B�i d?y
Ng? van 8
Lan: Chủ nhật đến nhà mình chơi nhé?
Huệ: Thôi, bận thì để hôm khác, đến nhé, tụi mình chờ đấy!
Hoa: Mình còn xem có bận gì không đã
Hoa: Thôi được, mình sẽ đến!
1
2
3
4
HÀNH ĐỘNG
NÓI
HÀNH ĐỘNG NÓI
TI?T: 97, 98
TIẾT: 97,98 HÀNH ĐỘNG NÓI
I. Tìm hiểu chung:
1. Hành động nói là gì ?
a. Ví dụ:
đuổi khéo Thạch Sanh để cướp công.

- Thực hiện mục đích của mình bằng lời nói.

=> Hành động nói.
Mẹ con Lí Thông đang ngủ, bỗng nghe tiếng gọi cửa. Ngỡ là hồn oan của Thạch Sanh hiện về, mẹ con hắn hoảng sợ, van lạy rối rít. Khi Thạch Sanh vào nhà kể cho nghe chuyện giết chằn tinh, chúng mới hoàn hồn. Nhưng Lí Thông bỗng nảy ra kế khác. Hắn nói:
- Con trăn ấy là của vua nuôi đã lâu. Nay em giết nó, tất không khỏi bị tội chết. Thôi, bây giờ nhân trời chưa sáng em hãy trốn ngay đi. Có chuyện gì để anh ở nhà lo liệu.
Thạch Sanh thật thà tin ngay. Chàng vội vã từ giã mẹ con Lí Thông, trở về túp lều cũ dưới gốc đa, kiếm củi nuôi thân.
( Thạch Sanh)
- Con trăn ấy là của vua nuôi đã lâu. Nay em giết nó, tất không khỏi bị tội chết. Thôi, bây giờ nhân trời chưa sáng em hãy trốn ngay đi. Có chuyện gì để anh ở nhà lo liệu.
Xác định đâu là lời của nhân vật Lí Thông ?
- Mục đích:
Bài 1:
A. Cậu vừa đi du lịch về đấy à?
B. Gật đầu.
C. Có vui không?
D. Lắc đầu.
Bài tập nhanh:
Em hãy cho biết đoạn văn trên có những hành động nói nào?
-> Có hành động hỏi và hành động gật đầu, lắc đầu ( xác nhận và bác bỏ).
=> Như vậy hành động nói có thể diễn ra bằng lời nói tương ứng với các kiểu câu, cũng có thể bằng cử chỉ, điệu bộ, nhưng dạng điển hình của hành động nói vẫn là bằng lời nói.
TIẾT:97, 98 HÀNH ĐỘNG NÓI
TIẾT:97, 98 HÀNH ĐỘNG NÓI
Bài 2: Quan sát tình huống sau và lựa chọn cách ứng xử sao cho phù hợp, giải thích.
A: Anh ơi, đường ra bến xe đi lối nào hở anh?
B: ?
B: Có thể ứng xử như sau:
(1) B cứ việc đi không nói gì cả (tức không trả lời A).
(2) B nói: Xin lỗi, tôi cũng không biết anh ạ.
(3) B nói: Anh đến chỗ ngã ba kia, rẽ phải đi bộ một ki-lô-mét là đến.
* Nhận xét:
- Trường hợp (1): B không cộng tác với A (vì không nghe thấy hoặc không muốn trả lời).
- Trường hợp (2): B có cộng tác nhưng vốn hiểu biết không đủ để đáp ứng cho A ( A mắc lỗi vì chọn không đúng đối tượng để hỏi ).
- Trường hợp (3): B thỏa mãn việc cung cấp thông tin cho A (hành động nói đạt được mục đích ).

* Lưu ý: Để hành động nói đạt được mục đích nhất định, khi thực hiện hành động nói cần chú ý:
- Đối tượng, hoàn cảnh giao tiếp.
- Vốn biết và khả năng suy đoán của người nghe có đủ để tiếp nhận lời của người nói hay không.
TIẾT: 97,98 HÀNH ĐỘNG NÓI
I. Tìm hiểu chung:
1. Hành động nói là gì ?
a. Ví dụ: ( SGK/ 62 )
đuổi khéo Thạch Sanh để cướp công.
- Thực hiện mục đích của mình bằng lời nói.
=> Hành động nói.
b. Ghi nhớ 1: ( SGK/ 62 )
2. Một số kiểu hành động nói thường gặp:
a. Ví dụ:
* Ví dụ 1: ( SGK/ 62 )

- Mục đích:
Con trăn ấy là của vua
nuôi đã lâu.
(2) Nay em giết nó,
tất không khỏi bị tội chết.
(3) Thôi, bây giờ nhân trời chưa
sáng em hãy trốn đi ngay đi.
(4) Có chuyện gì để anh
ở nhà lo liệu.
đe doạ
hứa hẹn
Lời của Lý Thông
Mục đích
trình bày
điều khiển
Xác định mục đích trong các hành
động nói của Lí Thông ?
TIẾT: 97, 98 HÀNH ĐỘNG NÓI
I. Tìm hiểu chung:
1. Hành động nói là gì ?
2. Một số kiểu hành động nói thường gặp:
a. Ví dụ:
* Ví dụ 1: ( SGK/ 62 )
* Ví dụ 2: ( SGK/ 63 )


Cái Tí chưa hiểu hết ý câu nói của mẹ, nó xám mặt lại và hỏi bằng giọng luống cuống:
- Vậy thì bữa sau con ăn ở đâu ?
Điểm thêm một “giây” nức nở, chị Dậu ngó con bằng cách xót xa:
- Con sẽ ăn ở nhà cụ Nghị thôn Đoài.
Cái Tí nghe nói giãy nảy, giống như sét đánh bên tai, nó liệng củ khoai vào rổ và òa lên khóc.
(...) Chừng như lúc nãy thấy bắt cả chó lớn, chó con, cái Tí vẫn tưởng những con vật ấy sẽ đi thế mạng cho mình, cho nên nó đã vững dạ ngồi im. Bây giờ nghe mẹ giục nó phải đi, nó lại nhếch nhác, mếu khóc:
- U nhất định bán con đấy ư ? U không cho con ở nhà nữa ư ? Khốn nạn thân con thế này ! Trời ơi !... ( Ngô tất Tố, Tắt đèn)
Chỉ ra các hành
động nói trong đoạn
trích sau và cho biết
mục đích của mỗi
hành động ?
hỏi
báo tin
hỏi
bộc lộ cảm xúc
TIẾT:97, 98 HÀNH ĐỘNG NÓI
I. Tìm hiểu chung:
1. Hành động nói là gì ?
2. Một số kiểu hành động nói thường gặp:
a. Ví dụ:
* Ví dụ 1: ( SGK/ 62 )
* Ví dụ 2: ( SGK/ 63 )

b. Ghi nhớ 2: ( SGK/ 63).


Hãy liệt kê các kiểu hành động nói mà em biết qua phân tích ví dụ ?
Hành động hỏi
Hành động trình bày
Hành động điều khiển
Hành động hứa hẹn
Hành động bộc lộ cảm xúc
Hỏi, rủ rê
Thông báo, nêu ý kiến, tả, kể …
Yêu cầu, đề nghị, đe dọa, thách thức
Hứa hẹn
Bộc lộ cảm xúc
I. Hành động nói là gì?
II. Một số kiểu hành động nói thường gặp
III. Cách thực hiện hành động nói
1. Ví dụ : sgk/70
Tinh thần yêu nước cũng như các thứ của quý (1). Có khi được trưng bày trong tủ kính, trong bình pha lê, rõ ràng dễ thấy (2). Nhưng cũng có khi cất giấu kín đáo trong rương, trong hòm (3). Bổn phận của chúng ta là làm cho những của quý kín đáo ấy đều được đưa ra trưng bày (4). Nghĩa là phải ra sức giải thích, tuyên truyền, tổ chức, lãnh đạo, làm cho tinh thần yêu nước của tất cả mọi người đều được thực hành vào công việc yêu nước, công việc kháng chiến (5).
(Hồ Chí Minh, Tinh thần yêu nước của nhân dân ta)
- Câu 1, 2, 3: Trình bày
Kiểu câu: Trần thuật
 Cách dùng trực tiếp
- Câu 4, 5 : Điều khiển
Kiểu câu: Trần thuật
 Cách dùng gián tiếp
Mỗi hành động có thể được thực hiện bằng kiểu câu có chức năng chính phù hợp với hành động đó (cách dùng trực tiếp) hoặc bằng kiểu câu khác (cách dùng gián tiếp).
2. Kết luận : Ghi nhớ (SGK T71)
TIẾT:97, 98 HÀNH ĐỘNG NÓI
* Cách dùng gián tiếp: Kiểu câu được dùng không đúng với chức năng vốn có của nó.
VD 1 : Dùng câu nghi vấn đề yêu cầu
Bạn có thể hướng dẫn tớ giải bài toán này được không?
VD 2 : Dùng câu trần thuật để điều khiển
Tớ sẽ về ngay nếu cậu cứ cao giọng với tớ.
* Cách dùng trực tiếp
TIẾT:97, 98 HÀNH ĐỘNG NÓI
I. Tìm hiểu chung:
1. Hành động nói là gì ?
2. Một số kiểu hành động nói thường gặp:
a. Ví dụ:
* Ví dụ 1: ( SGK/ 62 )
* Ví dụ 2: ( SGK/ 63 )
b. Ghi nhớ 2: ( SGK/ 63).
3. Cách thực hiện hành động nói
a. Ví dụ:( SGK/ 70).
b. Ghi nhớ 3: ( SGK/ 71).
II. Luyện tập:
Bài 1: ( SGK/ 63).
Bài 1: Trần quốc Tuấn viết “ Hịch tướng sĩ” nhằm mục đích gì? Xác định mục đích của hành động nói thể hiện ở một câu trong bài hịch và vai trò của câu ấy đối với việc thực hiện mục đích chung.

- Trần Quốc Tuấn viết “ Hịch tướng sĩ” nhằm mục đích khích lệ tướng sĩ học tập “ Binh thư yếu lược” và lòng tự tôn dân tộc.

- Câu văn thể hiện mục đích của hành động nói: “Nếu các ngươi biết chuyên tập sách này, theo lời dạy bảo của ta, thì phải đạo thần chủ; nhược bằng khinh bỏ sách này, trái lời dạy bảo của ta, tức là kẻ nghịch thù”.
Nêu yêu câu của bài tập 1?
TIẾT: 97,98 HÀNH ĐỘNG NÓI
Chỉ ra các hành động nói và mục đích của mỗi hành động nói trong những đoạn trích dưới đây.
a. Tiếng chó sủa vang các xóm.
Bà lão láng giềng lại lật đật chạy sang.
- Bác trai đã khá rồi chứ ?
- Cảm ơn cụ nhà cháu đã tỉnh táo như thường. Nhưng xem ý vẫn còn lề bề lệt bệt chừng như vẫn mỏi mệt lắm.
- Này, bảo bác ấy có trốn đi dâu thì trốn. Chứ cứ nằm đấy, chốc nữa họ vào thức sưu, không có, họ lại đánh trói thì khổ. Người ốm rề rề như thế, nếu lại phải một trận đòn, nuôi mấy tháng cho hoàn hồn.
- Vâng cháu cũng đã nghĩ như cụ. Nhưng để cháo nguội, cháu cho nhà cháu ăn lấy vài húp cái đã. Nhịn suông từ sáng hôm qua tới giờ còn gì.
- Thế thì phải giục anh ấy ăn mau lên đi, kẻo nữa người ta sắp sửa kéo vào rồi đấy !
Rồi bà lão lật đật trở về với vẻ mặt băn khoăn.
( Ngô Tất Tố, Tắt đèn )
b. Lê thận nâng gươm lên ngang đầu nói với Lê Lợi:
- Đây là trời có ý phó thác cho minh công làm việc lớn. Chúng tôi nguyện đem xương thịt của mình theo minh công, cùng với thanh gươm thần này để báo đền tổ quốc ! ( Sự tích hồ Gươm )
c. Hôm sau Lão Hạc sang nhà tôi. Vừa thấy tôi, lão báo ngay:
- Cậu Vàng đi đời rồi ông giáo ạ !
- Cụ bán rồi ?
- Bán rồi ! Họ vừa bắt xong. […]
- Thế nó cho bắt à ?
Mặt lão đột nhiên co rúm lại. Những vết nhăn xô lại với nhau, ép cho nước mắt chảy ra. Cái đầu lão ngoẹo về một bên và cái miệng móm mém của lão mếu như con nít. Lão hu hu khóc…
- Khốn nạn…Ông giáo ơi ! …Nó có biết gì đâu ! Nó thấy tôi gọi về thì chạy ngay về, vẫy đuôi mừng. Tôi cho nó ăn cơm. Nó đang ăn thì thằng Mục nấp trong nhà, ngay đằng sau nó, tóm lấy hai cẳng sau nó dốc ngược nó lên. ( Nam Cao, Lão Hạc )
Bài 2:
TIẾT: 87,98 HÀNH ĐỘNG NÓI
I. Tìm hiểu chung:
1. Hành động nói là gì ?
2. Một số kiểu hành động nói thường gặp:
a. Ví dụ:
* Ví dụ 1: ( SGK/ 62 )
* Ví dụ 2: ( SGK/ 63 )
b. Ghi nhớ 2: (SGK/63).
II. Luyện tập:
Bài 1:
Bài 2: Chỉ ra các hành động nói và mục đích của mỗi hành động nói trong những đoạn trích dưới đây.
a. * Hành động nói của chị Dậu:
Cảm ơn
Trình bày
Tiếp nhận
Trình bày
* Hành động nói của bà lão hàng xóm:
Bộc lộ cảm xúc
Hỏi
Điều khiển
Bộc lộ cảm xúc
Bộc lộ cảm xúc
Điều khiển
TIẾT: 97,98 HÀNH ĐỘNG NÓI
I. Tìm hiểu chung:
1. Hành động nói là gì ?
2. Một số kiểu hành động nói thường gặp:
a. Ví dụ:
* Ví dụ 1: ( SGK/ 62 )
* Ví dụ 2: ( SGK/ 63 )
b. Ghi nhớ 2: (SGK/63).
3. Cách thực hiện hành động nói
a. Ví dụ:( SGK/ 70).
b. Ghi nhớ 3: ( SGK/ 71).
II. Luyện tập:
Bài 1:
Bài 2: Chỉ ra các hành động nói và mục đích của mỗi hành động nói trong những đoạn trích dưới đây.
b.
Hứa hẹn
Trình bày
* Hành động nói của ông giáo:
Báo tin
Bộc lộ cảm xúc
Trình bày
Hỏi
c. * Hành động nói của Lão Hạc:
TIẾT: 97,98 HÀNH ĐỘNG NÓI
I. Tìm hiểu chung:
1. Hành động nói là gì ?
2. Một số kiểu hành động nói thường gặp:
a. Ví dụ:
* Ví dụ 1: ( SGK/ 62 )
* Ví dụ 2: ( SGK/ 63 )
b. Ghi nhớ 2: (SGK/63).
3. Cách thực hiện hành động nói
a. Ví dụ:( SGK/ 70).
b. Ghi nhớ 3: ( SGK/ 71).
II. Luyện tập:
Bài 1: ( SGK/ 63 )
Bài 2:
Xác định kiểu hành động nói được thực hiện trong câu chứa từ “hứa”.
Bài 3: Xác định kiểu hành động nói được thực hiện trong câu chứa từ “hứa”.

- Anh phải hứa với em không bao giờ để chúng ngồi cách xa nhau.

hành động điều khiển

- Anh hứa đi.

hành động điều khiển

- Anh xin hứa.

hành động hứa
HOẠT ĐỘNG NHÓM
( 3 phút )
Bài 3:
Hỏi để khẳng định
Hỏi để phủ định
Hỏi để khẳng định
Hỏi để nêu vấn đề, thu hút sự chú ý
Hỏi để phủ định
* Những câu nghi vấn ở cuối đoạn dùng để khẳng định (hoặc phủ định) điều được nêu ra trong câu ấy.
* Câu nghi vấn mở đầu đoạn: nêu vấn đề cho tướng sĩ chuẩn bị tư tưởng đọc (nghe) phần lí giải của tác giả, thu hút sự chú ý.
Bài 1. ( SGK/ 61 ) Tìm các câu nghi vấn trong bài “Hịch tướng sĩ” của Trần Quốc Tuấn;
+ Cho biết những câu ấy được dùng làm gì?
+ Vị trí của mỗi câu nói trong từng đoạn văn có liên quan như thế nào đến mục đích nói của nó?
Bài 2
a) Vì vậy, nhiệm vụ thiêng liêng của toàn dân ta lúc này là phải nâng cao tinh thần quyết chiến quyết thắng, quyết tâm giải phóng miền Nam, bảo vệ miền Bắc, tiến tới hoà bình thống nhất Tổ quốc.
Hễ còn một tên xâm lược trên đất nước ta, thì ta còn phải tiếp tục chiến đấu, quét sạch nó đi.
Đồng bào và chiến sĩ miền Nam anh hùng, dưới ngọn cờ vẻ vang của Mặt trận Dân tộc giải phóng, liên tục tiến công, liên tục nổi dậy, kiên quyết tiến lên, giành lấy thắng lợi hoàn toàn.
Quân và dân miền Bắc quyết ra sức thi đua yêu nước, xây dựng chủ nghĩa xã hội và làm tròn nghĩa vụ của mình đối với đồng bào miền Nam ruột thịt (…)
( Lời kêu gọi cả nước tiến lên đánh thắng giặc Mĩ xâm lược)
Các câu trần thuật trong đoạn văn trên đều có mục đích cầu khiến
b. Cuối cùng, tôi để lại muôn vàn tỡnh thân yêu cho toàn dân, toàn Dảng, cho toàn thể bộ đội, cho các cháu thanh niên và nhi đồng.
(.) Diều mong muốn cuối cùng của tôi là : Toàn Dảng, toàn dõn ta đoàn kết phấn đấu, xây dựng một nước Việt Nam hoà bỡnh, thống nhất, độc lập, dân chủ và gi�u mạnh, và góp phần xứng đáng vào sự nghiệp cách mạng thế giới. ( Di chỳc )

=> Cách dùng gián tiếp này như nh?ng lời tâm sự của Bác với mọi người, tạo ra sự đồng cảm sâu sắc, nó khiến cho nh?ng nguyện vọng của lãnh tụ trở thành nguyện vọng của mỗi người.
Dế Choắt trả lời tôi bằng một giọng rất buồn rầu:
-Thưa anh, em cũng muốn khôn nhưng khôn không được. Dụng đến việc là em thở rồi, không còn hơi
sức đâu mà đào bới n?a [..]. Hay bây giờ em nghĩ thế này..Song anh cho phép em mới dám nói...
Rồi Dế Choắt loanh quanh, ban khoan. Tôi phải bảo:
- Du?c, chú mày cứ nói thẳng thừng ra nào.
Dế Choắt nhỡn tôi mà rằng:
- Anh đã nghĩ thương em như thế thỡ hay là anh đào giúp cho em một cái ngách sang bên nhà anh,
phòng khi tắt lửa tối đèn có đứa nào đến bắt nạt thỡ em chạy sang.
Chưa nghe hết câu , tôi đã hếch rang lên, xỡ một hơi rõ dài. Rồi, với bộ điệu khinh khỉnh, tôi mắng:
- Hức ! Thông ngách sang nhà ta? Dễ nghe nhỉ! Chú mày hôi như cú mèo như thế này, ta nào chịu
được. Thôi, im cái điệu hát mưa dầm sùi sụt ấy đi. Dào tổ nông thỡ cho chết!
Tôi về, không một chút bận tâm.
Bài 3: Tỡm các câu có mục đích cầu khiến trong đoạn trích sau. Mỗi câu ấy thể hiện mối quan hệ gi?a các nhân vật và tính cách nhân vật như thế nào?
Câu có mục đích cầu khiến:
-“Song anh có cho phép em mới dám nói.”
-“Được, chú mình cứ nói thẳng thừng ra nào.”
-“Anh đã nghĩ thương em như thế thì hay là anh đào giúp cho em một cái nghách sang bên nhà anh, phòng khi tắt lửa tối đèn có đứa nào đến bắt nạt thì em chạy sang”.
“Thôi, im cái điệu hát mưa dầm sùi sụt ấy đi.”
-Dế Choắt: yếu ớt, coi mình là vai dưới nên phải đề nghị khiêm nhường, nhã nhặn bằng những câu trần thuật
-Dế Mèn: huênh hoang và hách dịch nên bày tỏ thái độ bằng những câu cầu khiến.
*Mối quan hệ giữa các nhân vật và tính cách:
→câu trần thuật
→câu cầu khiến
→câu trần thuật
→câu cầu khiến
TIẾT:97, 98 HÀNH ĐỘNG NÓI
BÀI TÂP CỦNG CỐ: Xác định hành động nói và mục đích nói trong các câu văn sau.
ÔNG LÃO ĐÁNH CÁ VÀ CON CÁ VÀNG
(1) Ông lão!
(2) Ông sinh phúc thả tôi trở về biển khơi.
(3) T«i sÏ xin đền ơn ông, ông muốn gì cũng được.
bộc lộ cảm xúc
điều khiển
hứa hẹn
* Cần nhớ :
Hành động nói
Khái niệm
Các kiểu hành động nói
Cách thực hiện hành động nói
Hỏi
Trình bày
Điều khiển
Bộc lộ cảm xúc
Gián
tiếp
Trực
tiếp
Hứa
hẹn
HƯỚNG DẪN HỌC Ở NHÀ
Học thuộc ghi nhớ, làm các bài tập vào vở.
Viết một đoạn văn ngắn có chứa hành động nói cầu khiến và chỉ rõ cách thức thực hiện hành động nói trong đoạn văn.
Chuẩn bị tiết 99,100: Bài “Mước đại việt ta