Luật chơi: Có hai gói câu hỏi gồm các từ khóa liên quan đến các kiến thức về thơ đã
học. Hai đội tham gia trò chơi, mỗi đội gồm hai thành viên, một thành viên gợi ý và
một thành viên đoán các từ khóa. Trong quá trình gợi ý, không được phép sử dụng
các từ có trong gói từ khóa. Mỗi đội có thời gian là 60 giây để vừa gợi ý vừa trả lời.
Đội nào đoán được nhiều từ khóa hơn sẽ chiến thắng.
Gói từ khóa 1

Vần
Nhịp
Hình ảnh thơ

Gói từ khóa 2
Thơ bốn chữ
Thơ năm chữ
Thông điệp

Chủ điểm:
Những gương
mặt thân yêu.

Thể loại
chính:
Thơ sáu chữ,
bảy chữ

Câu hỏi lớn của
bài:
Tình yêu thương đã
làm giàu cho tâm
hồn chúng ta như
thế nào?

Bài thơ: Quê hương – Đỗ Trung Quân
Mỗi “Quê hương là gì hở mẹ
dòng có Mà cô giáo dạy phải yêu
6 chữ Quê hương là gì hở mẹ
Ai đi xa cũng nhớ nhiều
 
Quê hương là chùm khế ngọt
Cho con trèo hái mỗi ngày.
Quê hương là con đường đi học
Con về rợp bướm vàng bay 
(Trích)

Cách gieo
vần, ngắt
nhịp đa
dạng
Mỗi khổ
có 4 dòng

Bài thơ: Đường về quê mẹ – Đoàn Văn Cừ
Mỗi Thúng cắp bên hông, nón đội đầu,
dòng có Khuyên vàng, yếm thắm, áo the nâu
7 chữ Trông u chẳng khác thời con gái
Mắt sáng, môi hồng, má đỏ au.
Chiều mát, đường xa nắng nhạt vàng,
Đoàn người về ấp gánh khoai lang,
Trời xanh cò trắng bay từng lớp,
Xóm chợ lều phơi xác lá bàng.

Cách gieo
vần, ngắt
nhịp đa
dạng
Mỗi khổ
có 4 dòng

Thơ sáu chữ là thể thơ mỗi dòng có sáu chữ
Thơ bảy chữ là thể thơ mỗi dòng có bảy chữ.
Mỗi bài gồm nhiều khổ, mỗi khổ thường có
bốn dòng thơ và có cách gieo vần, ngắt nhịp
đa dạng

Bài tập nhanh: Dựa vào kiến thức đã học về vần trong chương trình
Ngữ văn 7, tập một, bộ sách Chân trời sáng tạo, em hãy xác định và
phân loại vần trong 4 đoạn thơ sau:
a.

b.

Tiếng đàn bầu của ta

Hạt gạo làng ta

Lời đằm thắm thiết tha

Gửi ra tiền tuyến

Cung thanh là tiếng mẹ

Gửi về phương xa

Cung trầm như giọng cha

Em vui em hát

(Lữ Giang, Đàn bầu)
Vần chân

Vần lưng

Hạt vàng làng ta
(Trần Đăng Khoa, Hạt gạo làng ta)

Ví dụ:
c. Đâu những chiều sương phủ bãi đồng
Lúa mềm xao xác ở ven sông
Vẳng lên trong tiếng xe lùa nước
Một giọng hò đưa hố não nùng.
(Tố Hữu, Nhớ đồng)

Vần liền

d. Con nghe dập dờn tiếng lúa
Lời ru hóa hạt gạo rồi
Thương mẹ một đời khốn khó
Vẫn giàu những tiếng ru nôi.
(Trương Nam Hương, Trong lời mẹ hát)

Vần cách

Vần

vần được gieo ở
giữa dòng thơ;
tiếng cuối của dòng
Vần
trên vần với tiếng
chân
giữa của dòng dưới
hoặc các tiếng trong
là vần được gieo 1 dòng vần với nhau
vào cuối dòng
thơ; các tiếng
Vần
cuối dòng vần
với nhau
lưng

Vần
liền
là trường hợp
tiếng cuối của
hai dòng thơ
liên tiếp vần
với nhau.

là trường hợp
tiếng cuối ở
hai dòng thơ
cách
nhau
vần với nhau.
Vần
cách

Vần

Vần

chân

liền
Vần

Vần

lưng

cách

Lưu ý: Những cách
gieo vần này không
phải chỉ được dùng
trong thể thơ sáu chữ,
bảy chữ mà còn được
dùng trong các thể thơ
khác.

Bố cục trong hội họa

a. Bố cục của bài thơ.
* Khái niệm

* Vai trò

Bố cục của bài thơ
là sự tổ chức, sắp
xếp các phần, các
đoạn thơ theo một
trình tự nhất định.

Việc xác định bố cục giúp
người đọc có cái nhìn tổng
quát, biết rõ bài thơ có
mấy phần, vị trí và ranh
giới từng phần trong bài
thơ; từ đó có thể xác định
được mạch cảm xúc của
bài thơ.

Việt Nam quê hương ta – Nguyễn Đình Thi
Việt Nam đất nước ta ơi
Mênh mông biển lúa đâu trời đẹp hơn
Cánh cò bay lả rập rờn
Mây mờ che đỉnh Trường Sơn sớm chiều
Quê hương biết mấy thân yêu
Bao nhiêu đời đã chịu nhiều thương đau
Mặt người vất vả in sâu
Gái trai cũng một áo nâu nhuộm bùn
Đất nghèo nuôi những anh hùng
Chìm trong máu lửa lại vùng đứng lên
Đạp quân thù xuống đất đen
Súng gươm vứt bỏ lại hiền như xưa
Việt Nam đất nắng chan hoà
Hoa thơm quả ngọt bốn mùa trời xanh
Mắt đen cô gái long lanh
Yêu ai yêu trọn tấm tình thuỷ chung

Đất trăm nghề của trăm vùng
Khách phương xa tới lạ lùng tìm xem
Tay người như có phép tiên
Trên tre lá cũng dệt nghìn bài thơ
Nước bâng khuâng những chuyến đò
Đêm đêm còn vọng câu hò Trương Chi
Đói nghèo nên phải chia ly
Xót xa lòng kẻ rời quê lên đường
Ta đi ta nhớ núi rừng
Ta đi ta nhớ dòng sông vỗ bờ
Nhớ đồng ruộng, nhớ khoai ngô
Bũa cơm rau muống quả cà giòn tan...
Trích từ trường ca Bài thơ Hắc Hải (1958).

Bố cục bài thơ:
Việt Nam quê hương ta
Nguyễn Đình Thi
- Phần 1: Khổ thơ 1: Vẻ
đẹp cảnh sắc quê hương.

- Phần 2: Còn lại: Vẻ đẹp
con người Việt Nam

b. Mạch cảm xúc của bài thơ.

Mạch cảm xúc của bài thơ là
sự tiếp nối, sự vận động của
cảm xúc trong bài thơ.

Việt Nam quê hương ta – Nguyễn Đình Thi
Việt Nam đất nước ta ơi
Mênh mông biển lúa đâu trời đẹp hơn
Cánh cò bay lả rập rờn
Mây mờ che đỉnh Trường Sơn sớm chiều
Quê hương biết mấy thân yêu
Bao nhiêu đời đã chịu nhiều thương đau
Mặt người vất vả in sâu
Gái trai cũng một áo nâu nhuộm bùn
Đất nghèo nuôi những anh hùng
Chìm trong máu lửa lại vùng đứng lên
Đạp quân thù xuống đất đen
Súng gươm vứt bỏ lại hiền như xưa
Việt Nam đất nắng chan hoà
Hoa thơm quả ngọt bốn mùa trời xanh
Mắt đen cô gái long lanh
Yêu ai yêu trọn tấm tình thuỷ chung

Đất trăm nghề của trăm vùng
Khách phương xa tới lạ lùng tìm xem
Tay người như có phép tiên
Trên tre lá cũng dệt nghìn bài thơ
Nước bâng khuâng những chuyến đò
Đêm đêm còn vọng câu hò Trương Chi
Đói nghèo nên phải chia ly
Xót xa lòng kẻ rời quê lên đường
Ta đi ta nhớ núi rừng
Ta đi ta nhớ dòng sông vỗ bờ
Nhớ đồng ruộng, nhớ khoai ngô
Bũa cơm rau muống quả cà giòn tan...
Trích từ trường ca Bài thơ Hắc Hải (1958).

b. Mạch cảm xúc của bài thơ.

Mạch cảm xúc của bài thơ là
sự tiếp nối, sự vận động của
cảm xúc trong bài thơ.

Ví dụ: mạch cảm xúc trong Việt Nam
quê hương ta của Nguyễn Đình Thi có
sự vận động từ cảm xúc tự hào về vẻ
đẹp của đất nước đến cảm xúc tự hào,
yêu thương tha thiết con người Việt
Nam

c. Cảm hứng chủ đạo của bài thơ.

Cảm hứng chủ đạo là trạng
thái tình cảm mãnh liệt,
thường gắn với tư tưởng và
đánh giá nhất định được thể
hiện xuyên suốt tác phẩm,
tác động đến cảm xúc của
người đọc.

Mẹ - Đỗ Trung Lai
Lưng mẹ còng rồi
Cau thì vẫn thẳng
Cau – ngọn xanh rờn
Mẹ - đầu bạc trắng

Một miếng cau khô
Khô gầy như mẹ
Con nâng trên tay
Không cầm được lệ

Cau ngày càng cao
Mẹ ngày một thấp
Cau gần với giời
Mẹ thì gần đất!

Ngẩng hỏi giời vậy
- Sao mẹ ta già?
Không một lời đáp
Mây bay về xa.

Ngày con còn bé
Cau mẹ bổ tư
Giờ cau bổ tám
Mẹ còn ngại to!

(Đêm sông Cầu,
NXB Quân đội nhân dân, Hà Nội,
2003)

c. Cảm hứng chủ đạo của bài thơ.

Cảm hứng chủ đạo là trạng
thái tình cảm mãnh liệt,
thường gắn với tư tưởng và
đánh giá nhất định được thể
hiện xuyên suốt tác phẩm,
tác động đến cảm xúc của
người đọc.

Chẳng hạn, cảm hứng chủ đạo
trong bài Mẹ của Đỗ Trung Lai là
cảm hứng xót thương, day dứt
xen lẫn bất lực, nuối tiếc khi nhận
ra dấu ấn thời gian và những nỗi
vất vả của cuộc đời đã in hẳn lên
bóng dáng mẹ.

Em bé ngồi nhìn ra ruộng lúa
Trời tối trên đầu hè. Nửa vầng trăng non
Em bé nhìn vầng trăng nhưng chưa thấy mẹ
Mẹ vẫn trên cánh đồng.
Đồng lúa lẫn vào đêm
Ngọn lửa bếp chưa nhen.
Căn nhà tranh trống trải.
(Vũ Quần Phương, Đợi mẹ)
Em hãy phát biểu tưởng tượng của mình về
cảnh được gợi tả trong đoạn thơ trên. Nêu
cơ sở để em có thể tưởng tượng như vậy.

Tác phẩm văn học là sản phẩm của trí tưởng tượng, sáng
tạo, được thể hiện bằng ngôn từ. Vì thế, khi đọc văn bản,
người đọc cần huy động nhận thức, trải nghiệm, sử dụng
kết hợp các giác quan để tái hiện trong tâm trí mình hình
ảnh con người hay bức tranh đời sống mà nhà văn, nhà
thơ đã khắc họa trong văn bản. Nhờ khả năng tưởng
tượng, người đọc có thể trải nghiệm cuộc sống được
miêu tả, hóa thân vào các nhân vật, từ đó cảm nhận và
hiểu văn bản đầy đủ, sâu sắc hơn.

RUNG
CHUÔNG VÀNG

CÂU HỎI 1
Lựa chọn từ thích hợp để điền vào chỗ trống?
(gạch, ngõ, giếng)
Mặt Trời lặn xuống bờ ao
Ngọn khói xanh lên lúng liếng
Vườn sau gió chẳng đuổi nhau
Lá vẫn bay vàng sân …
(Trần Đăng Khoa)

Đáp án:

giếng

10
9
8
7
6
5
4
3
2
1
BẮT
ĐẦU

CÂU HỎI 2
Đoạn thơ sau được viết theo thể thơ nào?
Khách xa gặp lúc mùa xuân chín,
Lòng trí bâng khuâng sức nhớ làng
- Chị ấy năm nay còn gánh thóc
Dọc bờ sông trắng nắng chang chang?

Đáp án:
thể thơ bảy chữ

10
9
8
7
6
5
4
3
2
1
BẮT
ĐẦU

CÂU HỎI 3
Mạch cảm xúc trong bài thơ là gì?

Đáp án:
Mạch cảm xúc của bài thơ là sự tiếp
nối, sự vận động của cảm xúc trong
bài thơ.

10
9
8
7
6
5
4
3
2
1
BẮT
ĐẦU

CÂU HỎI 4
Tưởng tượng có vai trò quan trọng trong
tiếp nhận văn học, đúng hay sai?

Đáp án:
Đúng

10
9
8
7
6
5
4
3
2
1
BẮT
ĐẦU

CÂU HỎI 5
Có thể phân loại vần thành mấy loại?

Đáp án:
Bốn loại: Vần chân, vần lưng, vần liền,
vần cách

10
9
8
7
6
5
4
3
2
1
BẮT
ĐẦU

Vẽ sơ đồ tư duy Kiến thức cần nhớ về Thể thơ sáu chữ, bảy chữ