Ô NHIỄM
MÔI
TRƯỜNG
ĐẤT

☺TỔ 2☺

Thực trạng ô nhiễm môi trường đất trên toàn thế giới
Tài nguyên đất mà mẹ thiên nhiên ban tặng cho chúng ta đang xuống cấp
nghiêm trọng Cụ thể là chúng ta có 14.777 triệu ha đất trong đó có 1.527
triệu ha bị đóng băng và còn lại là 13.252 triệu ha là đất thường. Diện tích để
canh tác khoảng 3.200 triệu ha và mới được khai thác gần nửa, tỷ trọng đất
có khả năng canh tác chiếm 70% nằm ở nước phát triển và 30% ở nước
đang phát triển.
Thực trạng ô nhiễm môi trường đất tại Việt Nam
Diện tích đất tại Việt Nam là hơn 33 triệu ha và được phân cụ thể như sau:Đất
phù sa: hơn 3 triệu ha, đất feralit: hơn 16 triệu ha, đất xám bạc màu: hơn 3
triệu ha, đất mặn: 1,8 triệu ha, đất phèn: 1,7 triệu ha, đất mùn vàng đỏ: hơn 3
triệu ha, đất trồng, đồi núi trọc: hơn 13 triệu ha
Diện tích đất nông nghiệp của Việt Nam có khoảng hơn 11 triệu ha. Trong đó
có 7 triệu ha sử dụng vào nông nghiệp, số còn lại là trồng cây lâu năm, hàng
năm. Việt Nam là một trong những nước đứng trước nguy cơ lớn về ô nhiễm
đất.

Ô nhiễm môi trường đất là sự thay
đổi tính chất của đất theo chiều
hướng xấu, các chất độc hại vượt
quá ngưỡng cho phép khiến tài
nguyên đất bị nhiễm bẩn gây ra
hậu quả khôn lường cho sinh vật
sống trên Trái Đất

BIỂU HIỆN CỦA Ô NHIỄM MÔI
TRƯỜNG ĐẤT
Là sự xuất hiện các chất Xenobiotic, đất bị
khô cằn, có màu xám không đồng nhất, hoặc
màu đỏ, nhiều bọt, xuất hiện các hạt màu
trắng trong đất hay các hạt sỏi có lỗ hổng…

Nguồn gây ô nhiễm
đất tự nhiên

NGUYÊN
NHÂN

Nguồn gây ô nhiễm
đất nhân tạo

Nguồn
gây ô
nhiễm đất
tự nhiên

Nhiễm phèn

Nhiễm mặn
Sự lan truyền từ môi trường
đã bị ô nhiễm (không khí,
nước); từ xác bã thực vật và
động vật…

Bạn có biết nguyên
nhân gây ra nhiễm
phèn và nhiềm mặn ở
địa phương ta không?

Đất nhiễm phèn: là đất có
chứa nhiều gốc sunphat và
có độ pH rất thấp chỉ
khoảng 2-3, lượng độc chất
Al3+, Fe2+, SO42- rất cao.
Hay nước phèn đi chuyển
từ nơi khác gây nhiễm
phèn cho môi trường đất

Nhiễm mặn: Trong phong hóa vật lý và
trầm tích địa lý nước ngầm cũng tạo ra
tích tụ muối trong đất. Bên cạnh đó, sự
xâm nhập mặn cũng là một trong những
nguyên nhân đất bị nhiễm mặn, làm gia
tăng lượng natri (chủ yếu là natri clorua)
và khi đất giàu natri sẽ làm hạn chế hoặc
ngăn thấm nước và thoát nước dẫn đến
tích tụ muối. Ngoài ra, đất nhiễm mặn từ
biển do nước biển dâng lên cao, vào sâu
trong nội địa, không thoát hơi được và
không có mưa để rửa trôi.

Sự lan truyền từ môi
trường đã bị ô nhiễm
(không khí, nước); từ
xác bã thực vật và
động vật…

Nguồn
gây ô
nhiễm đất
nhân tạo

Con người

• Chất thải công nghiệp: dùng than để chạy nhà máy nhiệt
điện, khai thác mỏ, sản xuất hoá chất, nhựa dẻo, nilon,…
tác động tiêu cực của không khí từ các khu công nghiệp
• Việc con người sử dụng nước đầu nguồn quá mức làm
cho mực nước sông thấp xuống
• Chất thải sinh hoạt : phân, nước thải, rác, đồ ăn, phương
tiện giao thông của con người,…
• Chất thải nông nghiệp phân và nước tiểu động vật, những
sản phẩm hoá học như phân bón, chất điều hoà sinh
trưởng, thuốc trừ sâu, trừ cỏ,…

ẢNH
HƯỞNG
Nguồn gây ô nhiễm
đất tự nhiên

Nguồn gây ô nhiễm
đất nhân tạo

Nguồn gây ô
nhiễm đất tự
nhiên

• Khi trong đất có lượng lớn phèn chua nhất định gây ảnh
hưởng trực tiếp đến nguồn nước. Nguồn nước nhiễm
phèn chưa qua xử lí sẽ ảnh hưởng đến sức khoẻ con
người: viêm gan A, bệnh thương hàn, bệnh kiết lỵ, bệch
dịch tả, da bị viêm, bong tróc, tóc khô hơn, rang ngả
vàng…
• Ảnh hưởng đến hoạt động nông nghiệp, nuôi trồng thuỷ
sản của người dân. Ao nuôi bị phèn pH thấp các ion Fe2+,
Al3+ sẽ kết hợp với phospho (lân) tạo thành hợp chất khó
tan, hạn chế dinh dưỡng cho tảo phát triển (khó gây màu
nước).

• Tăng áp suất thẩm thấu trong đất mặn quá mức gây hại cho
cây trồng trên đất mặn: ảnh hưởng đến hoạt động sinh lí
của cây (trao đổi nước, sự tổng hợp xytokinin bị ngừng,
thiếu chất khoáng,…), kìm hãm sinh trưởng
• Nước nhiễm mặn không thể sử dụng cho các sinh hoạt như
ăn uống, tắm rửa, vệ sinh. Sử dụng trong thời gian dài gây
ra dị ứng, mẩn ngứa, nặng hơn gây nhiễm trùng da.
• Lượng muối đi vào cơ thể nhiều gây ra cảm giác khát, ion
Natri làm tăng tính thẩm thấu của tế bào, gây tăng nước
trong tế bào, tăng trương lực thành mạch, gây co mạch gia
tăng huyết áp => đột quỵ, suy tim, suy thận.

• Thay đổi tính chất và thành phần của đất: khiến đất bị
chua, cứng, thay đổi sự cân bằng dinh dưỡng do nitơ
dư thừa quá nhiều trong đất.
• Thảm thực vật bị phá hủy khiến đất dễ bị xói mòn
điều này làm chất dinh dưỡng của đất bị mất đi do
phải rửa trôi
• Sự xuống cấp sinh học: khoáng mùn gia tăng nhưng
các chất hữu cơ lại không có đủ để bù đắp khiến đất
trở nên nghèo kiệt, giảm khả năng cung cấp và hấp
thụ chất dinh dưỡng. Vì thế mà sự đa dạng môi
trường sinh vật trong đất dần mất đi.

Nguồn gây ô
nhiễm đất
nhân tạo

• Việc con người sử dụng nước đầu nguồn quá mức, điều
này là nguyên nhân khiến cho nước sông bị nhiễm mặn
do nước biển xâm lấn vào sâu trong đất liền.
• chất thải xây dựng như gạch, ngói, thuỷ tinh, ống nhựa,
dây cáp, bê tông,... trong đất rất khó bị phân huỷ.
• Chất thải kim loại, thường có nhiều ở các khu khai thác
mỏ, các khu công nghiệp. Các kim loại này tích luỹ
trong đất và thâm nhập vào cơ thể theo chuỗi thức ăn
và nước uống, ảnh hưởng nghiêm trọng tới sức khoẻ.

• Các chất thải khí và phóng xạ phát ra chủ yếu từ các nhà
máy nhiệt điện, các khu vực khai thác than, các khu vực
nhà máy điện nguyên tử, có khả năng tích luỹ cao trong
các loại đất giàu khoáng sét và chất mùn.
• Các chất thải gây ô nhiễm đất ở mức độ lớn là các chất tẩy
rửa, phân bón, thuốc bảo vệ thực vật, thuốc nhuộm, mầu
vẽ, công nghiệp sản xuất pin, thuộc da, công nghiệp sản
xuất hoá chất. Nhiều loại chất hữu cơ đến từ nước cống,
rãnh thành phố, nước thải công nghiệp được sử dụng làm
nguồn nước tưới trong sản xuất cũng là tác nhân gây ô
nhiễm đất.

KHẮC
PHỤC
Nguồn gây ô nhiễm
đất tự nhiên

Nguồn gây ô nhiễm
đất nhân tạo

Nguồn gây ô
nhiễm đất tự
nhiên

CÁCH XỬ LÍ ĐẤT
PHÈN, ĐẤT NHIỄM
MẶN NHƯ THẾ
NÀO?

ĐẤT
NHIỄ
M
PHÈ
N

Biện pháp
thuỷ lợi
Tiến hành
bón vôi
Biện pháp cải
tạo đất phèn
Biện pháp
canh tác

Xây dựng hệ thống mương
máng, kênh tưới, kênh tiêu
song song đê rửa phèn trong
đất và hạ thấp mạch nước
ngầm.
 Mục

đích chủ yếu là để cung
cấp canxi việc giúp khử chua,
giảm tính độc hại của hàm lượng
sắt và nhôm tự do.
Bổ sung phân bón phù hợp
các biện pháp: lên luống cây
trồng, cày sâu, phơi ải,… Sau
đó rửa chua cho đất, hạn chế

Biện pháp thuỷ lợi

ĐẤT
NHIỄ
M
MẶN

Tiến hành bón vôi

Xây dựng hệ thống
tưới nhỏ giọt khử
mặn cho đất

Biện pháp canh tác

Dẫn nước ngọt vào ruộng, cày,
bừa, sục bùn để các muối hòa tan
và ngâm ruộng. Sau đó tháo nước
ra kênh, sông…nên đắp đê ngăn
nước biển, xây dựng hệ thống
mương máng tưới tiêu hợp lý.
CaCO3 sẽ kết hợp với các ion muối
Na+, K+ … Kết quả là giải phóng
Na+ ra khỏi keo đất sẽ tạo thuận lợi
cho việc rửa mặn. Sau khi bón vôi
cho đất, nên bón thêm phân xanh và
phân hữu cơ
một mô hình mạng lưới gồm các
đường ông phân phối nước được lắp
đặt ngay trên mặt đất và theo hướng
của cây trồng.

Cày sâu không lật, xới nhiều lần, cắt đứt
mao quản làm cho muối không bốc lên
mặt ruộng…

Xây
dựng
hệ
thống
tưới
nhỏ
giọt
khử
mặn
cho
đất

Nguồn gây ô
nhiễm đất
nhân tạo

Giảm thiểu số lượng rác thải ra
môi trường đất, đặc biệt là cấm
tuyệt đối việc xả thải các chất
thải chưa được xử lý như chất
thải sinh hoạt, các chất hóa học
thải ra môi trường gây ô nhiễm
môi trường đất.

Tránh sử dụng hoá chất và thuốc
trừ sâu trong canh tác
Thuốc trừ sâu gây hại cho cả thực
phẩm, con người và môi trường nếu bị
lạm dụng. Bộ Nông nghiệp đã đưa ra
biện pháp khắc phục ô nhiềm môi
trường đất là khuyến khích nông dân
nên sử dụng các phương pháp kiểm
soát dịch hại sinh học, sử dụng các
loại phân bón hữu cơ thay vì sử dụng
thuốc trừ sâu.
Việc sử dụng tất cả các phương pháp
kiểm soát dịch hại từ tự nhiên sẽ làm
giảm độc tính gây ra cho đất từ đó hạn
chế phần nào tình trạng ô nhiễm môi
trường đất.

Ngăn chặn nạn phá rừng
Rừng cây có vai trò thiết
yếu trong việc hạn chế
những biến đổi tiêu cực đối
với môi trường. Để làm
được điều đó, chúng ta cần
ngăn chặn nạn phá rừng,
khuyến khích mở rộng diện
tích trồng cây tại các quốc
gia, giảm thiểu việc sử
dụng các sản phẩm giấy…

Tiết kiệm năng lượng
Quá trình đốt nhiên liệu hóa
thạch để tạo năng lượng điện sẽ
phát thải ni tơ vào không khí.
Lượng khí ni tơ này sẽ đọng lại
trên mặt đất, dẫn đến tình trạng ô
nhiễm đất và nước. Để giảm
lượng điện tiêu thụ, khi không
dùng đến, bạn hãy tắt và rút
phích cắm của các thiết bị như ti
vi, máy in, máy tính bảng và
máy vi tính…
Thay thế bằng những nguồn
năng lượng mới…

Bảo vệ môi trường, bảo
vệ sự sống