Thứ sáu ngày 16 tháng 12 năm 2022
Luyện từ và câu

Dùng câu hỏi vào những mục đích nào?
Nhiều khi, ta có thể dùng câu hỏi để thể hiện:
- Thái độ khen, chê.
- Sự khẳng định, phủ định.
- Yêu cầu, mong muốn.

Khởi động

I - Nhận xét
1. Tìm câu hỏi trong khổ thơ dưới đây. Những từ ngữ nào
trong câu hỏi thể hiện thái độ lễ phép của người con?
- Mẹ ơi, con tuổi gì ?

- Tuổi con là tuổi Ngựa
Ngựa không yên một chỗ
Tuổi con là tuổi đi…
XUÂN QUỲNH

+ Câu hỏi : Mẹ ơi, con tuổi gì ?
+ Từ ngữ thể hiện thái độ lễ phép : Mẹ ơi (lời gọi)

Khám phá

2. Em muốn biết sở thích của mọi người trong ăn
mặc, vui chơi, giải trí. Hãy đặt câu hỏi thích hợp:

a) Với cô giáo hoặc thầy giáo em.
b) Với bạn em.

 Với thầy giáo, cô giáo
– Thưa cô, cô có thích đi du lịch không ạ?
– Thầy ơi, thầy thích môn thể thao nào nhất ạ?

 Với bạn em
– Lan ơi, bạn có thích xem phim hoạt hình không?
– Bạn thích học vẽ hơn hay học múa hơn?

Em có nhận xét gì về các câu hỏi sau:
– Tại sao cả tháng nay chẳng thấy cậu mặc chiếc áo mới
nào?
– Nhà chị không có xe hay sao mà cứ sang nhà em mượn
xe vậy?
– Chú ơi, sao chú cứ dùng mãi chiếc ti vi cũ này thế?
Để giữem,
phép
sự, cần
tránh
những
hỏi có
tò mò
Theo
để lịch
giữ lịch
sự, cần
tránh
hỏicâu
những
câuý hỏi
có
làmdung
phiềnnhư
lòngthế
phật
ý người khác.
nội
nào?

II - Ghi nhớ
Khi hỏi chuyện người khác, cần giữ phép lịch sự.
Khi
hỏi
chuyện
người
khác,
cần
giữ
phép
lịch
Cụ thể là:
sự
như
thế
nào?
1. Cần thưa gửi, xưng hô cho phù hợp với quan hệ
giữa mình và người được hỏi.
2. Cần tránh những câu hỏi làm phiền lòng người
khác.

III - Luyện tập
1. Cách hỏi và đáp trong mỗi đoạn đối thoại dưới đây thể
hiện quan hệ giữa các nhân vật và tính cách của mỗi nhân
vật như thế nào?

Cách hỏi và đáp trong mỗi đoạn đối thoại dưới đây thể
hiện quan hệ giữa các nhân vật và tính cách của mỗi nhân
vật như thế nào?
a. Ông bố dắt con đến gặp thầy giáo để xin học. Thầy Rơ-nê đã
già, mái tóc ngả màu xám, da nhăn nheo, nhưng đi lại vẫn nhanh
nhẹn… Thầy hỏi:
– Con tên là gì?
Ông Giô-dép liếc mắt nhìn Lu-i, có ý bảo con trả lời.
– Thưa thầy, con là Lu-i Pa-xtơ ạ.
– Con đã muốn đi học chưa hay còn thích chơi?
– Thưa thầy, con muốn đi học ạ.

1. Cách hỏi và đáp trong mỗi đoạn đối thoại dưới đây thể hiện quan
hệ giữa các nhân vật và tính cách của mỗi nhân vật như thế nào?
a. Ông bố dắt con đến gặp thầy giáo để xin học. Thầy Rơ-nê đã
già, mái tóc ngả màu xám, da nhăn nheo, nhưng đi lại vẫn nhanh
nhẹn… Thầy hỏi:
– Con tên là gì?
Ông Giô-dép liếc mắt nhìn Lu-i, có ý bảo con trả lời.
– Thưa thầy, con là Lu-i Pa-xtơ ạ.
– Con đã muốn đi học chưa hay còn thích chơi?
– Thưa thầy con muốn đi học ạ.

1. Cách hỏi và đáp trong mỗi đoạn đối thoại dưới đây thể hiện quan
hệ giữa các nhân vật và tính cách của mỗi nhân vật như thế nào?

b. Một lần I-u-ra chạm trán tên sĩ quan phát xít. Tên sĩ quan
hỏi:
– Thằng nhóc tên gì?
– I-u-ra.
– Mày là đội viên hả?
– Phải.
– Sao mày không đeo khăn quàng?
– Vì không thể quàng khăn trước mặt bọn phát xít.

1. Cách hỏi và đáp trong mỗi đoạn đối thoại dưới đây thể hiện quan hệ
giữa các nhân vật và tính cách của mỗi nhân vật như thế nào?
a. Ông bố dắt con đến gặp thầy giáo để
xin học. Thầy Rơ-nê đã già, mái tóc ngả
màu xám, da nhăn nheo, nhưng đi lại vẫn
nhanh nhẹn… Thầy hỏi:
– Con tên là gì?
Ông Giô-dép liếc mắt nhìn Lu-i, có ý bảo
con trả lời.
– Thưa thầy, con là Lu-i Pa-xtơ ạ.
– Con đã muốn đi học chưa hay còn thích
chơi?
– Thưa thầy con muốn đi học ạ.

Theo ĐỨC HOÀI

b. Một lần I-u-ra chạm trán tên sĩ
quan phát xít. Tên sĩ quan hỏi:
– Thằng nhóc tên gì?
– I-u-ra.
– Mày là đội viên hả?
– Phải.
– Sao mày không đeo khăn
quàng?
– Vì không thể quàng khăn trước
mặt bọn phát xít.
Theo VĂN 4 (1984)

• Quan hệ

a. Thầy- trò

Tính cách
a.Thầy Rơ – nê: ân cần trìu mến,
yêu trò

Trò ( Lu – i Pa –xtơ): Lễ phép,
ngoan ngoãn, kính trọng thầy.
b. Tên sĩ quan phát b. Tên sĩ quan phát xít: Hách dịch,
xít – cậu bé yêu
xấc xược.
nước I-u-ra.
Cậu bé: Yêu nước, căm ghét, khinh
bỉ tên xâm lược.

2. So sánh các câu hỏi trong đoạn
văn sau. Em thấy câu các bạn nhỏ
hỏi cụ già có thích hợp hơn những
câu hỏi khác không? Vì sao?

2. So sánh các câu hỏi trong đoạn văn sau. Em thấy câu các bạn
nhỏ hỏi cụ già có thích hợp hơn những câu hỏi khác không? Vì
sao?
Sau một cuộc dạo chơi, đám trẻ ra về. Tiếng nói cười ríu rít. Bỗng
các em dừng lại khi thấy một cụ già đang ngồi ở vệ cỏ ven đường.
Trông cụ thật mệt mỏi, cặp mắt lộ rõ vẻ u sầu.
– Chuyện gì đã xảy ra với ông cụ thế nhỉ ? - Một em trai hỏi.
Đám trẻ tiếp lời, bàn tán sôi nổi:
– Chắc là cụ bị ốm ?
– Hay cụ đánh mất cái gì ?
– Chúng mình thử hỏi xem đi !
Các em tới chỗ ông cụ, lễ phép hỏi :
– Thưa cụ, chúng cháu có thể giúp gì cụ không ạ?

Gạch chân dưới các câu hỏi. Câu các bạn nhỏ hỏi cụ già có thích hợp hơn
những câu hỏi khác không? Vì sao?

Sau một cuộc dạo chơi, đám trẻ ra về. Tiếng nói cười ríu rít.
Bỗng các em dừng lại khi thấy một cụ già đang ngồi ở vệ cỏ ven
đường. Trông cụ thật mệt mỏi, cặp mắt lộ rõ vẻ u sầu.
– Chuyện gì xảy ra với ông cụ thế nhỉ ? - Một em trai hỏi.
Đám trẻ tiếp lời, bàn tán sôi nổi:
– Chắc là cụ bị ốm ?
– Hay cụ đánh mất cái gì ?
– Chúng mình thử hỏi xem đi !
Các em tới chỗ ông cụ, lễ phép hỏi :
– Thưa cụ, chúng cháu có thể giúp gì cụ không ạ?
a) Câu các bạn nhỏ hỏi cụ già……
b) Câu các bạn nhỏ tự hỏi nhau……

Ghi lại các câu hỏi. Câu các bạn nhỏ hỏi cụ già có thích hợp hơn
những câu hỏi khác không? Vì sao?

a) Câu hỏi các bạn nhỏ hỏi cụ già là:
- Thưa cụ, chúng cháu có thể giúp gì cụ không ạ?
b) Câu hỏi các bạn nhỏ tự hỏi nhau là:
- Chuyện gì đã xảy ra với ông cụ thế nhỉ?
- Chắc là cụ bị ốm?
- Hay cụ đánh mất cái gì?

So sánh các câu hỏi trong đoạn văn sau. Em thấy câu các bạn nhỏ
hỏi cụ già có thích hợp hơn những câu hỏi khác không? Vì sao?

– Thưa cụ, chúng cháu có thể giúp gì cụ không ạ?
Câu hỏi này thích hợp hơn. Vì thể hiện sự tế nhị, cảm
thông, chia sẻ.

1 – Thưa cụ, chuyện gì xảy ra với cụ thế ạ?
2 – Thưa cụ, chắc là cụ bị ốm ạ?
3 – Thưa cụ, có phải cụ đánh mất cái gì không ạ?
4 – Thưa cụ, chúng cháu có thể giúp gì cụ không ạ ?

Thể hiện tò mò hoặc
thiếu tế nhị

Ghi nhớ:
Khi hỏi chuyện người khác, cần giữ phép
lịch sự. Cụ thể là:
1. Cần thưa gửi, xưng hô cho phù hợp với
quan hệ giữa mình và người được hỏi.
2. Cần tránh những câu hỏi làm phiền lòng
người khác.

Tạm biệt các em,
hẹn gặp lại!