TIẾT : 97
HÀNH ĐỘNG NÓI
(tiếp theo)
1. Bài tập: SGK/trang 70
I. Cách thực hiện hành động nói
? Đánh số thứ tự trước mỗi câu trần thuật và xác định mục đích nói của những câu ấy bằng cách đánh dấu + vào ô thích hợp và dấu – vào ô không thích hợp.
(1)Tinh thần yêu nước cũng như các thứ của quý.(2)Có khi được trưng bày trong tủ kính, trong bình pha lê, rõ ràng dễ thấy.(3) Nhưng cũng có khi cất giấu kín đáo trong rương, trong hòm.(4) Bổn phận của chúng ta là làm cho những của quý kín đáo ấy đều được đưa ra trưng bày.(5) Nghĩa là phải ra sức giải thích, tuyên truyền, tổ chức, lãnh đạo, làm cho tinh thần yêu nước của tất cả mọi người đều được thực hành vào công việc yêu nước, công việc kháng chiến.
( Hồ Chí Minh, Tinh thần yêu nước của nhân dân ta)
(1)Tinh thần yêu nước cũng như các thứ của quý.(2)Có khi được trưng bày trong tủ kính, trong bình pha lê, rõ ràng dễ thấy.(3) Nhưng cũng có khi cất giấu kín đáo trong rương, trong hòm.(4) Bổn phận của chúng ta là làm cho những của quý kín đáo ấy đều được đưa ra trưng bày.(5) Nghĩa là phải ra sức giải thích, tuyên truyền, tổ chức, lãnh đạo, làm cho tinh thần yêu nước của tất cả mọi người đều được thực hành vào công việc yêu nước, công việc kháng chiến.
( Hồ Chí Minh, Tinh thần yêu nước của nhân dân ta)
câu
Mục đích
? Cho các câu sau:
Sao mà bạn ấy giỏi thế nhỉ?
Tôi chắc chắn tôi sẽ không quên lời hứa với anh
Hãy nói cho tôi biết sao tôi khổ thế này
- Ôi, bạn ấy giỏi lắm đấy!
Kiểu câu
Kiểu hđ nói
? Cho các câu sau:
- Sao mà bạn ấy giỏi thế nhỉ? -> Nghi vấn
- Tôi chắc chắn tôi sẽ không quên lời hứa với anh. -> Trần thuật
- Hãy nói cho tôi biết sao tôi khổ thế này! -> Cầu khiến
- Ôi, bạn ấy giỏi lắm đấy! -> Cảm thán
+
+
+
+
 Hành động nói có thể thực hiện trực tiếp hoặc gián tiếp
2. Ghi nhớ: SGK/trang 71
Mỗi hành động nói có thể thực hiện bằng kiểu câu có chức năng chính phù hợp với hành động đó (cách dùng trực tiếp) hoặc bằng kiểu câu khác (cách dùng gián tiếp)
II. LUYỆN TẬP
Bài 1. Tìm các câu nghi vấn trong bài “Hịch tướng sĩ” của Trần Quốc Tuấn;
+ Cho biết những câu ấy được dùng làm gì?
+ Vị trí của mỗi câu nói trong từng đoạn văn có liên quan như thế nào đến mục đích nói của nó?
Hỏi để khẳng định
Hỏi để phủ định
Hỏi để khẳng định
Hỏi để nêu vấn đề, thu hút sự chú ý
Hỏi để phủ định
* Những câu nghi vấn ở cuối đoạn dùng để khẳng định (hoặc phủ định) đều được nêu ra trong câu ấy.
* Câu nghi vấn mở đầu đoạn: nêu vấn đề cho tướng sĩ chuẩn bị tư tưởng đọc (nghe) phần lí giải của tác giả, thu hút sự chú ý.
Bài 2
a) Vì vậy, nhiệm vụ thiêng liêng của toàn dân ta lúc này là phải nâng cao tinh thần quyết chiến quyết thắng, quyết tâm giải phóng miền Nam, bảo vệ miền Bắc, tiến tới hoà bình thống nhất Tổ quốc.
Hễ còn một tên xâm lược trên đất nước ta, thì ta còn phải tiếp tục chiến đấu, quét sạch nó đi.
Đồng bào và chiến sĩ miền Nam anh hùng, dưới ngọn cờ vẻ vang của Mặt trận Dân tộc giải phóng, liên tục tiến công, liên tục nổi dậy, kiên quyết tiến lên, giành lấy thắng lợi hoàn toàn.
Quân và dân miền Bắc quyết ra sức thi đua yêu nước, xây dựng chủ nghĩa xã hội và làm tròn nghĩa vụ của mình đối với đồng bào miền Nam ruột thịt (…)
( Lời kêu gọi cả nước tiến lên đánh thắng giặc Mĩ xâm lược)
Các câu trần thuật trong đoạn văn trên đều có mục đích cầu khiến

b. Cu?i cựng, tụi d? l?i muụn v�n tỡnh thõn yờu cho to�n dõn, to�n D?ng, cho to�n th? b? d?i, cho cỏc chỏu thanh niờn v� nhi d?ng.
(.) Di?u mong mu?n cu?i cựng c?a tụi l� : To�n D?ng, to�n dừn ta do�n k?t ph?n d?u, xõy d?ng m?t nu?c Vi?t Nam ho� bỡnh, th?ng nh?t, d?c l?p, dõn ch? v� gi�u m?nh, v� gúp ph?n x?ng dỏng v�o s? nghi?p cỏch m?ng th? gi?i.
( Di chỳc )
=> Cỏch dựng giỏn ti?p n�y nhu nh?ng l?i tõm s? c?a Bỏc v?i m?i ngu?i, t?o ra s? d?ng c?m sõu s?c, nú khi?n cho nh?ng nguy?n v?ng c?a lónh t? tr? th�nh nguy?n v?ng c?a m?i ngu?i.

Dế Choắt trả lời tôi bằng một giọng rất buồn rầu:
-Thưa anh, em cũng muốn khôn nhưưng khôn không được. Đụng đến việc là em thở rồi, không còn hơi sức đâu mà đào bới nữa [….]. Hay bây giờ em nghĩ thế này….Song anh cho phép em mới dám nói…..
Rồi Dế Choắt loanh quanh, băn khoăn. Tôi phải bảo:- Được, chú mày cứ nói thẳng thừng ra nào.
Dế Choắt nhìn tôi mà rằng:
B�i 3. Tỡm cỏc cõu cú m?c dớch c?u khi?n trong do?n trớch sau. M?i cõu ?y th? hi?n quan h? gi?a cỏc nhõn v?t v� tớnh cỏch nhõn v?t nhu th? n�o?
- Anh dó nghi thuong em nhu th? thỡ hay l� anh d�o giỳp cho em m?t cỏi ngỏch sang bờn nh� anh, phũng khi t?t l?a t?i dốn cú d?a n�o d?n b?t n?t thỡ em ch?y sang.
Chua nghe h?t cõu , tụi dó h?ch rang lờn, xỡ m?t hoi rừ d�i. R?i, v?i b? di?u khinh kh?nh, tụi m?ng:
- H?c ! Thụng ngỏch sang nh� ta? D? nghe nh?! Chỳ m�y hụi nhuu cỳ mốo nhuu th? n�y, ta n�o ch?u duuợc. Thụi, im cỏi di?u hỏt muua d?m sựi s?t ?y di. D�o t? nụng thỡ cho ch?t!
Tụi v?, khụng m?t chỳt b?n tõm.
Câu có mục đích cầu khiến:
-“Song anh có cho phép em mới dám nói.”
-“Được, chú mình cứ nói thẳng thừng ra nào.”
-“Anh đã nghĩ thương em như thế thì hay là anh đào giúp cho em một cái nghách sang bên nhà anh, phòng khi tắt lửa tối đèn có đứa nào đến bắt nạt thì em chạy sang”.
“Thôi, im cái điệu hát mưa dầm sùi sụt ấy đi.”
Câu có mục đích cầu khiến:
-“Song anh có cho phép em mới dám nói.”
-“Được, chú mình cứ nói thẳng thừng ra nào.”
-“Anh đã nghĩ thương em như thế thì hay là anh đào giúp cho em một cái nghách sang bên nhà anh, phòng khi tắt lửa tối đèn có đứa nào đến bắt nạt thì em chạy sang”.
“Thôi, im cái điệu hát mưa dầm sùi sụt ấy đi.”
-Dế Choắt: yếu ớt, coi mình là vai dưới nên phải đề nghị khiêm nhường, nhã nhặn bằng những câu trần thuật
-Dế Mèn: huênh hoang và hách dịch nên bày tỏ thái độ bằng những câu cầu khiến.
*Mối quan hệ giữa các nhân vật và tính cách:
→câu trần thuật
→câu cầu khiến
→câu trần thuật
→câu cầu khiến
Bài tập 4: Trong các cách hỏi dưới đây, em nên dùng những cách nào để hỏi người lớn?
a) Bác có biết bưu điện ở đâu không ạ?
b) Bác làm ơn chỉ giùm cháu bưu điện ở đâu được không ạ?
c) Bưu điện ở đâu, hả bác?
d) Chỉ giùm cháu bưu điện ở đâu với !
e) Bác có thể chỉ giúp cháu bưu điện ở đâu không ạ?
e
b
Cách b, e mang tính lịch sự, kính trọng, lễ phép hơn.
Bài tập 5: Trong quán ăn, một người nói với người bên cạnh: “Anh có thể chuyển giúp tôi lọ gia vị không ạ?”. Theo em, trong những hành động dưới đây, người nghe nên chọn hành động nào?
a) Lẳng lặng đưa lọ gia vị cho người kia.
b) Trả lời người kia: “ Có chứ ạ. Cái lọ ấy không nặng đâu mà !”
c) Đưa lọ gia vị cho người kia và nói: “ Mời anh.”( hoặc “Mời chị.”, “Mời bác.”…)
c
* Cần nhớ
H�nh d?ng núi
Khỏi ni?m
Cỏc ki?u h�nh d?ng núi
Cỏch th?c hi?n h�nh d?ng núi
H?i
Trình bày
Điều khiển
B?c l? c?m xỳc
Giỏn ti?p
Tr?c ti?p
H?a h?n
HƯỚNG DẪN HỌC Ở NHÀ
Học thuộc ghi nhớ, làm các bài tập vào vở.
Viết một đoạn văn ngắn có chứa hành động nói cầu khiến và chỉ rõ cách thức thực hiện hành động nói trong đoạn văn.
Chuẩn bị tiết 111,112: Bài “Mước đại việt ta