CHỦ ĐỀ: ĐỘT BIẾN NHIỄM SẮC THỂ

TIẾT 23: BÀI 22: ĐỘT BIẾN CẤU TRÚC
NHIỄM SẮC THỂ

KIỂM TRA BÀI CŨ
- Đột biến gen là những biến đổi trong cấu trúc
Đột
biến
gen
là hoặc
gì? một số cặp
của gen liên
quan
đến
một
nuclêôtit. Gồm những dạng
nào?
- Gồm các dạng: Mất, thêm, thay thế 1cặp
nuclêôtit
Ví dụ: Lợn con có đầu và chân sau dị dạng

Tiết 23: ĐỘT BIẾN CẤU TRÚC NHIỄM SẮC THỂ
I/ Đột biến cấu trúc nhiễm sắc thể là gì?

Quan sát hình sau:

Hoàn thành phiếu học tập

Hình

a
b
c

NST ban
đầu

NST sau
khi bị
biến đổi

Tên
dạng
biến
đổi

a

NST ban đầu
NST bị biến đổi cấu trúc
ABCDE FGH
ABCDE FG

b

c

ABCDE FGH

ABCBCDE FGH

ABCDE FGH

ADC B E FGH

Chỉ điểm bị đứt
: Chỉ quá trình dẫn đến đột biến
Chữ cái: A,B,C...Kí hiệu một đoạn NST
Một số dạng đột biến cấu trúc NST

NST BAN ĐẦU

A

B

C

D

E

F

NST BỊ BIẾN
ĐỔI CẤU TRÚC

MẤT ĐOẠN
Sự biến đổi cấu trúc NST trong trường hợp a

G

H

Quan sát hình sau:
NST ban đầu
Hình

a
b

c

NST ban
đầu
Gồm các đoạn
ABCDEFGH

NST sau
khi bị
biến đổi

Tên
dạng
biến
đổi

Mất đoạn H Mất
đoạn

a

b

c

NST bị biến đổi cấu trúc

AB C D E FG H

AB C D E FG

ABC DE FGH

A BC B C DE FGH

AB C DE FGH

AD C B E FG H

Chỉ điểm bị đứt
: Chỉ quá trình dẫn đến đột biến
Chữ cái: A,B,C...Kí hiệu một đoạn NST

Một số dạng đột biến cấu trúc NST

NST BAN ĐẦU
A

B

C

D

E

F

G

H

NST BỊ BIẾN ĐỔI CẤU TRÚC

LẶP ĐOẠN
Sự biến đổi cấu trúc NST trong trường hợp b

Quan sát hình sau:
NST ban đầu
Hình

a
b

c

NST ban
đầu
Gồm các đoạn
ABCDEFGH
Gồm các
đoạn
ABCDEFGH

NST sau
khi bị
biến đổi

Tên
dạng
biến
đổi

Mất
đoạn H

Mất
đoạn

Lặp lại
đoạn BC

Lặp
đoạn

a

b

c

NST bị biến đổi cấu trúc

AB C D E FG H

AB C D E FG

ABC DE FGH

A BC B C DE FGH

AB C DE FGH

AD C B E FG H

Chỉ điểm bị đứt
: Chỉ quá trình dẫn đến đột biến
Chữ cái: A,B,C...Kí hiệu một đoạn NST

Một số dạng đột biến cấu trúc NST

NST BAN ĐẦU

NST BỊ BIẾN
ĐỔI CẤU TRÚC

A

A

B

D
B

C

C

D

D
B

E

E

F

F

ĐẢO ĐOẠN

Sự biến đổi cấu trúc NST trong trường hợp c

G

G

H

H

Quan sát hình sau:
Tên
dạng
biến
đổi

Hình

NST ban đầu

NST sau
khi bị biến
đổi

a

Gồm các đoạn
ABCDEFGH

Mất
đoạn H

Mất
đoạn

Gồm các
đoạn

Lặp lại
đoạn BC

Lặp
đoạn

b

c

ABCDEFGH
Gồm các
đoạn
ABCDEFGH

Trình tự
đoạn BCD
đảo lại
thành đoạn
DCB

Đảo
đoạn

NST ban đầu
trúc
AB C D E FG H

a

b

c

NST bị biến đổi cấu
AB C D E FG

ABC DE FGH

A BC B C DE FGH

AB C DE FGH

AD C B E FG H

Chỉ điểm bị đứt
: Chỉ quá trình dẫn đến đột biến
Chữ cái: A,B,C...Kí hiệu một đoạn NST

Một số dạng đột biến cấu trúc NST

Tiết 23: ĐỘT BIẾN CẤU TRÚC NHIỄM SẮC THỂ

I/ Đột biến cấu trúc nhiễm sắc thể là gì?
? Đột biến cấu trúc NST là gì?
Gồm những dạng nào.

- Đột biến cấu trúc NST
là những biến đổi trong
cấu trúc NST.

Mất đoạn

- Các dạng: Mất đoạn,
lặp đoạn và đảo đoạn.

Đảo đoạn

Lặp đoạn

Quan sát hình sau: a; b; c. Cho biết tên các
dạng đột biến
AB C D E

FG H

C D E

Chuyển đoạn

FG H A B

 Nguyên nhân phát sinh:

Máy bay Mỹ rải chất độc da cam
xuống Miền Nam Việt Nam

Sử dụng vũ khí hạt nhân

Sử dụng hóa chất bảo vệ thực vật

Ô nhiễm môi trường nước

Những nguyên nhân
nào gây biến đổi cấu
trúc NST?

Cháy rừng

Rác thải

Tiết 23: ĐỘT BIẾN CẤU TRÚC NHIỄM SẮC THỂ
II/ Nguyên nhân phát sinh và tính chất của đột biến cấu
trúc nhiễm sắc thể
1. Nguyên nhân phát sinh đột biến cấu trúc NST
Tác nhân vật lí và hóa học của ngoại cảnh là nguyên
nhân chủ yếu gây biến đổi cấu trúc NST.

- Sử dụng hợp lí, an toàn thuốc trừ sâu, thuốc diệt
cỏ
Chúng
ta
cần
phải
làm
- Sử dụng nguồn nước sạch, không vứt rác bừa bãi
gì để hạn chế phát sinh
- Các nhà máy
nghiệp
biện pháp xử lí
độtxíbiến
cấucần
trúccóNST?
nước thải sao cho phù hợp
- Có ý thức phòng chống sử dụng vũ khí hạt nhân,
vũ khí hóa học
- Có ý thức giữ gìn vệ sinh môi trường

Để phòng đột biến cấu trúc NST cần lưu ý

Để phòng đột biến cấu trúc NST cần lưu ý

HẬU QUẢ CỦA NHIỄM CHẤT ĐỘC MÀU DA CAM (DIOXIN)

KHE HỞ MÔI HÀM

BÀN CHÂN MẤT NGÓN
VÀ DÍNH NGÓN

BÀN TAY MẤT MỘT SỐ NGÓN

BÀN TAY NHIỀU NGÓN

Hội chứng mèo kêu

Lặp đọan 16a trên NST của ruồi giấm sẽ làm mắt lồi của ruồi trở
thành mắt dẹp (lặp càng nhiều thì mắt càng dẹp)
Mắt ruồi giấm có bộ
NST bình thường

Mắt ruồi giấm có một
đoạn NST nhân đôi

Mắt ruồi giấm có một
đoạn NST nhân ba

Đột biến cấu
Lúa mạch thường
Lúa mạch đột biến
trúc NST có lợi
hay có hại?

Enzim thuỷ phân tinh bột ở một
giống lúa mạch có hoạt tính cao
hơn nhờ hiện tượng lặp đoạn
NST mang gen quy định enzim
này.

Sản xuất bia từ lúa mạch

Tiết 23: ĐỘT BIẾN CẤU TRÚC NHIỄM SẮC THỂ
II/ Nguyên nhân phát sinh và tính chất của đột biến cấu
trúc nhiễm sắc thể
1. Nguyên nhân phát sinh đột biến cấu trúc NST
Tác nhân vật lí và hóa học của ngoại cảnh là nguyên
nhân chủ yếu gây biến đổi cấu trúc NST.
2. Tính chất của đột biến cấu trúc nhiễm sắc thể
Đột biến cấu trúc NST thường có hại, nhưng cũng có
trường hợp có lợi

Ví dụ 1: Mất một đoạn nhỏ ở đầu NST 21 gây ung thư máu
ở người.
Chỉ ra đâu là đột biến có
- Đột biến có hại
lợi, đâu là đột biến có
hại?
Phân
biệt dạng đột
- Dạng đột biến:
Mất
đoạn
biến?
Ví dụ 2: Enzim thuỷ phân tinh bột ở một giống lúa mạch có
hoạt tính cao hơn nhờ hiện tượng lặp đoạn NST mang gen
quy định enzim này.
- Đột biến có lợi
- Dạng đột biến: Lặp đoạn

Vì: Trải qua quá trình tiến
hóađột
lâubiến
dài, cấu
các gen được sắp
Tại sao
xếp hài hòa trên NST.trúc
BiếnNST
đổilại
cấugây
trúc
hạiNST
cholàm thay đổi
số lượng và cách sắp xếp
trên
nên
thường gây hại
con gen
người
và đó
sinh
vật?
cho sinh vật

NST bình thường

Dạng 1

Mất đoạn

Dạng 2

Lặp đoạn

Theo em, Trong các
dạng đột biến trên,
dạng nào gây hậu quả
lớn nhất ?

Dạng 3

Đảo đoạn

Dạng 4

 Mất đoạn (mất vật chất di truyền)

Chuyển đoạn

Câu1: Cơ chế phát sinh đột biến cấu trúc NST là do tác
dụng của các tác nhân gây đột biến, dẫn đến:
A. Phá vỡ cấu trúc NST
B. Gây ra sự sắp xếp lại các đoạn trên NST
C. NST gia tăng số lượng trong tế bào
D. Cả a và b đều đúng

Câu 2: Nguyên nhân gây đột biến cấu trúc NST
là gì?
A.

Do các tác nhân vật lý, hóa học từ môi trường tác động
làm phá vỡ cấu trúc NST

B.

Do con người chủ động sử dụng các tác nhân vật lý, hóa
học tác động vào cơ thể sinh vật

C. Do quá trình giao phối ở các sinh vật sinh sản hữu tính
D. Cả A và B

Do tác
động
của môi
trường
bên trong
và bên
ngoài cơ
thể

Biến đổi trong
cấu trúc vật chất DT

Biến đổi trong
cấu trúc của gen
Gồm:Mât,thêm
thay thê cặp Nu…

Biến đổi trong
CT của NST
DT
cho
thế hệ
mai
sau

Phần lớn gây hại cho SV
Gồm :Mất,lặp,
đảo đoạn NST

HƯỚNG DẪN HỌC Ở NHÀ:
- Làm bài tập SGK, và học bài cũ.
- Soạn bài mới- Bài 23: Đột biến số lượng
NST.

CÓ THỂ EM CHƯA BIẾT
- Ở tằm, nhờ chuyển đoạn gen kiểm tra màu
đen của vỏ trứng từ NST thường chuyển qua
NST giới tính Y. Dựa vào màu sắc trứng người
ta biết được trứng nào nở ra tằm đực. Tằm đực
có sản lượng tơ cao hơn tằm cái
- Ứng dụng đột biến chuyển đoạn người ta tạo
nhiều giống cây trồng mang các đặc điểm quí:
Ngô chống chịu được thuốc diệt cỏ, kháng sâu
đục thân, côn trùng có hại