KHỞI ĐỘNG
TRÒ CHƠI HỘP QUÀ BÍ MẬT
Bạn nhận được một lời khen!
Kể tên ít nhất 3 thành viên của nhóm
Tự lực văn đoàn
Nhất Linh; Khái Hưng; Hoàng Đạo; Thạch Lam;
Xuân Diệu; Thế Lữ; Tú Mỡ; Trần Tiêu
GO HOME
Vỗ tay
Tác phẩm “Một thứ quà của lúa non: Cốm”
là của tác giả nào?
Thạch Lam
GO HOME
Bạn được 1 điểm cộng
Hãy chỉ ra đặc điểm cơ bản của
văn học hiện thực trước năm 1945.
Phơi bày thực trạng bất công, thối nát của xã hội đương thời; phản ánh tình cảnh khốn khổ của các tầng lớp nhân dân bị áp bức bóc lột với một thái độ cảm thông sâu sắc
GO HOME
HAI ĐỨA TRẺ

THẠCH LAM

TRƯỜNG THPT NGUYỄN VIỆT DŨNG
TỔ NGỮ VĂN
NỘI DUNG BÀI HỌC
I. ĐỌC – HIỂU KHÁI QUÁT
II. ĐỌC – HIỂU CHI TIẾT
III. TỔNG KẾT
I. ĐỌC – HIỂU KHÁI QUÁT
1. Tác giả
THẠCH LAM 1910 - 1942
a. Cuộc đời
- Tên thật là Nguyễn Tường Vinh (Nguyễn Tường Lân) sinh tại Hà Nội, thuở nhỏ sống ở quê ngoại: phố huyện Cẩm Giàng – Hải Dương.
- Xuất thân: Gia đình công chức gốc quan lại, có truyền thống văn chương
- Thành viên của nhóm Tự lực văn đoàn.
- Con người: đôn hậu và tinh tế
NHÀ THỜ CỔ TỘC NGUYỄN TƯỜNG Ở HỘI AN
PHỐ HUYỆN CẨM GIÀNG NGÀY XƯA
PHỐ HUYỆN CẨM GIÀNG NGÀY NAY
GA CẨM GIÀNG – HẢI DƯƠNG
TUYẾN ĐƯỜNG SẮT ĐI QUA PHỐ HUYỆN CẨM GIÀNG
b. Phong cách nghệ thuật
THẠCH LAM 1910 - 1942
Quan niệm văn chương lành mạnh, tiến bộ và có biệt tài về truyện ngắn.
Truyện không có cốt truyện, chủ yếu khai thác thế giới nội tâm nhân vật với những cảm xúc mong manh, mơ hồ.
Mỗi truyện ngắn của ông như một bài thơ trữ tình với lối văn trong sáng, giản dị mà thâm trầm, sâu sắc.
b. Tác phẩm chính
I. TÌM HIỂU CHUNG
2. Tác phẩm
Hai đứa trẻ in trong tập “Nắng trong vườn” (1938).
Tác phẩm là hồi quang kí ức tuổi thơ của nhà văn, khung cảnh phố huyện là “nguyên mẫu” từ phố huyện Cẩm Giàng, tỉnh Hải Dương, nơi tác giả sống thời thơ ấu.
a. Xuất xứ
2. Tác phẩm
Mang phong cách tiêu biểu của Thạch Lam, kết hợp giữa hai yếu tố hiện thực và lãng mạn
In trong tập: “Nắng trong vườn” - 1938
c. Bố cục
2. Bức tranh phố huyện lúc đêm về
3. Bức tranh phố huyện khi đoàn tàu đi qua
4. Nhân vật Liên
a. Bức tranh thiên nhiên
Hình ảnh: Những đám mây ánh hồng; dãy tre làng đen lại
Trữ tình nhưng ảm đạm,
u buồn
- Màu sắc: màu đỏ rực, màu hồng; màu đen => gam màu tối
1. Bức tranh phố huyện lúc chiều tàn
1. Bức tranh phố huyện lúc chiều tàn
a. Bức tranh thiên nhiên

- Âm thanh: một buổi chiều êm ả như ru
+ Tiếng trống thu không báo hiệu ngày tàn.
+ Tiếng ếch nhái kêu ran ngoài đồng ruộng
+ Tiếng muỗi vo ve trong cửa hàng hơi tối
=> Không gian yên tĩnh, thanh bình
I. ĐỌC – HIỂU CHI TIẾT
a. Bức tranh thiên nhiên
- Ánh sáng:
+ Đèn treo trong nhà bác phở Mĩ
+ Đèn hoa kì leo lét trong nhà ông Cửu
+ Đèn dây sáng xanh trong hiệu khách

=>Tia sáng, hột sáng, tù mù, leo lét, không đủ sức xé màn đêm
Âm thanh: gợi không gian thanh bình, yên tĩnh
Hình ảnh: ảm đạm, u buồn
Màu sắc: gam màu tối
Ánh sáng: tù mù, leo lét
Cảnh vật nên thơ, trữ tình nhưng đượm buồn, mang nét đẹp đặc trưng của làng quê Việt Nam
b. Bức tranh cuộc sống

- Cảnh chợ tàn:
+ Chợ vãn từ lâu, người về hết, không một tiếng ồn ào
+ Trên đất: rác rưởi, vỏ bưởi, vỏ thị, lá nhãn và lá mía
+ Một mùi âm ẩm bốc lên
Bút pháp tả thực, cảm nhận bằng nhiều giác quan và tâm hồn tinh tế, chi tiết giàu sức gợi  phố huyện nghèo nàn, xơ xác, tiêu điều.
a. Bức tranh cuộc sống
Những kiếp người tàn
Những đứa trẻ con nhà nghèo
Mẹ con chị Tí
Chị em Liên
Bà cụ Thi
“cúi lom khom …bán hàng để lại”: đáng thương, tội nghiệp
“ngày mò cua … cũng dọn hang”: cầm cự trong vô vọng
Gia cảnh sa sút, cuộc sống eo hẹp
Hơi điên, tiếng cười ám ảnh: tàn tạ cả thể xác lẫn tâm hồn
Ngòi bút tả thực, giọng văn trầm  khắc hoạ hình ảnh những con người nhỏ bé, nghèo khổ, tàn tạ; thể hiện niềm xót thương - đó là tấm lòng nhân đạo sâu sắc của Thạch Lam.
* Sơ kết: Với việc kết hợp yếu tố hiện thực với yếu tố lãng mạn trữ tình; câu văn đậm chất thơ; nghệ thuật miêu tả tâm trạng nhân vật tinh tế, Thạch Lam đã phần nào phản ánh bức tranh hiện thực đời sống của người dân trước CMT8. Đồng thời, tác giả thể hiện một cách nhẹ nhàng mà thấm thía niềm xót thương với những kiếp người nhỏ bé, sống nghèo khổ, tàn tạ, trân trọng những nét đẹp tâm hồn của họ - giá trị hiện thực và nhân đạo sâu sắc.
2. Bức tranh phố huyện lúc đêm về
a. Bức tranh thiên nhiên
- Bầu trời: hàng ngàn ngôi sao ganh nhau lấp lánh
- Mặt đất: hoa bàng khẽ rơi rụng; đêm mùa hạ êm như nhung và thoảng qua gió mát

 Trữ tình, êm đềm, thơ mộng
a. Bức tranh thiên nhiên
Ánh sáng: sao trên trời; đom đóm; ngọn đèn con trong gian hàng của Liên; ngọn đèn của chị Tí; bếp lửa của Bác Siêu
=> Tù mù, leo lét, mờ nhạt
Bóng tối: Không gian chứa đầy bóng tối. “Tối hết cả, con đường thăm thẳm ra sông, con đường qua chợ về nhà, các ngõ vào làng lại càng sẫm đen hơn nữa”
=> Mênh mông, dày đặc, phủ trùm cả không gian
Đối lập
Ý nghĩa biểu tượng cho cuộc sống nghèo nàn, tăm tối.
a. Bức tranh thiên nhiên
- Hình ảnh ngọn đèn con nơi chõng hàng chị Tí:
+ Tả thực: ngọn đèn nhỏ bé, leo lét, tù mù giữa mênh mông bóng tối của phố huyện
+ Biểu tượng: cuộc sống tăm tối, chìm khuất trong đói nghèo, vô vọng
b. Bức tranh đời sống
- Vẫn những động tác quen thuộc:

 + Chị Tí dọn hàng nước dù rất ít người mua

 + Liên, An trông coi cửa hàng tạp hoá nhỏ xíu, ế ẩm
b. Bức tranh đời sống
- Xuất hiện thêm những phận đời nghèo khổ:

+ Bác Siêu với gánh phở ế ẩm


+ Gia đình bác Xẩm góp chuyện bằng mấy tiếng đàn bầu
“Chừng ấy người trong bóng tối mong đợi một cái gì tươi sáng cho cuộc sống nghèo khổ hàng ngày của họ”
 Cuộc sống nhàm chán, vô vị, mong đợi mơ hồ, xa xôi, không định hình.
* Sơ kết: Bức tranh tăm tối với chừng ấy người ngày này qua ngày khác sống quẩn quanh, tù túng. Mỗi người một cảnh nhưng họ đều có chung sự buồn chán, mỏi mòn  Tất cả hiện lên qua cái nhìn xót thương của Thạch Lam - Giá trị hiện thực và nhân đạo
Tàu chưa đến
Tàu đi qua
Tàu đến gần
- Sự ngự trị tuyệt đối của bóng tối
Âm thanh: Trống cầm canh ở huyện đánh tung lên một tiếng ngắn, khô khan, không vang động ra xa, rồi chìm ngay vào bóng tối
- Người vắng mãi…
- Ánh sáng: “các toa đèn sáng trưng”; “đồng và kền lấp lánh, và các cửa kính sáng”
- Âm thanh: “tiếng còi đã rít lên, và tàu rầm rộ đi tới”; “tiếng xe rít mạnh vào ghi”; “tiếng hành khách ồn ào khe khẽ”
- Ánh sáng:
+ Những đốm than đỏ bay tung trên đường sắt.
+ Cái chấm đỏ của chiếc đèn xanh trên toa sau cùng,
- Âm thanh: Tiếng vang động của xe hỏa đã nhỏ dần, và mất dần trong bóng tối
3. Bức tranh phố huyện khi đoàn tàu đi qua
Tàu ở đằng xa
Ánh sáng: “Ngọn lửa xanh biếc, sát mặt đất, như ma trơi”; “Một làn khói bừng sáng trắng lên đằng xa”
Nghệ thuật miêu tả đoàn tàu
- Theo trình tự không gian từ xa đến gần
- Miêu tả bằng nhiều giác quan: thính giác, thị giác…
- Sự đối lập tương phản: hồi ức, thực tại và ước mơ.
=> Nghệ thuật miêu tả tinh tế, hàm súc, gợi cảm.
Ý nghĩa hình ảnh đoàn tàu
Đoàn tàu đến từ Hà Nội – biểu tượng cho một cuộc sống sôi động, nhộn nhịp, vui vẻ, hiện đại.
Biểu tưởng của thế giới đáng sống: sự giàu sang, rực rỡ ánh sáng, niềm vui >< cuộc sống mỏi mòn, tối tăm, cơ cực của người dân phố huyện nghèo.
Đoàn tàu còn là khát vọng vươn tới ánh sáng, vượt qua cuộc sống tù túng, quẩn quanh.
Sơ kết: Chuyến tàu đêm “ như đã đem một thế giới khác đi qua” đoàn tàu đến và đi như một lịch trình nhưng cũng tạo một thoáng vui, một niềm an ủi, một nỗi khao khát mơ hồ, một mơ ước không bao giờ tắt, một chút tươi sáng cho sự sống nghèo khổ, đơn điệu, tẻ nhạt hàng ngày của người dân nơi phố huyện.
a. Hoàn cảnh
- Bố mất việc nên gia đình chuyển về phố huyên nghèo sống.

- Trông coi một cửa hàng tạp hóa nhỏ xíu, ế ẩm

- Là cô gái đảng đang, giúp mẹ trông coi cửa hàng, lo lắng chăm sóc cho em, có trách nhiệm với công việc

=> Đáng thương , tội nghiệp
4. Nhân vật Liên
b. Vẻ đẹp tâm hồn
Có tâm hồn nhạy cảm, yêu thiên nhiên, yêu quê hương
Giàu lòng trắc ẩn
Có niềm hi vọng và ước mong vào tương lai tốt đẹp
- Trước cảnh phố huyện lúc chiều tàn: cảm thấy lòng buồn man mác
- Trước cảnh phố huyện về đêm: tâm hồn yên tĩnh, những cảm giác mơ hồ không hiểu.
- Xót thương cho những kiếp người tàn tạ, nhỏ bé nơi phố huyện.
- Thông qua nhân vật, nhà văn gửi gắm tâm tư của mình
- Đêm nào cũng thức để đợi tàu: nhìn thấy được hoạt động huyên náo cuối cùng trong ngày, để mơ tưởng, hoài niệm và khát khao
Ý nghĩa của
việc đợi tàu
Được sống trong một thế giới khác: “sáng rực vui vẻ và huyên náo”
Được hoài niệm lại quá khứ tươi đẹp nhưng xa xăm không thể trở lại.
Chuyến tàu mang theo ước mơ của Liên, khát khao thoát khỏi ao đời tù đọng dù rất mơ hồ.
III. TỔNG KẾT
1. Nghệ thuật
- Truyện không có cốt truyện, Thạch Lam xây dựng từ những chi tiết nhỏ nhặt trong cuộc sống đời thường, nổi bật là những dòng tâm trạng chảy trôi, những cảm xúc, cảm giác mong manh, mơ hồ trong tâm hồn nhân vật.
- Bút pháp tương phản, đối lập
- Miêu tả sinh động những biến đổi tinh tế của cảnh vật và tâm trạng con người.
- Ngôn ngữ giàu chất thơ, hình ảnh mang tính biểu tượng cao
- Giọng điệu nhẹ nhàng, thủ thỉ, đậm chất trữ tình
III. TỔNG KẾT
Tác phẩm thể hiện một cách chân thực, xúc động về đời sống của những kiếp người nghèo khổ. Điều này gợi cho người đọc sự cảm thông sâu sắc. Qua đó ta thấy được tấm lòng nhân ái của Thạch Lam đối với những người nghèo khổ.
Qua truyện ngắn “Hai đứa trẻ”, Thạch Lam thể hiện một cách nhẹ nhàng mà thắm thiết niềm xót thương đối với những kiếp người sống cơ cực và nghèo khổ. Đồng thời, thể hiện sự trân trọng ước mong vươn tới cuộc sống tươi đẹp hơn của họ.
2. Nội dung
3. Tư tưởng nhân đạo
LUYỆN TẬP – VẬN DỤNG
Em rút ra bài học gì cho bản thân từ cảnh đợi chờ đoàn tàu đi qua phố huyện của chị em Liên ?
1. Học bài, nắm vững nội dung và nghệ thuật, giá trị hiện thực và nhân đạo của tác phẩm “Hai đứa trẻ”.
2. Chuẩn bị bài: Chữ người tử tù – Nguyễn Tuân
- Tìm hiểu tập truyện “Vang bóng một thời”
- Tìm hiểu và soạn bài theo câu hỏi hướng dẫn học bài trang 115 của sách giáo khoa.
HƯỚNG DẪN HỌC TẬP Ở NHÀ
Chúc các em một ngày học tập thật tốt!