NHIỆT LIỆT CHÀO MỪNG
CÁC EM

TIẾT 95:
HÀNH ĐỘNG NÓI, HÀNH ĐỘNG NÓI
( TIẾP THEO)

II. MỘT SỐ KIỂU HÀNH ĐỘNG NÓI THƯỜNG GẶP( Bài hành
động nói)

•Đoạn trích :
Mẹ con Lí Thông đang ngủ, bỗng nghe tiếng gọi cửa. Ngỡ là hồn
oan của Thạch Sanh hiện về, mẹ con hắn hoảng sợ, van lạy rối rít.
Khi Thạch Sanh vào nhà kể cho nghe chuyện giết chằn tinh, chúng
mới hoàn hồn. Nhưng Lí Thông bỗng nảy ra kế khác. Hắn nói :
Con trăn ấy là của vua nuôi đã lâu. Nay em giết nó, tất không
khỏi bị tội chết. Thôi, bây giờ nhân trời chưa sáng em hãy trốn ngay
đi. Có chuyện gì để anh ở nhà lo liệu.
Thạch Sanh lại thật thà tin ngay. Chàng vội vã từ giã mẹ con Lí
Thông, trở về túp lều cũ dưới gốc đa, kiếm củi nuôi thân.
(Thạch Sanh)

•Đoạn trích :
Mẹ con Lí Thông đang ngủ, bỗng nghe tiếng gọi cửa. Ngỡ là
hồn oan của Thạch Sanh hiện về, mẹ con hắn hoảng sợ, van lạy
rối rít. Khi Thạch Sanh vào nhà kể cho nghe chuyện giết chằn
tinh, chúng mới hoàn hồn. Nhưng Lí Thông bỗng nảy ra kế khác.
Hắn nói :
Con trăn ấy là của vua nuôi đã lâu. Nay em giết nó, tất không
khỏi bị tội chết. Thôi, bây giờ nhân trời chưa sáng em hãy trốn
ngay đi. Có chuyện gì để anh ở nhà lo liệu.
Thạch Sanh lại thật thà tin ngay. Chàng vội vã từ giã mẹ con
Lí Thông, trở về túp lều cũ dưới gốc đa, kiếm củi nuôi thân.
(Thạch Sanh)

Lời nói của Lí Thông

HĐN - Mục đích

(1)Con trăn ấy là của vua nuôi đã lâu.

Trình bày (kể)

(2)Nay em giết nó, tất không khỏi bị tội chết.

Điều khiển (đe dọa)

(3)Thôi, bây giờ nhân trời chưa sáng em hãy.
trốn đi ngay đi.

Điều khiển (cầu khiến)

(4)Có chuyện gì để anh ở nhà lo liệu.

Hứa hẹn

Đẩy Thạch Sanh đi để mình hưởng lợi

Cái Tí chưa hiểu hết ý câu nói của mẹ, nó xám mặt lại và hỏi bằng giọng luống
cuống :
- Vậy thì bữa sau con ăn ở đâu ?
Điểm thêm một “giây” nức nở, chị Dậu ngó con bằng cách xót xa :
- Con sẽ ăn ở nhà cụ Nghị Thôn Đoài.
Cái Tí nghe nói giãy nảy, giống như sét đánh bên tai, nó liệng củ khoai vào rổ và òa
lên khóc.
[…] Chừng như lúc nãy thấy bắt cả chó lớn, chó con, cái Tí vẫn tưởng những con
vật ấy sẽ đi thế mạng cho mình, cho nên nó đã vững dạ ngồi im. Bây giờ nghe mẹ nó
giục nó phải đi, nó lại nhếch nhác, mếu khóc :
- U nhất định bán con đấy ư ? U không cho con ở nhà nữa ư ? Khốn nạn thân con
thế này ! Trời ơi !...
( Ngô Tất Tố, Tắt đèn )

LỜI NÓI
• Vậy thì bữa sau con ăn ở đâu ?

HĐN, MĐNÓI
Hỏi , bộc lộ cảm xúc

• Con sẽ ăn ở nhà cụ Nghị thôn Đoài .

Trình bày ( báo tin )

• U nhất định bán con đấy ư ?

Hỏi, bộc lộ cảm xúc

• U không cho con ở nhà nữa ư ?

Hỏi, bộc lộ cảm xúc

• Khốn nạn thân con thế này ! Trời ơi !...

Bộc lộ cảm xúc

Ghi nhí 2(SGK/63)
Người ta dựa theo mục đích của hành động
nói mà đặt tên cho nó. Những kiểu hành động
nói thường gặp là hỏi, trình bày( báo tin, kể, tả,
nêu ý kiến, dự đoán,…), điều khiển( cầu khiến,
đe dọa, thách thức,…), hứa hẹn, bộc lộ cảm
xúc.

BÀI TẬP TÌNH HUỐNG
A hỏi B:
- Mấy giờ rồi?
B có thể ứng xử như sau:
(1) B im lặng không trả lời.
(2) B nói: Xin lỗi, tôi không biết.
(3) B nói: 3 giờ rồi.
-Lệ

thuộc vào người nghe có chịu cộng tác với người nói hay không.

-Vốn

hiểu biết và khả năng suy đoán của người nghe có đủ để tiếp
nhận lời nói của người nói hay không.
=> Chú ý: Khi thực hiện hành động nói có thể đạt được mục đích nói mà
cũng có thể không. Vì vậy, trong quá trình giao tiếp cần xác định rõ
đối tượng giao tiếp để có hành động nói phù hợp, nhằm đạt hiệu quả
giao tiếp cao.

CÁCH THỨC THỰC HIỆN HÀNH ĐỘNG NÓI( Bài
hành động nói( tiếp theo)
1. Ngữ liệu
I.

(1)Tinh thần yêu nước cũng như các thứ của quý.(2)Có khi được trưng bày trong tủ kính,
trong bình pha lê, rõ ràng dễ thấy.(3) Nhưng cũng có khi cất giấu kín đáo trong rương, trong
hòm.(4) Bổn phận của chúng ta là làm cho những của quý kín đáo ấy đều được đưa ra trưng
bày.(5) Nghĩa là phải ra sức giải thích, tuyên truyền, tổ chức, lãnh đạo, làm cho tinh thần yêu
nước của tất cả mọi người đều được thực hành vào công việc yêu nước, công việc kháng
chiến.
( Hồ Chí Minh, Tinh thần yêu nước của nhân dân ta)
Câu- MĐN

1

2

3

4

5

Hỏi

-

-

-

-

-

Trình bày

+

+

+

_

_

Điều
khiền

-

-

-

+

+

Hứa hẹn

-

-

-

-

-

Bộc lộ
cảm xúc

-

-

-

-

-

KiÓu c©u

Môc ®Ých
nãi

Hµnh ®éng
nãi

C¸ch dïng

C©u 1

Câu trần thuật

Trình bày

Trình bày

Trực tiếp

C©u 2

Câu trần thuật

Trình bày

Trình bày

Trực tiếp

C©u 3

Câu trần thuật

Trình bày

Trình bày

Trực tiếp

C©u 4

Câu trần thuật

Yêu cầu

Điều khiển

Gián tiếp

C©u 5

Câu trần thuật

Yêu cầu

Điều khiển

Gián tiếp

Ghi nhớ/71
Mỗi hành động nói có thể được thực hiện bằng kiểu câu có
chức năng chính phù hợp với hành động đó( cách dùng trực
tiếp) hoặc bằng kiểu câu khác( cách dùng gián tiếp)

Bài tập 2: Chỉ ra các hành động nói và mục đích của
mỗi hành động nói trong đoạn trích sau :
a) Tiếng chó sủa vang các xóm.
Bà lão láng giềng lại lật đật chạy sang:
- Bác trai đã khá rồi chứ ?
- Cảm ơn cụ, nhà cháu đã tỉnh táo như thường. Nhưng xem ý hãy còn lề
bề lệt bệt chừng như vẫn mỏi mệt lắm.
- Này, bảo bác ấy có trốn đi đâu thì trốn. Chứ cứ nằm đấy, chốc nữa họ
vào thúc sưu, không có, họ lại đánh trói thì khổ. Người ốm rề rề như thế,
nếu lại phải một trận đòn, nuôi mấy tháng cho hoàn hồn.
- Vâng, cháu cũng đã nghĩ như cụ. Nhưng để cháo nguội, cháu cho nhà
cháu ăn lấy vài húp cái đã. Nhịn suông từ sáng hôm qua tới giờ còn gì.
- Thế thì phải giục anh ấy ăn mau lên đi, kẻo nữa người ta sắp sửa kéo
vào rồi đấy !
Rồi bà lão lật đật trở về với vẻ mặt băn khoăn.
( Ngô Tất Tố - Tắt đèn )

- (1) Bác trai đã khá rồi chứ ? => Hỏi
- (2) Cảm ơn cụ, nhà cháu đã tỉnh táo như thường. Nhưng xem ý hãy
còn lề bề lệt bệt chừng như vẫn mỏi mệt lắm.=> Cảm ơn, trình bày
- (3) Này, bảo bác ấy có trốn đi đâu thì trốn.=> Cầu khiến (khuyên bảo)
- (4) Chứ cứ nằm đấy, chốc nữa họ vào thúc sưu, không có, họ lại đánh
trói thì khổ. Người ốm rề rề như thế, nếu lại phải một trận đòn, nuôi
mấy tháng cho hoàn hồn.=> Trình bày ( dự đoán tình hình )
-(5) Vâng, cháu cũng đã nghĩ như cụ. Nhưng để cháo nguội, cháu cho
nhà cháu ăn lấy vài húp cái đã. Nhịn suông từ sáng hôm qua tới giờ
còn gì. => Trình bày.
- (6) Thế thì phải giục anh ấy ăn mau lên đi, kẻo nữa người ta sắp sửa
kéo vào rồi đấy !=> Điều khiển ( thúc giục, khuyên bảo )

b) Lê Thận nâng gươm lên ngang đầu nói với Lê Lợi :
- Đây là trời phó thác cho minh công làm việc lớn. Chúng
tôi nguyện đem xương thịt của mình theo minh công, cùng
với thanh gươm thần này để báo đền Tổ quốc!
(Sự tích Hồ Gươm)
Hµnh ®éng nãi
§©y lµ trêi cã ý... lµm viÖc lín.
Chóng t«i nguyÖn…Tæ quèc!

Môc ®Ých
Trình bày
Hứa hẹn

c) H«m sau l·o H¹c sang nhµ. Võa thÊy t«i, l·o b¸o ngay:
- CËu Vµng ®i ®êi råi, «ng gi¸o ¹!
- Cô b¸n råi ?
- B¸n råi ! Hä võa b¾t xong. ( ... )
- ThÕ nã cho b¾t µ ?
MÆt l·o ®ét nhiªn co róm l¹i. Nh÷ng vÕt nh¨n x« l¹i víi nhau, Ðp
cho n­íc m¾t ch¶y ra. C¸i ®Çu l·o ngoÑo vÒ mét bªn vµ c¸i miÖng
mãm mÐm cña l·o mÕu nh­con nÝt. L·o hu hu khãc …
- Khèn n¹n ... ¤ng gi¸o ¬i ! ... Nã cã biÕt g× ®©u ! Nã thÊy t«i gäi
th× ch¹y ngay vÒ, vÉy ®u«i mõng. T«i cho nã ¨n c¬m. Nã ®ang ¨n
th× th»ng Môc nÊp trong nhµ, ngay ®»ng sau nã, tãm lÊy hai c¼ng
sau nã dèc ng­îc nã lªn.
(Nam Cao - L·o H¹c)

HÀNH ĐỘNG NÓI
- Cậu Vàng đi đời rồi, ông giáo ạ !
- Cụ bán rồi ?

MỤC ĐÍCH NÓI
Trình bày (Báo tin)
Hỏi

- Bán rồi !

Trình bày (Xác nhận)

Họ vừa bắt xong.

Trình bày (Báo tin)

- Thế nó cho bắt à ?
- Khốn nạn...
Ông giáo ơi !
Nó có biết gì đâu!
Nó thấy tôi gọi thì về ngay, vẫy đuôi mừng.
Tôi cho nó ăn cơm.
Nó đang ăn thì thằng Mục nấp trong nhà,
ngay đằng sau nó, tóm lấy hai cẳng sau nó,
dốc ngược nó lên.

Hỏi

Bộc lộ cảm xúc
Bộc lộ cảm xúc
(Than thở)

Trình bày(Nhận định)
Trình bày (Tả)

Trình bày (Kể)

Trình bày (Kể, tả)

Bài tập 3 : Đoạn trích dưới đây có ba câu chứa từ hứa.
Hãy xác định kiểu hành động nói trong mỗi câu ấy.
Em đi nhanh về chiếc giường, đặt con Em Nhỏ quàng tay vào con Vệ Sĩ.
- Em để nó ở lại - Giọng em ráo hoảnh - Anh phải hứa với em không
bao giờ để chúng ngồi cách xa nhau. Anh nhớ chưa? Anh hứa đi.
- Anh xin hứa.
Tôi mếu máo trả lời và đứng như chôn chân xuống đất, nhìn theo cái
bóng bé nhỏ liêu xiêu của em tôi trèo lên xe.
(Khánh Hoài, Cuộc chia tay của những con búp bê)

LỜI NÓI
- Anh ph¶i høa víi em kh«ng bao
giê ®Ó chóng ngåi c¸ch xa nhau.
- Anh høa ®i.
- Anh xin høa.

HÀNH ĐỘNG NÓI
Hµnh ®éng ®iÒu khiÓn
Hµnh ®éng ®iÒu khiÓn.
Hµnh ®éng høa.

/ a) Vì vậy, nhiệm vụ thiêng liêng của toàn dân ta lúc này là phải nâng
cao tinh thần quyết chiến quyết thắng, quyết tâm giải phóng miền Nam,
bảo vệ miền Bắc, tiến tới hoà bình thống nhất tổ quốc.
Hễ còn một tên xâm lược trên đất nước ta, thì ta còn phải tiếp tục
chiến đấu, quét sạch nó đi.
Đồng bào và chiến sĩ miền Nam anh hùng, dưới ngọn cờ vẻ vang
của Mặt trận Dân tộc giải phóng, liên tục tiến công, liên tục nổi dậy,
kiên quyết tiến lên, giành lấy thắng lợi hoàn toàn.
Quân và dân miền Bắc quyết ra sức thi đua yêu nước, xây dựng
chủ nghĩa xã hội và làm tròn nghĩa vụ của mình đối với đồng bào miền
Nam ruột thịt (…)
( Lời kêu gọi cả nước tiến lên đánh thắng giặc mĩ xâm lược)

Các câu trần thuật trong đoạn văn trên đều có mục đích cầu khiến

Bài tập về nhà:

Viết đoạn văn ngắn sử dụng hành động nói phù hợp
để trình bày những suy nghĩ, nhận định của cá nhân
mình về thực trạng hiện nay có một số bạn học sinh
ham mê trò chơi điện tử quá mức. Hãy giúp các bạn ấy
chuyên tâm học tập hơn.

* Giao bài và hướng dẫn học bài, chuẩn bị bài ở nhà: 2
Giao bài và hướng dẫn học bài:
- Học và nắm được các kiểu hành động nói thường gặp,
cách thực hiện hành động nói.
- Làm các bài tập phần còn lại
- Hoàn thanh bài tập viết đoạn văn.
Chuẩn bị bài ở nhà: Viết đoạn văn trình bày luận điểm
+ Xác định được luận điểm
+Cách viết đoạn văn