè”?
Phần thứ hai: Vẻ đẹp tâm hồn Nguyễn Trãi
3. Đọc và giải nghĩa từ khó
D?c: Gi?ng di?u th? hi?n t�m tr?ng thanh th?n, vui, s?ng khối.
Cảnh ngày hè - Nguyễn Trãi
R?i hĩng m�t thu? ng�y tru?ng,
Hịe l?c d�n d�n t�n r?p giuong.
Th?ch l?u hi�n cịn phun th?c d?,
H?ng li�n trì d� ti?n m�i huong.
Lao xao ch? c� l�ng ngu ph?,
D?ng d?i c?m ve l?u t?ch duong.
D? cĩ Ngu c?m d�n m?t ti?ng,
D�n gi�u d? kh?p dịi phuong.
Giải thích từ khó:
Cảnh ngày hè - Nguyễn Trãi
Rồi hóng mát thuở ngày trường,
Hòe lục đùn đùn tán rợp giương.
Thạch lựu hiên còn phun thức đỏ,
Hồng liên trì đã tiễn mùi hương.
Lao xao chợ cá làng ngư phủ,
Dắng dỏi cầm ve lầu tịch dương
Dẽ có Ngu cầm đàn một tiếng,
Dân giàu đủ khắp đòi phương.
(Rỗi rãi)
(màu, dáng)
(ao)
(ngát)
(inh ỏi)
(Lẽ ra nên có)
(nhiều)
(sen)
(Làng chài lưới)
II. ĐỌC - HIỂU VĂN BẢN
1. Vẻ đẹp bức tranh thiên nhiên, cuộc sống
* Hoàn cảnh tác giả
Mở đầu bài thơ chúng ta bắt gặp tác giả chiêm ngưỡng cảnh vật mùa hè trong hoàn cảnh, thời gian và không gian như thế nào?
"Rồi, hóng mát thuở ngày trường"
+ “Rồi”: rảnh rỗi hóng mát, dạo chơi để tâm hồn thanh thản
+ “Thuở ngày trường”: ngày rộng tháng dài
Câu thơ đầu tiên có gì đặc biệt xét về số từ và cách ngắt ngắt nhịp? Nhịp thơ đó góp phần thể hiện tâm trạng tác giả như thế nào?
nhịp tho�: 1/2/3,
hai thanh bằng cuối c�u.
- Câu lục ngôn,
-> Một con người thư thái, thanh thản, th?nh thoi trước thiên nhiên.
=> Một ngày như thể đối với Nguyễn Trãi quả thật hiếm hoi và đáng quý
Rồi hóng mát thuở ngày trường
Bức tranh thiên nhiên ngày hè được tác giả gợi tả qua những hình ảnh nào?
- Đường nét, Màu sắc:
+ “Hoè lục đùn đùn tán rợp giương”
 Hình ảnh cây hoè: cành lá xanh, tán giương lên, toả bóng mát cả một không gian, tạo cảm giác dễ chịu
“Hoè lục đùn đùn tán rợp giương”
+ “Thạch lựu hiên còn phun thức đỏ”
 Cây thạch lựu bên hiên nhà đang phun màu đỏ thắm (trổ ra những bông hoa màu đỏ thắm)
“Thạch lựu hiên còn phun thức đỏ”
+ “Hồng liên trì đã tiễn mùi hương”
 Sen hồng dưới ao đang toả ngát mùi hương – là hình ảnh đặc trưng của cảnh vật ngày hè
“Hồng liên trì đã tiễn mùi hương”
=>Nghệ thuật
Trong bài thơ có nhiều động từ diễn tả trạng thái của cảnh ngày hè. Đó là những động từ nào?
. Hòe lục đùn đùn tán rợp giương.

Thạch lựu hiên còn phun thức đỏ

Hồng liên trì đã tiễn mùi hương.

đùn đùn
giương
phun
tiễn
/
/
(3/4)
(3/4)
Các động từ diễn tả trạng thái của cảnh vật: Đùn đùn, giương, phun, tiễn.
Diễn tả sức sống tràn đầy và mãnh liệt của cảnh vật
Cách ngắt nhịp ở câu 3, 4 có gì đặc biệt?
Cách nhịp như thế nhằm nhấn mạnh điều gì?
Những động từ ấy diễn tả được trạng thái của cảnh vật như thế nào?
Cách ngắt nhịp 3/ 4 – không theo nhịp thơ Đường luật 4/3 – đã tập trung sự chú ý của người đọc, làm nổi bật bức tranh ngày hè sinh động
Các động từ diễn tả trạng thái của cảnh vật: Đùn đùn, giương, phun.
Diễn tả sức sống tràn đầy và mãnh liệt của cảnh vật
Cảnh vật dường như có một cái gì thôi thúc tự bên trong, đang ứa căng, đang tràn đầy, không kìm lại được, phải giương lên, phải phun ra hết lớp này đến lớp khác.Câu thơ “ Thạch lựu hiên còn phun thức đỏ” làm chúng ta nhớ đến câu thơ tả cảnh mùa hè trong “Truyện Kiều” của Nguyễn Du: Đầu tường lửa lựu lập lòe đâm bông”. Với từ lập lòe, Nguyễn Du thiên về tạo hình sắc, còn với từ phun, Nguyễn Trãi lại thiên về tả sức sống của cảnh vật
Ngoài đường nét, màu sắc, cảnh vật ngày hè còn hiện lên qua những âm thanh nào?
Lao xao chợ cá làng ngư phủ,


Dắng dỏi cầm ve lầu tịch dương.
Lao xao
Dắng dỏi
- Âm thanh cuộc sống:
->Âm thanh đặc trưng của làng chài lưới.
->Tiếng ve inh ỏi cất lên như một bản đàn lúc mặt trời sắp lặn- âm thanh đặc trưng của mùa hè.
Để làm nổi bật âm thanh của chợ cá ở làng chài và âm thanh của tiếng ve, tác giả đã sử dụng biện pháp nghệ thuật gì?
->Nghệ thuật đảo ngữ: Đặt từ Lao xao, dắng dỏi lên đầu câu -> Bức tranh ngày hè rộn lên âm thanh của sự sống, niềm vui.
Những âm thanh đó đã gợi lên bức tranh cuộc sống như thế nào?
-> Âm thanh của cuộc sống yên vui, thanh bình, no đủ. Cảnh vật cuối ngày nhưng sự sống thì không dừng lại.
"Lao xao ch? cá làng ngư phủ
Dắng d?i cầm ve lầu tịch dương"
Em có nhận xét gì về bức tranh thiên nhiên, cuộc sống ngày hè?
=> Bức tranh thiên nhiên ngày hè sinh động, tràn đầy sức sống, có sự hài hòa giữa đường nét, màu sắc, âm thanh và cuộc sống con người.
2.Vẻ đẹp tâm hồn Nguyễn Trãi.
Tác giả đã đón nhận cảnh vật ngày hè với những giác quan nào?
- Thi nhân đón nhận cảnh vật với nhiều giác quan: Thị giác, thính giác, khứu giác và cả sự liên tưởng.
Nguyễn Trãi
là người có tấm lòng như thế nào
đối với thiên nhiên?
-> Tâm hồn Nguyễn Trãi giao cảm mạnh mẽ và tinh tế với thiên nhiên, cảnh vật- Một tâm hồn yêu thiên nhiên, yêu đời và yêu cuộc sống thiết tha.
Nhìn cảnh sống của nhân dân lao động, đặc biệt là những người dân chài lam lũ- Nguyễn Trài đã mong ước điều gì?
- “Dẽ có Ngu cầm đàn một tiếng”
- “Dân giàu đủ khắp đòi phương”
-> Nguyễn Trãi ước có được chiếc đàn của vua Thuấn để gảy khúc Nam phong ca ngợi và làm cho dân giàu đủ, ấm no hơn.
-> Câu kết ( câu lục ngôn) ngắn gọn: Thể hiện sự dồn nén cảm xúc cả bài. Nguyễn Trãi mong cho dân được ấm no, hạnh phúc: dân giàu đủ cho tất cả mọi người ở mọi nơi.
Câu kết của bài thơ có gì đặc biệt? Dụng ý nghệ thuật của tác giả khi tạo ra câu thơ này là gì?
Dẽ có Ngu cầm đàn một tiếng
Dân giàu đủ khắp đòi phương
-> Là người có tấm lòng ưu ái với dân, với nước.
=> Điểm kết tụ hồn thơ Ức Trai không phải là ở thiên nhiên, tạo vật mà chính ở cuộc sống con người- một tấm lòng ưu ái với dân với nước.
Nguyễn Trãi là người có tình cảm như thế nào với nhân dân, đất nước?
Bui một tấc lòng ưu ái cũ
Đêm ngày cuồn cuộn nước triều đông.
( Thuật hứng - bài 2 )
Bui một tấc lòng trung với nước
Mài chăng khuyết, nhuộm chăng đen
Vi?c nhõn nghia c?t ? yờn dõn
Quõn di?u ph?t tru?c lo tr? b?o
( Cáo bình Ngô)
III. Tổng kết:
1. Nội dung:
- Bài thơ là bức tranh ngày hè đẹp, sinh động và đầy sức sống.
- Qua bức tranh thấy được vẻ đẹp tâm hồn của Nguyễn Trãi: Ch?a chan tỡnh yờu thiờn nhiờn, yờu d?i, yờu nhõn dõn d?t nu?c.
2. Nghệ thuật:
- Bài thơ vừa mang nét trang trọng cổ điển vừa bình dị, tự nhiên.
- Sử dụng các câu thơ lục ngôn th? hi?n s? d?n nộn c?m xỳc c?a c? b�i tho.
Khái quát nội dung và
nghệ thuật của bài thơ?
CỦNG CỐ
1. Cảm nhận được bức tranh mùa hè sinh động và tràn đầy sức sống được nhà thơ thể hiện trong bài thơ
2. Hiểu được tấm lòng của Nguyễn Trãi đối với dân với nước.
3. Hình thức đặc biệt của câu thơ 1 và 8 thể hiện được tâm trạng, nỗi niềm của nhà thơ.
Câu 1: Câu thơ lục ngôn ở cuối bài có ý nghĩa gì?
a. Tạo giai điệu hài hòa, êm ái.
b. Tạo nhịp điệu mạnh mẽ, gấp gáp.
c. Ngắn gọn, dồn nén cảm xúc.
d. Dãn nhịp cho dòng thơ.
Câu 2: Trong hai câu thơ “ Lao xao chợ cá làng ngư phủ / Dắng dỏi cầm ve lầu tịch dương” tác giả sử dụng biện pháp nghệ thuật gì?
a. Ẩn dụ
b. Điệp từ.
c. Đảo ngữ
d. Cả A, B, C đều sai.
Câu 3:Cảm hứng chủ đạo của bài thơ“ Cảnh ngày hè” ( Bảo kính cảnh giới- bài 43) của Nguyễn Trãi là gì?
a.Lòng yêu thiên nhiên.
b. Lòng yêu đời, yêu cuộc sống.
c. Khát vọng về cuộc sống thái bình,
hạnh phúc cho người dân.
d. Cả a, b, c đều đúng.
Câu 4: Bài thơ “Cảnh ngày hè” (Bảo kính cảnh giới – Bài 43) của Nguyễn Trãi được rút ra từ tập thơ nào?
a. Ước trai thi tập.
b. Quốc âm thi tập.
c. Quân trung từ mệnh tập .
d. Cả 3 đáp án trên đều đúng.
Câu 5: Tâm trạng của nhà thơ Nguyễn Trãi như thế nào trong câu thơ “ Rồi hóng mát thuở ngày trường” ?
a. Lo lắng, ưu phiền.
b. Thanh thản, thư thái.
c. Buồn bã
d. Cô đơn.
Luyện tập
CHÂN THÀNH CẢM ƠN
CÁC THẦY CÔ GIÁO
VÀ TẬP THỂ LỚP 10C3
ĐÃ THEO DÕI BÀI GIẢNG