Văn bản: HOÀNG LÊ NHẤT THỐNG CHÍ - Ngô Gia Văn Phái
(Hồi thứ mười bốn - trích)

Văn bản: HOÀNG LÊ NHẤT THỐNG CHÍ - Ngô Gia Văn Phái
(Hồi thứ mười bốn - trích)

I. TÌM HIỂU CHUNG:
1. Tác giả
- Nhóm tác giả Ngô Gia Văn Phái thuộc dòng họ Ngô Thì, xuất thân từ làng
Tả Thanh Oai, huyện Thanh Oai, tỉnh Hà Tây (nay thuộc Hà Nội).
- Gồm hai tác giả chính:
+ Ngô Thì Chí (1753 - 1788), làm quan thời Lê Chiêu Thống,
+ Ngô Thì Du (1772 - 1840), làm quan dưới triều đại Nguyễn.

Văn bản: HOÀNG LÊ NHẤT THỐNG CHÍ - Ngô Gia Văn Phái
(Hồi thứ mười bốn - trích)
2. Tác phẩm
2.1. Hoàn cảnh sáng tác
- Tác phẩm "Hoàng Lê nhất thống chí" viết bằng chữ Hán, tập trung vào việc
ghi chép sự thống nhất của triều đại nhà Lê vào thời điểm Tây Sơn diệt Trịnh và
trả lại Bắc Hà cho vua Lê.
- Không chỉ dừng lại ở sự thống nhất vương triều nhà Lê, tác phẩm còn tái hiện
một giai đoạn lịch sử đầy biến động của xã hội phong kiến Việt Nam trong
khoảng 30 năm cuối thế kỷ XVIII và mấy năm đầu thế kỷ XIX.

Văn bản: HOÀNG LÊ NHẤT THỐNG CHÍ - Ngô Gia Văn Phái
(Hồi thứ mười bốn - trích)
2. Tác phẩm
2.1. Hoàn cảnh sáng tác
2.2 Thể loại
- "Hoàng Lê nhất thống chí" thuộc thể loại chí, là một loại văn ghi chép sự
vật, sự việc.
- Ngoài ra, tác phẩm cũng có thể xem là một cuốn tiểu thuyết lịch sử viết
theo lối chương hồi.
- Tác phẩm gồm tổng cộng 17 hồi, và đoạn trích trong sách giáo trình nằm
ở hồi thứ 14, mô tả về sự kiện Quang Trung đại phá Quân Thanh.

Văn bản: HOÀNG LÊ NHẤT THỐNG CHÍ - Ngô Gia Văn Phái
(Hồi thứ mười bốn - trích)
1. Tác giả
2. Tác phẩm
3. Bố cục
Phần 1: Từ đầu đến "vào ngày 25 tháng Chạp năm Mậu Thân
(1788)": quân Thanh chiếm thành Thăng Long, Nguyễn Huệ lên ngôi
hoàng đế và đưa quân ra đánh quân Thanh.
Phần 2: Tiếp theo đến "vua Quang Trung tiến binh đến Thăng Long,
rồi kéo vào thành": cuộc hành quân thần tốc và chiến thắng nổi bật
của Quang Trung.
Phần 3: Còn lại: sự đại bại của quân Thanh và tình cảnh khốn khó
của vua Lê Chiêu Thống.

4. Tóm tắt:
Tác phẩm miêu tả tình hình lo sợ của vua Lê Chiêu Thống
trước khi quân Tây Sơn tiến vào Bắc để bắt Vũ Văn Nhậm.
Vua Lê Chiêu Thống cầu cứu quân Thanh, nhưng triều
đình nhà Thanh nhận thấy cơ hội này để thôn tính nước Việt
Nam.
Quang Trung, người lãnh đạo Tây Sơn, nhận biết được
tình hình và bắt đầu chuẩn bị kế sách để tiến đánh quân
Thanh.
Quang Trung và quân Tây Sơn mở cuộc hành quân thần
tốc và đánh bại quân Thanh một cách nhanh chóng.
Cuối cùng, 29 vạn quân Thanh bị đánh tan tác và vua Lê
Chiêu Thống phải chịu chung số phận thảm hại.

MỐC THỜI GIAN VÀ SỰ VIỆC
- 22/11/1788 quân Thanh vào Thăng Long
- 24/11/1788 Nguyễn Văn Tuyết vào Phú Xuân cấp
báo
- 25/12/1788 Nguyễn Huệ lên ngôi Hoàng Đế, lấy hiệu
Quang Trung, chỉnh đốn binh mã lên đường ra Bắc.

- 29/12/1788 đến Nghệ An nhận thêm quân
- 30/12/1788 đến Tam điệp mở màn chiến dịch Thăng Long
- Mồng 3 Tết bao vây đồn Hạ Hồi rồi tiến quân lên Ngọc
Hồi (cách Thăng Long 14 km).
- Sáng mồng 5 Tết, đánh hỏa công, thiêu cháy đồn Ngọc Hồi
mở đường tiến thẳng vào thành Thăng Long.

II. ĐỌC HIỂU VĂN BẢN:
1. Hình ảnh người anh hùng Quang Trung – Nguyễn Huệ:
- Quang Trung là một con người mạnh mẽ, quyết đoán:

+ Tiếp được tin báo định thân chinh cầm quân đi ngay
+ Cho đắp đàn tế cáo trời đất cùng các thần sông, thần núi;
+ Chế ra áo cổn mũ miện
+ Lên ngôi hoàng đế, đổi niên hiệu Quang Trung.
+ Lễ xong, hạ lệnh xuất quân (25 tháng chạp 1788).

Tiến hành nhanh, gọn, dứt khoát (chuẩn bị cuộc tiến quân vào Bắc chỉ trong vòng một tháng)

II. ĐỌC HIỂU VĂN BẢN:
1. Hình ảnh người anh hùng Quang Trung – Nguyễn Huệ:
- Quang Trung là một con người Sáng suốt, nhạy bén:

+ Chưa lâm trận đã nắm chắc ngày chiến thắng (hẹn đến ngày mồng 7 năm mới thì vào thành Thăng
Long mở tiệc ăn mừng)
+ Sâu sắc trong phủ dụ

- Quân Thanh sang xâm lấn nước ta, hiện ở Thăng Long, các ngươi đã biết chưa? Trong
khoảng vũ trụ, đất nào sao ấy đều đã phân biệt rõ ràng, phương Nam phương Bắc chia
nhau mà cai trị. Người phương Bắc không phải nòi giống nước ta, bụng dạ ắt khác. Từ
đời nhà Hán đến nay, chúng đã mấy phen cướp bóc nước ta, giết hại nhân dân, vơ vét
của cải, người mình không thể chịu nổi, ai cũng muốn đuổi chúng đi. Đời Hán có Trưng
nữ vương, đời Tống có Đinh Tiên Hoàng, Lê Đại Hành, đời Nguyên có Trần Hưng Đạo,
đời Minh có Lê Thái Tổ; các ngài không nỡ ngồi nhìn chúng làm điều tàn bạo, nên đã
thuận lòng người, dấy nghĩa quân đều chỉ đánh một trận là thắng và đuổi được chúng về
phương Bắc. ở các thời ấy, Bắc, Nam riêng phận, bờ cõi lặng yên, các vua truyền ngôi
lâu dài. Từ đời nhà Đinh tới đây, dân ta không đến nỗi khổ như hồi nội thuộc xưa kia.
Mọi việc lợi, hại, được, mất ấy, đều là chuyện cũ rành rành của các triều đại trước. Nay
người người Thanh lại sang, mưu đồ lấy nước Nam ta đặt làm quận huyện, không biết
trông gương mấy đời Tống, Nguyên, Minh ngày xưa. Vì vậy ta phải kéo quân ra đánh
đuổi chúng. Các ngươi đều là những kẻ có lương tri lương năng, hãy nên cùng ta đồng
tâm hiệp lực, để dựng nên công lớn. Chớ có quen theo thói cũ, ăn ở hai lòng, nếu như
việc phát giác ra, sẽ bị giết chết ngay tức khắc, không tha một ai, chớ bảo là ta không nói
trước!

+ Vạch trần tội ác, mưu đồ quân xâm lược. Khích lệ tinh thần tự tôn dân
tộc, dẫn gương lịch sử. Răn đe cảnh báo nếu ở hai lòng

- Quang Trung là một con người có tầm nhìn xa trông rộng:
+ Tính cách giao ban khi sau trận chiến
“Nhưng nghĩ chúng là nước lớn gấp mười nước mình, sau khi bị thua một trận, ắt
lấy làm thẹn mà lo mưu báo thù. Như thế thì việc binh đao không bao giờ dứt,
không phải là phúc cho dân, nỡ nào mà làm như vậy. Đến lúc ấy, chỉ có người
khéo lời lẽ mới dẹp nổi việc binh đao”
+ Tính kế lâu dài
Chờ mười năm nữa, cho ta được yên ổn mà nuôi dưỡng lực lượng, bấy giờ nước
giàu quân mạnh, thì ta có sợ gì chúng?

- Tài dụng binh như thần.
+ Xử trí tướng ở Tam Điệp (Sở và Lân)
“ Tội của các ngươi đều đáng chết một vạn lần. Song ta nghĩ các ngươi đều là hạng võ
dũng”
“Các ngươi đã biết nín nhịn để tránh mũi nhọn của chúng, chia ra chặn giữ các nơi hiểm yếu, bên trong
thì kích thích lòng quân, bên ngoài thì làm cho giặc kiêu căng, kế ấy là rất đúng”
Xử trí tướng trên phương diện phân tích, ông hiểu rất rõ sở trường sở đoản của họ, khen chê
đúng người đúng việc cho lấy công chuộc tội

+ Cách tuyển và sắp xếp quân:
Kén lính Nghệ An, cứ ba suất đinh thì lấy một người, chưa mấy lúc, đã được hơn một vạn quân tinh nhuệ
Quân mới tuyển đặt ở trung quân, quân tinh nhuệ bao bọc bốn doanh tiền, hậu, tả, hữu
- Cách tổ chức chiến đấu:
 Bắt sống do thám ở sông Gián
 Đánh nhờ kế, nhờ tập luyện, triển khai theo chủ đích

Nửa đêm mồng 3 Kỷ Dậu (1789)

- Quang Trung tới làng Hà Hồi, huyện Thượng Phúc, lặng lẽ vây kín làng
ấy, rồi bắc loa truyền gọi, tiếng quân lính luân phiên nhau dạ ran để
hưởng ứng, nghe như có hơn vài vạn người. Trong đồn lúc ấy mới biết,
ai nấy rụng rời sợ hãi, liền xin ra hàng, lương thực khí giới đều bị quân
Nam lấy hết.
- Truyền lấy sáu chục tấm ván, cứ ghép liền ba tấm làm một bức, bên
ngoài lấy rơm dấp nước phủ kín, tất cả là hai mươi bức. Đoạn kén hạng
lính khoẻ mạnh, cứ mười người khênh một bức, lưng giắt dao ngắn; hai
mươi người khác đều cầm binh khí theo sau, dàn thành trận chữ "nhất";
- Vua Quang Trung cưỡi voi đi đốc thúc

Sáng mồng 5 Kỷ Dậu (1789)
- Tiến sát đồn Ngọc Hồi. Quân Thanh nổ súng bắn ra, chẳng trúng người nào cả.
Nhân có gió bắc, quân Thanh bèn dùng ống phun khói lửa ra, khói toả mù trời,
cách gang tấc không thấy gì, hòng làm cho quân Nam rối loạn. Không ngờ trong
chốc lát trời bỗng trở gió nam, thành ra quân Thanh lại tự làm hại mình.
- Vua Quang Trung liền gấp rút sai đội khiêng ván vừa che vừa xông thẳng lên
trước. Khi gươm giáo của hai bên đã chạm nhau thì quăng ván xuống đất, ai nấy
cầm dao ngắn chém bừa; những người cầm binh khí theo sau cũng nhất tề xông
tới mà đánh.

II. ĐỌC HIỂU VĂN BẢN:
1. Hình ảnh người anh hùng Quang Trung – Nguyễn Huệ:
- Quang Trung trong trận oai phong lẫm liệt:

+ Hình ảnh Quang Trung xông pha đi đầu trong làn tên mũi đạn
+ Hình ảnh Quang Trung chỉ huy xung trận
+ Hình ảnh Quang Trung cưỡi voi đốc thúc. Quang Trung vào Thăng Long, chiếc chiến bào màu
đỏ đã bị nhuộm đen vì khói thuốc súng
+ Hình ảnh Quang Trung công phá đồn Ngọc Hồi... Làm quân Thanh khiếp vía, bỏ chạy tán loạn,
giày xéo lên nhau mà chết

II. ĐỌC HIỂU VĂN BẢN:
1. Hình ảnh người anh hùng Quang Trung – Nguyễn Huệ:
Mạnh mẽ, quyết đoán
Sáng suốt, nhạy bén
Có tầm nhìn xa trông rộng, sáng suốt

Dùng binh như thần
Oai phong lẫm liệt

- Tác phẩm tôn vinh hình ảnh của Quang Trung như một anh hùng dũng
cảm, mưu lược và có khả năng lãnh đạo xuất sắc.

2. Hình ảnh của kẻ thù cướp nước, bán nước:
a, Quân tướng nhà Thanh
- Kiêu căng, chủ quan, chỉ lo ăn chơi.
- Khi quân Tây Sơn đến tướng Tôn Sĩ Nghị và binh lính sợ mất mật, bỏ chạy tán
loạn.
- Sầm Nghi Đống khiếp sợ, thắt cổ tự tử.
“Tôn Sĩ Nghị sợ mất mật, ngựa không kịp đóng yên, người không kịp mặc giáp, dẫn
bọn lính kỵ mã của mình chuồn trước qua cầu phao, rồi nhằm hướng bắc mà chạy.
Quân sĩ các doanh nghe tin, đều hoảng hồn, tan tác bỏ chạy, tranh nhau qua cầu
sang sông, xô đẩy nhau rơi xuống mà chết rất nhiều. Lát sau cầu lại bị đứt, quân
lính đều rơi xuống nước, đến nỗi nước sông Nhị Hà vì thế mà tắc nghẽn không chảy
được nữa”

2. Hình ảnh của kẻ thù cướp nước, bán nước:
b)Vua Lê Chiêu Thống và bầy tôi của kẻ bán nước:
+ Chạy bán sống bán chết
+ Cướp thuyền của dân để qua sông
+ Suốt mấy ngày không ăn, nhìn nhau than thở, oán giận chảy nước mắt
=> đớn hèn, nhục nhã, chịu chung số phận với kẻ thù xâm lược: số phận bi thảm
của kẻ vong quốc.

Cả bọn chạy đến bến sông thì thấy cầu phao đã đứt, thuyền bè cũng không, bèn gấp rút chạy
đến Nghi Tàm thình lình gặp được chiếc thuyền đánh cá, vội cướp lấy rồi chèo sang bờ bắc.
Trưa ngày mồng 6 vua Lê và những người tuỳ tòng chạy đến núi Tam Tằng, nghe nói Tôn Sĩ
Nghị đã đi khỏi đó. Bấy giờ quân Thanh chạy về nước, trên đường đông nghịt như chợ, đêm
ngày đi gấp, không dám nghỉ ngơi. Vua đưa thái hậu cùng đi với họ đến đồn Hoà Lạc thì gặp
một người thổ hào. Hồi trước vua Lê chạy ra ngoài, người ấy đã được biết mặt; lúc đó thấy
vua, người ấy bất giác lệ rơi, nhân tiện mời vua vào trại trong núi tạm nghỉ. Bấy giờ, vua Lê
và những người tuỳ tòng luôn mấy ngày không ăn, ai nấy đều đã mệt lử. Người thổ hào kia
liền giết gà làm cơm thết đãi. Vua sai bưng một mâm lên mời thái hậu; còn mình thì cùng ăn
với bọn Quýnh, Hiến ở mâm dưới.

Quân Thanh đã chiếm giữ Thăng Long tổng cộng được 45 ngày

III. TỔNG KẾT
1. Ghi nhớ : SGK/72
2. Ý nghĩa văn bản: Văn bản ghi lại
hiện thực lịch sử hào hùng của dân tộc ta
và hình ảnh người anh hùng Nguyễn
Huệ trong chiến thắng mùa xuân năm Kỉ
Dậu (1789)

Khu di tích trung tâm Hoàng thành Thăng Long có địa chỉ tại 19C Hoàng
Diệu, phường Điện Biên, quận Ba Đình, thành phố Hà Nội.

 Để giữ mối quan hệ bang giao hai nước, Quang Trung
cho người Hoa lập miếu thờ Sầm Nghi Đống tại phía sau
phố Hàng Buồm ngày nay.

 Đống Đa xưa và
nay

VÕ BÌNH ĐỊNH