THẠCH LAM
I. TÌM HIỂU CHUNG
1. Tác giả
Nhà văn Thạch Lam
(1910- 1942)
Thuở nhỏ sống ở Cẩm Giàng- Hải Dương
Là em ruột của nhà văn Nhất Linh, Hoàng Đạo
Văn phong trong sáng, giản dị mà thâm trầm, sâu sắc
(1910-1942)
Tên thật Nguyễn Tường Vinh
Ông là một nhà văn lãng mạn
nổi tiếng
Là thành viên của nhóm Tự Lực Văn Đoàn
1.TÁC GIẢ
THẠCH LAM
Có biệt tài về truyện ngắn
Truyện thường không có chuyện, đi sâu vào nội tâm nhân vật
TÁC PHẨM TIÊU BIỂU
- Chủ yếu khai thác thế giới nội tâm của nhân vật với những cảm xúc mong manh, mơ hồ. Mỗi truyện ngắn như một bài thơ trữ tình.
- Là những câu chuyện thật cảm động về những con người vẫn đang nép mình ở đâu đó trong xã hội, được Thạch Lam "vẽ" nên thật giản dị, chân chất mà thấm đượm tình thương, niềm trân trọng.
- “Đối với tôi, văn chương không phải là một cách đem đến cho người đọc sự thoát li hay sự quên; trái lại văn chương là một thứ khí giới thanh cao và đắc lực mà chúng ta có, để vừa tố cáo và thay đổi một cái thế giới giả dối và tàn ác, vừa làm cho lòng người được thêm trong sạch và phong phú hơn”
- Thạch Lam đã từng quan niệm: “Cái thực tài của nhà văn nguồn gốc chính là ở tâm hồn nhà văn, một nghệ sĩ phải có một tâm hồn phong phú, những tình cảm dồi dào. Nếu không, nghệ sĩ đó chỉ là thợ văn khéo thôi”
QUAN NIỆM VĂN CHƯƠNG TIẾN BỘ CỦA THẠCH LAM
Nhận xét về văn chương của Thạch Lam, nhà văn Vũ Ngọc Phan từng nói rằng: “Ngay trong tác phẩm đầu tay ("Gió đầu mùa"), người ta đã thấy Thạch Lam đứng vào một phái riêng… Ông có một ngòi bút lặng lẽ, điềm tĩnh vô cùng, ngòi bút chuyên tả tỷ mỷ những cái rất nhỏ và rất đẹp… Phải là người giàu tình cảm lắm mới viết được như vậy”
Thế Lữ đã rất xúc động khi nhớ về Thạch Lam: “Sự thật tâm hồn Thạch Lam diễn trong văn chương phức tạp nhiều hình, nhiều vẻ, nhưng bao giờ cũng đằm thắm, thân mật, cũng nhân hậu, cũng nghẹn ngào một chút lệ thầm kín của tình thương” ("Thạch Lam và văn chương").
QUAN NIỆM VĂN CHƯƠNG TIẾN BỘ CỦA THẠCH LAM
2. TÁC PHẨM
Điền những từ ngữ bị khuyết thiếu để hoàn thành đoạn văn giới thiệu về tác phẩm “Hai đứa trẻ”
“Hai đứa trẻ” là một trong những (1) ...........................đặc sắc của Thạch Lam, in ở tập (2)...... ................................xuất bản
năm (3).............Tác phẩm có sự hòa quyện giữa hai yếu tố (4).................................
truyện ngắn
“Nắng trong vườn”
1938
hiện thực và lãng mạn trữ tình
BỐ CỤC
Đoạn từ “Trời đã bắt đầu đêm” (tr 97) đến “sự sống hàng ngày của họ” (tr 99)
Đoạn từ “An và Liên đã buồn ngủ ríu cả mắt” (tr 99) đến “tịch mịch và đầy bóng tối” (tr 101)
Tâm trạng của Liên trước bức tranh phố huyện lúc chiều tà
Tâm trạng của Liên trước bức tranh phố huyện lúc đêm về
Tâm trạng của Liên khi đoàn tàu đêm đi qua phố huyện.
Nối ô bên trái với ô bên phải để tạo thành bố cục phù hợp
Đoạn từ “Tiếng trống thu không” (tr 95) đến “nhỏ dần về phía làng” (tr 97)
Tóm tắt truyện ngắn Hai đứa trẻ

Hai đứa trẻ là câu chuyện về hai đứa trẻ …1….. Chúng đã từng có một cuộc sống ……2…,…3……ở Hà Nội. Do gia đình sa sút, hai đứa trẻ phải về sống nơi ……4…..- một cuộc sống …5…….,…6……. Trong một buổi chiều tà, nhìn thấy những ……7……đi nhặt nhạnh những đồ thừa, rồi chứng kiến cuộc sống tàn lụi của……8…, …9…., …10….., ….11.… Liên cảm thấy ……12…..và lòng……13…... Khi đêm xuống, ……14…..thì dày đặc và những ……15…..yếu ớt, những ……16 quẩn quanh. Thế nhưng chừng ấy người sống trong bóng tối vẫn……17…. cái gì đó …18…... Mong ước ấy được thể hiện qua hành động ………19…………mỗi đêm chạy qua ……20…….của hai chị em Liên và An.
Tóm tắt truyện ngắn Hai đứa trẻ

Hai đứa trẻ là câu chuyện về hai đứa trẻ Liên và An. Chúng đã từng có một cuộc sống đầy đủ, vui vẻ ở Hà Nội. Do gia đình sa sút, hai đứa trẻ phải về sống nơi phố huyện - một cuộc sống nghèo khổ, đơn điệu. Trong một buổi chiều tà, nhìn thấy những đứa trẻ con đi nhặt nhạnh những đồ thừa, rồi chứng kiến cuộc sống tàn lụi của chị Tí, bác Siêu, bác Xẩm, cụ Thi điên… Liên cảm thấy xót thương và lòng buồn man mác. Khi đêm xuống, bóng tối dày đặc và những ánh sáng yếu ớt, những kiếp người quẩn quanh.... Thế nhưng chừng ấy người sống trong bóng tối vẫn hy vọng cái gì đó tươi sáng hơn. Mong ước ấy được thể hiện qua hành động chờ chuyến tàu mỗi đêm chạy qua phố huyện của hai chị em Liên và An.
II. ĐỌC HIỂU VĂN BẢN
1. Tâm trạng của Liên trước bức tranh phố huyện lúc chiều tà
a. Bức tranh thiên nhiên
Phiếu học tập số1: Bức tranh thiên nhiên phố huyện lúc chiều tàn.
Bức tranh thiên nhiên phố huyện lúc chiều tàn như một bức họa đồng quê, bình dị, quen thuộc, thơ mộng nhưng buồn, tĩnh mịch và gợi sự lụi tàn.
a. Bức tranh thiên nhiên( PHT số 1)
Những câu văn êm dịu, có nhịp điệu chậm rãi, vừa giàu hình ảnh, nhạc điệu, vừa uyển chuyển tinh tế.
Mỗi câu văn như một nét vẽ đơn sơ, không cầu kì nhưng gợi dậy được cái hồn, cái thần thái của thiên nhiên.
Mỗi câu văn lại mở ra một cảnh, cảnh vật trong câu trước gợi dậy cảnh vật ở câu tiếp theo: tiếng trống gọi buổi chiều phương tây đỏ rực và những đám mây như hòn than sắp tàn dãy tre làng đen lại.
Phiên chợ nghèo nơi phố huyện xưa.
* Cảnh chợ tàn:
b. Bức tranh cuộc sống( PHT số 2,3)
Phiếu học tập số 2: Cảnh chợ tàn
=>Cảnh chợ nghèo, xơ xác, tiêu điều, vắng vẻ.
Phiếu học tập số 2: Cảnh chợ tàn
19
Những kiếp người tàn ở phố huyện nghèo
Kiếp người tàn tạ
=>Những kiếp người tàn tạ, khổ sở, thiếu thốn, sống lay lắt
và mòn mỏi, đơn điệu.
 
 – Tâm trạng của Liên
+ Liên ngồi yên lặng bên mấy quả thuốc sơn đen; đôi mắt chị bóng tối ngập đầy dần và cái buồn của buổi chiều quê thấm thía vào tâm hồn ngây thơ của chị: Liên không hiểu sao, nhưng chị thấy lòng buồn man mác trước cái giờ khắc của ngày tàn.
+ gặp mùi âm ẩm bốc lên, Liên tưởng như mùi riêng của đất, của quê hương.
+ động lòng thương những đứa trẻ nhưng chính chị cũng không có tiền để cho chúng
Liên là một cô bé có tâm hồn trong sáng, tinh tế, nhạy cảm, gắn bó tha thiết với quê hương và rất giàu lòng trắc ẩn, yêu thương con người
2. Tâm trạng của Liên trước cảnh phố huyện lúc đêm về
a. Hình ảnh bóng tối và ánh sáng
a/ Sự tương phản giữa bóng tối và ánh sáng 

+ Đường phố và các ngõ con dần chứa đầy bóng tối.
+Tối hết cả, con đường thăm thẳm ra sông, con đường qua chợ về nhà
+ Các ngõ vào làng lại còn sẫm đen hơn nữa
BÓNG TỐI
ÁNH SÁNG
- Vòm trời ngàn ngôi sao sáng lấp lánh.
- Vệt sáng đom đóm
- Khe sáng từ những cửa hàng còn thức
Ngọn đèn của Liên thưa thớt từng hột sáng qua phên nứa.

- Quầng sáng từ ngọn đèn con của chị Tí.
-Chấm lửa nhỏ từ bếp của bác Siêu.
MÊNH MÔNG, BAO TRÙM, DÀY ĐẶC
NHỎ NHOI, YẾU ỚT, LE LÓI
Xã hội thực dân nửa phong kiến trước CM.
Những kiếp người bé nhỏ, những tia hi vọng nhỏ nhoi của họ khi sống leo lét, tàn lụi trong đêm tối mênh mông của xã hội cũ.
b. Đời sống của những kiếp người nghèo khổ trong bóng tối
CHỊ EM LIÊN- AN
GIA ĐÌNH BÁC XẨM
BÁC SIÊU
MẸ CON CHỊ TÍ
- Ngày mò cua bắt tép. Tối dọn hàng nước
- Khách hàng: phu gạo, phu xe,...
- “sớm hay muộn mà có ăn thua gì”
- Bán phở - món hàng “xa xỉ, nhiều tiền”.
- Buôn bán ế ẩm
- Ngồi trên manh chiếu rách, cái thau sắt để trước mặt.
- Chưa hát vì chưa có khách nghe
- Thầy mất việc.
- Phải trông coi gian hàng tạp hóa
- Ngày phiên mà bán cũng chẳng ăn thua gì
- Cuộc sống nghèo khổ, tăm tối, tù túng
- Nhịp sống đơn điệu, buồn tẻ( động tác, suy nghĩ mong chờ , mơ ước quen thuộc)
- Không có tương lai, không lối thoát
Tâm trạng của Liên trước cảnh phố huyện lúc đêm về
Buồn thương, đồng cảm trước cuộc sống vất vả, nhịp đời đơn điệu, phận người bé nhỏ, mỏi mòn của người dân
phố huyện
 Tấm lòng của Thạch Lam: Với giọng văn chậm buồn, tha thiết thể hiện niềm cảm thương của Thạch Lam với những người nghèo khổ-người sống mà không biết số phận mình sẽ ra sao.
Nhớ về kỉ niệm tuổi thơ ở Hà Nội – một “vùng sáng rực và lấp lánh”, Liên được đi chơi Bờ Hồ, “được hưởng những thức quà ngon lạ”
3. Tâm trạng của Liên khi chuyến tàu đêm đi qua phố huyện
HÌNH ẢNH ĐOÀN TÀU
- Ngọn lửa xanh biếc, tiếng còi vang lại, kéo dài.
- Tiếng dồn dập.
- Tiếng xe rít mạnh vào ghi.
- Tiếng hành khách ồn ào khe khẽ.
- Đoàn tàu rầm rộ đi tới
-Làn khói bừng sáng trắng.
- Các toa đèn sáng trưng, chiếu ánh cả xuống đường.
- Đồng kền lấp lánh
- Những cửa kính sáng
Khi tàu đi vào đêm tối:
+ Để lại những đốm than đỏ bay tung trên đường sắt.
+ Chiếc đèn xanh treo trên toa sau cùng, xa xa mãi rồi khuất sau rặng tre.
Tàu đã mang một thế giới khác hẳn đến với chị em Liên
Tâm trạng của hai chị em khi đợi tàu
* Trước khi tàu đến
- An dù buồn ngủ ríu cả mắt nhưng vẫn dặn chị đánh thức mình.
- Trong lúc đợi tàu, tâm hồn Liên “yên tĩnh hẳn”, “có những cảm giác mơ hồ không hiểu.
Đợi tàu với niềm háo hức mong chờ
Tâm trạng đợi tàu của hai chị em Liên
* Khi tàu đến
- Liên đánh thức em: “Dậy đi An! Tàu đến rồi!”
=> Câu nói vừa giục giã, hối thúc, vừa chứa bao niềm vui sướng, đón đợi.
- An lấy tay dụi mắt cho tỉnh hẳn, hai chị em dắt tay nhau đứng dậy để nhìn đoàn tàu
=> Háo hức như được nhìn ngắm nó lần đầu tiên.
* Khi đoàn tàu đi qua
- Hai chị em còn nhìn theo cái chấm nhỏ của chiếc đèn xanh treo trên toa sau cùng, xa xa mãi rồi khuất sau rặng tre.
=> hụt hẫng, nuối tiếc.
- Liên lặng theo mơ tưởng về Hà Nội.
- Quay trở về thực tại: “Liên thấy mình sống giữa bao nhiêu sự xa xôi không biết như chiếc đèn con của chị Tí chỉ chiếu sáng một vùng đất nhỏ”
=> Ám ảnh về một cuộc sống bế tắc, tù đọng, không lối thoát.
Đi qua







Nuối tiếc, khao khát
Từ xa Đến gần
Đoàn tàu
Âm thanh
Ánh sáng
Tâm trạng
Người gác ghi ...
Vang lại, rít mạnh, ồn ào…
Xanh biếc, khói bừng sáng trắng.
Háo hức, hồi hộp
Lố nhố người
Sáng trưng, lấp lánh…
Vui mừng, hạnh phúc
Khuất sau rặng tre
Nhỏ dần, không nghe thấy…
Đốm than đỏ, chấm nhỏ…
Rít lên,rầm rộ đi tới…
=> Chuyến tàu đến trong sự chờ đợi và háo hức; chuyến tàu đi qua trong sự nuối tiếc của hai đứa trẻ và hồi ức của Liên về Hà Nội xa xăm...
Ý nghĩa của chuyến tàu đêm
THÔNG ĐIỆP
Dù ở trong bất cứ hoàn cảnh nào, hãybiết ước mơ, biết hi vọng, hãy vươn ra ánh sáng.
- Lay tỉnh những tâm hồn đang có nguy cơ chìm nghỉm trong ao đời phẳng lặng
- Xót thương, đồng cảm với những kiếp người nghèo khổ, tù túng nơi phố huyện.
-Trân trọng, nâng niu những ước mơ, khát vọng đổi đời dù còn mơ hồ của người dân nghèo TCM Tháng Tám
Cấu trúc tâm trạng của Liên

LIÊN

Hoài niệm Ngao ngán - Buồn thương Mơ tưởng, hi vọng

Quá khứ Hiện tại Tương lai

Hà nội Phố huyện Đoàn tàu

-Ánh sáng Bóng tối - Ánh sáng

-ồn ào - Tịch mịch - Huyên náo

(Đầy sự sống) (Thiếu sự sống) (Đầy sự sống)

KHAO KHÁT ĐỔI ĐỜI
Đánh giá về truyện ngắn Hai đứa trẻ
 Nguyễn Tuân viết: “Truyện Hai đứa trẻ có một hương vị thật là man mác. Nó gợi một nỗi niềm thuộc về quá vãng, đồng thời cũng dóng lên một cái gì còn ở tương lai. Đây là một mẩu sinh hoạt hàng ngày và kéo dài của hai chị em đứa trẻ thay mẹ trông nom một gian hàng vặt ở một cái phố huyện, gần một cái ga xép. Đêm đêm có những bóng người bình thường lù mù đi qua trước gian hàng. Những bóng người ấy  cũng lù mù như nhiều chấm lửa ở những nguồn ánh sáng quanh quất nơi phố huyện. Trong cái bốn bề chìm chìm nhạt nhạt, bỗng có những tiếng động mạnh và những luồng ánh sáng mạnh của một chuyến xe lửa kéo qua hàng ngày. Hai chị em đứa trẻ ngày nào cũng chờ một chuyến tàu đêm kéo qua rồi mới chịu đóng cửa hàng. Nơi thế giới quan của đôi trẻ ở một phố quê, hình ảnh đoàn tàu và cái tiếng còi tàu đã thành một thói quen của cảm xúc và của ước vọng. Đọc Hai đứa trẻ, thấy bận bịu vô hạn về một tấm lòng quê hương êm mát và sâu kín”(Thạch Lam - Dưới bóng hoàng lan, Nxb Kim  Đồng, 2/2006, tr 283-284)
- Truyện ngắn lãng mạn, trữ tình nhưng giàu chất hiện thực.
- Cốt truyện đơn giản, chủ yếu khai thác những xúc cảm mong manh, mơ hồ của nhân vật.
- Ngôn từ giàu chất thơ
- Thể hiện thấm thía niềm xót thương đối với những kiếp người sống cơ cực, quẩn quanh, tăm tối TCM.
- Trân trọng ước mơ, khát vọng đổi đời của con người.
-Đôi mắt chị bóng tối ngập dần đầy và cái buồn của buổi chiều quê thấm thía vào tâm hồn ngây thơ của chị
+ Liên không hiểu sao nhưng chị thấy lòng buồn man mác trước cái giờ khắc của ngày tàn
+ Tâm hồn Liên yên tĩnh hẳn, có những cảm giác mơ hồ không hiểu
+ Liên thấy mình sống giữabao nhiêu sự xa xôi không biết
Giàu hình ảnh, nhịp điệu và cảm xúc
+ Cảnh vật tự bản thân nó là hình ảnh của thơ( tiếng trống thu không,ánh tà dương mang nỗi buồn thấm thía)
+ Chiều, chiều rồi. Một buổi chiều êm ả như ru; Trời đã bắt đầu đêm, một đêm mùa hạ êm như nhung và thoảng qua gió mát
- Tình cảm trong trẻo, ngây thơ của Liên và An
- Sự vượt thoát của tâm hồn khi hướng về một thế giới đẹp đẽ xa xăm, bí ẩn nhưng đầy sức quyến rũ( vòm trời với ngàn vì sao lấp lánh, vũ trụ bí ẩn, đoàn tàu chở đầy ánh sáng xuyên qua màn đêm tăm tối)
=>Nét đặc sắc trong bút pháp nghệ thuật của TL: khám phá hiện thực bằng phương thức trữ tình