TIẾT 103:

I. Cách thực hiện hành động nói
1. Bài tập: SGK/trang 70
? Đọc kĩ đoạn văn trong SGK, đánh số
thứ tự trước mỗi câu trần thuật và xác
định mục đích nói của những câu ấy
bằng cách đánh dấu + vào ô thích hợp
và dấu – vào ô không thích hợp.

(1)Tinh thần yêu nước cũng như các thứ của quý.(2)Có khi được
trưng bày trong tủ kính, trong bình pha lê, rõ ràng dễ thấy.(3)
Nhưng cũng có khi cất giấu kín đáo trong rương, trong hòm.(4) Bổn
phận của chúng ta là làm cho những của quý kín đáo ấy đều được
đưa ra trưng bày.(5) Nghĩa là phải ra sức giải thích, tuyên truyền, tổ
chức, lãnh đạo, làm cho tinh thần yêu nước của tất cả mọi người đều
được thực hành vào công việc yêu nước, công việc kháng chiến.
( Hồ Chí Minh, Tinh thần yêu nước của nhân dân ta)

(1)Tinh thần yêu nước cũng như các thứ của quý.(2)Có khi được
trưng bày trong tủ kính, trong bình pha lê, rõ ràng dễ thấy.(3)
Nhưng cũng có khi cất giấu kín đáo trong rương, trong hòm.(4) Bổn
phận của chúng ta là làm cho những của quý kín đáo ấy đều được
đưa ra trưng bày.(5) Nghĩa là phải ra sức giải thích, tuyên truyền, tổ
chức, lãnh đạo, làm cho tinh thần yêu nước của tất cả mọi người đều
được thực hành vào công việc yêu nước, công việc kháng chiến.
( Hồ Chí Minh, Tinh thần yêu nước của nhân dân ta)
câu
1
2
3
4
5
Mục đích
Hỏi
Trình bày
Điều khiển
Hứa hẹn
Bộc lộ cảm
xúc

? Cho các câu sau:
- Sao mà bạn ấy giỏi thế nhỉ?
- Tôi chắc chắn tôi sẽ không quên lời hứa với anh.
- Hãy nói cho tôi biết sao tôi khổ thế này!
- Ôi, bạn ấy giỏi lắm đấy!
Kiểu câu
Kiểu hđ nói

Hỏi
Trình bày
Điều khiển
Hứa hẹn

Nghi vấn

+

Cầu khiến

+

Cảm thán

-> Nghi vấn
-> Trần thuật
-> Cầu khiến
-> Cảm thán
Trần thuật

+
+

Bộc lộ cảm xúc

 Hành động nói có thể thực hiện trực tiếp hoặc gián tiếp

2. Ghi nhớ:
Mỗi hành động nói có thể thực hiện bằng kiểu câu có
chức năng chính phù hợp với hành động đó (cách dùng
trực tiếp) hoặc bằng kiểu câu khác (cách dùng gián tiếp)

II. LUYỆN TẬP
Bài 1. Tìm các câu nghi vấn trong bài “Hịch tướng sĩ” của Trần
Quốc Tuấn;
+ Cho biết những câu ấy được dùng làm gì?
+ Vị trí của mỗi câu nói trong từng đoạn văn có liên quan như thế
nào đến mục đích nói của nó?

CÂU NGHI VẤN

“ Từ xưa các bậc trung thần nghĩa sĩ bỏ
mình vì nước đời nào không có?”
“Lúc bấy giờ, dẫu các ngươi muốn vui
vẻ phỏng có được không?
“Lúc bấy giờ, dẫu các ngươi không
muốn vui vẻ phỏng có được không?”
“Vì sao vậy?”

MỤC ĐÍCH

Hỏi để khẳng định
Hỏi để phủ định
Hỏi để khẳng định
Hỏi để nêu vấn đề,
thu hút sự chú ý

“Nếu vậy rồi đây sau khi giặc giã dẹp
Hỏi để phủ định
yên, muôn đời để thẹn, há còn mặt mũi
nào đứng trong trời đất nữa? ”
* Những câu nghi vấn ở cuối đoạn dùng để khẳng định (hoặc phủ định)
điều được nêu ra trong câu ấy.
* Câu nghi vấn mở đầu đoạn: nêu vấn đề cho tướng sĩ chuẩn bị tư tưởng
đọc (nghe) phần lí giải của tác giả, thu hút sự chú ý.

Bài 2
a) Vì vậy, nhiệm vụ thiêng liêng của toàn dân ta lúc này là phải nâng
cao tinh thần quyết chiến quyết thắng, quyết tâm giải phóng miền Nam,
bảo vệ miền Bắc, tiến tới hoà bình thống nhất Tổ quốc.
Hễ còn một tên xâm lược trên đất nước ta, thì ta còn phải tiếp tục
chiến đấu, quét sạch nó đi.
Đồng bào và chiến sĩ miền Nam anh hùng, dưới ngọn cờ vẻ vang
của Mặt trận Dân tộc giải phóng, liên tục tiến công, liên tục nổi dậy,
kiên quyết tiến lên, giành lấy thắng lợi hoàn toàn.
Quân và dân miền Bắc quyết ra sức thi đua yêu nước, xây dựng
chủ nghĩa xã hội và làm tròn nghĩa vụ của mình đối với đồng bào miền
Nam ruột thịt (…)
( Lời kêu gọi cả nước tiến lên đánh thắng giặc Mĩ xâm lược)

Các câu trần thuật trong đoạn văn trên đều có mục đích cầu

b. Cuèi cïng, t«i ®Ó l¹i mu«n vµn t×nh th©n yªu cho toµn d©n,
toµn §¶ng, cho toµn thÓ bé ®éi, cho c¸c ch¸u thanh niªn vµ nhi
®ång.
(…) §iÒu mong muèn cuèi cïng cña t«i lµ : Toµn §¶ng, toµn
dân ta ®oµn kÕt phÊn ®Êu, x©y dùng mét n­ưíc ViÖt Nam hoµ
b×nh, thèng nhÊt, ®éc lËp, d©n chñ vµ giàu m¹nh, vµ gãp phÇn
xøng ®¸ng vµo sù nghiÖp c¸ch m¹ng thÕ giíi.
( Di chúc )
=> C¸ch dïng gi¸n tiÕp nµy như­ nh÷ng lêi t©m sù cña
B¸c víi mäi ng­ưêi, t¹o ra sù ®ång c¶m s©u s¾c, nã khiÕn
cho nh÷ng nguyÖn väng cña l·nh tô trë thµnh nguyÖn
väng cña mçi ngư­êi.

Bµi 3: T×m c¸c c©u cã môc ®Ých cÇu khiÕn trong ®o¹n trÝch sau. Mçi
c©u Êy thÓ hiÖn mèi quan hÖ gi÷a c¸c nh©n vËt vµ tÝnh c¸ch nh©n vËt
như­thÕ nµo?

DÕ Cho¾t tr¶ lêi t«i b»ng mét giäng rÊt buån rÇu:
-Th­ưa anh, em còng muèn kh«n như­ng kh«n kh«ng ®­ưîc. §ông
®Õn viÖc lµ em thë råi, kh«ng cßn h¬i søc ®©u mµ ®µo bíi n÷a [….]. Hay
b©y giê em nghÜ thÕ nµy….Song anh cho phÐp em míi d¸m nãi…..
Råi DÕ Cho¾t loanh quanh, b¨n kho¨n. T«i ph¶i b¶o:
- §­ưîc, chó mµy cø nãi th¼ng thõng ra nµo.
DÕ Cho¾t nh×n t«i mµ r»ng:
- Anh ®· nghÜ th­ư¬ng em như­ thÕ th× hay lµ anh ®µo gióp cho em
mét c¸i ng¸ch sang bªn nhµ anh, phßng khi t¾t löa tèi ®Ìn cã ®øa nµo
®Õn b¾t n¹t th× em ch¹y sang…
Chư­a nghe hÕt c©u , t«i ®· hÕch r¨ng lªn, x× mét h¬i râ dµi. Råi, víi
bé ®iÖu khinh khØnh, t«i m¾ng:
- Høc ! Th«ng ng¸ch sang nhµ ta? DÔ nghe nhØ! Chó mµy h«i như­có
mÌo như­thÕ nµy, ta nµo chÞu ®­ưîc. Th«i, im c¸i ®iÖu h¸t m­ưa dÇm sïi
sôt Êy ®i. §µo tæ n«ng th× cho chÕt!
T«i vÒ, kh«ng mét chót bËn t©m.

Câu có mục đích cầu khiến:
-“Song anh có cho phép em mới dám nói.”

→câu trần thuật

-“Được, chú mình cứ nói thẳng thừng ra nào.”→câu cầu khiến
-“Anh đã nghĩ thương em như thế thì hay là anh đào giúp cho
em một cái nghách sang bên nhà anh, phòng khi tắt lửa tối đèn
có đứa nào đến bắt nạt thì em chạy sang”.
→câu trần thuật
-“Thôi, im cái điệu hát mưa dầm sùi sụt ấy đi.”
→câu cầu khiến
*Mối quan hệ giữa các nhân vật và tính cách:
-Dế Choắt: yếu ớt, coi mình
là vai dưới nên phải đề nghị
khiêm nhường, nhã nhặn
bằng những câu trần thuật

-Dế Mèn: huênh hoang và
hách dịch nên bày tỏ thái độ
bằng những câu cầu khiến.

Bài tập 4: Trong các cách hỏi dưới đây, em nên dùng những
cách nào để hỏi người lớn?
a) Bác có biết bưu điện ở đâu không ạ?
b Bác làm ơn chỉ giùm cháu bưu điện ở đâu được không ạ?
b)

c) Bưu điện ở đâu, hả bác?
d) Chỉ giùm cháu bưu điện ở đâu với !
e
e)
Bác có thể chỉ giúp cháu bưu điện ở đâu không ạ?

Cách b, e mang tính lịch sự, kính trọng, lễ phép hơn.

Bài tập 5: Trong quán ăn, một người nói với người bên
cạnh: “Anh có thể chuyển giúp tôi lọ gia vị không ạ?”.
Theo em, trong những hành động dưới đây, người nghe
nên chọn hành động nào?
a) Lẳng lặng đưa lọ gia vị cho người kia.
b) Trả lời người kia: “ Có chứ ạ. Cái lọ ấy không nặng đâu
mà !”
c Đưa lọ gia vị cho người kia và nói: “ Mời anh.”( hoặc
c)
“Mời chị.”, “Mời bác.”…)

* CÇn nhí :
Hµnh ®éng nãi

Kh¸i niÖm

Hái

Trình
bày

C¸c kiÓu hµnh
®éng nãi

Điều
khiển

Høa
hÑn

C¸ch thùc hiÖn hµnh
®éng nãi

Béc lé
c¶m
xóc

Trùc

Gi¸n

tiÕp

tiÕp

HƯỚNG DẪN HỌC Ở NHÀ
- Học thuộc ghi nhớ, làm các bài tập vào vở.
- Viết một đoạn văn ngắn có chứa hành động nói cầu
khiến và chỉ rõ cách thức thực hiện hành động nói
trong đoạn văn.
- Chuẩn bị tiết 111,112: Bài “Bàn luận về phép luận
học (Luận học Pháp)