Chủ đề 1:
KHÁI NIỆM VỀ LẬP TRÌNH
VÀ NGÔN NGỮ LẬP TRÌNH

Bài 1: Khái niệm lập trình và ngôn ngữ lập trình
NỘI DUNG

1

Khái niệm

2

Chương trình dịch

3

Giới thiệu ngôn ngữ lập trình Python

Bài 1: Khái niệm lập trình và ngôn ngữ lập trình

Xem video và trả lời các câu hỏi sau:
1. Theo em lập trình là làm gì?
2. Các công việc có liên quan đến lập trình?
3. Sự phát triển của lập trình hiện nay như thế
nào?
4. Tại sao lập trình lại phát triển tư duy?

Bài 1 : Khái niệm lập trình và ngôn ngữ lập trình

* Các Bước để giải bài toán trên máy tính
+ Bước 1: Xác định bài toán.
+ Bước 2: Lựa Các
chọnbước
hoặc để
thiết kế thuật
giải bài toán
toán.
trên máy
+ Bước 3: Viết chương
tính?trình.
+ Bước 4: Hiệu chỉnh.
+ Bước 5: Viết tài liệu

Bài 1 : Khái niệm lập trình và ngôn ngữ lập trình

1. Khái niệm:

Lập Trình là sử dụng một cấu trúc dữ liệu và các câu lệnh của ngôn
ngữ lập trình cụ thể để mô tả dữ liệu và diễn đạt các thao tác của bài
toán.
Tham
khảo
Ý nghĩa: tạo ra các chương trình giải được bài toán trên máy tính.
SGK
và
cho
Ngôn ngữ lập trình là ngôn ngữ để viết các chương trình máy tính.
biết: Lập trình
Các loại ngôn ngữ lập trình
là gì, các loại
+ Ngôn ngữ máy:
ngôn ngữ lập
+ Hợp ngữ:
trình?
+ Ngôn ngữ bậc cao:

a. Ngôn ngữ máy

• Là ngôn ngữ duy nhất để viết chương trình mà máy tính
trực tiếp hiểu và thực hiện được
• Các lệnh viết ở dạng mã nhị phân hoặc mã hexa

a. Ngôn ngữ máy
Ưu điểm và nhược điểm của Ngôn ngữ máy:
Ưu điểm:
+ Máy tính có thể trực tiếp hiểu và thực hiện được ngay
+ Khai thác triệt để và tối ưu khả năng của máy tính
Nhược điểm:
+ Ngôn ngữ phức tạp
+ Chương trình viết tốn nhiều công sức, khó điều chỉnh
Ngôn ngữ này không thích hợp với số đông người lập trình

2. Hợp ngữ

Là ngôn ngữ kết hợp ngôn ngữ máy tính với ngôn ngữ tự
nhiên của con người (thường viết tắt bằng các từ tiếng anh)
để thực hiện các lệnh trên thanh ghi

b. Hợp ngữ
Ưu điểm và nhược điểm của Hợp ngữ:
Ưu điểm:
+ Câu lệnh dễ viết, dễ hiểu hơn ngôn ngữ máy
Nhược điểm:
+ Câu lệnh còn phức tạp, phụ thuộc vào nhiều loại máy
 Để chương trình viết bằng hợp ngữ thực hiện được trên
máy tính nó cần được dịch ra ngôn ngữ máy bằng chương
trình hợp dịch

c. Ngôn ngữ bậc cao
- Là ngôn ngữ có lệnh viết gần với ngôn ngữ tự nhiên hơn,
có tính độc lập cao, ít phụ thuộc vào các loại máy
- Mỗi ngôn ngữ bậc cao đều cần có một chương trình dịch
để dịch những chương trình viết bằng ngôn ngữ bậc cao
sang ngôn ngữ máy
Ngôn ngữ này phù hợp với phần đông người lập trình

c. Ngôn ngữ bậc cao

Ngôn ngữ lập trình Pascal

Ngôn ngữ lập trình C++

c. Ngôn ngữ bậc cao

Ngôn ngữ lập trình Python

2. Chương trình dịch
a) Định nghĩa:

CTD là chương trình đặc biệt có chức năng chuyển đổi chương trình
được viết bằng ngôn ngữ lập trình bậc cao thành chương trình có thể
thực hiện được trên máy tính.
Chương trình nguồn

INPUT
 Trong đó:

Chương trình dịch

Chương trình đích

OUTPUT

 Chương trình nguồn được viết trên ngôn ngữ lập trình bậc cao.
 Chương trình đích được chuyển đổi sang ngôn ngữ máy nhờ
chương trình dịch.

b) Phân loại chương trình dịch
Tình huống: Bạn A chỉ biết tiếng Việt, Bạn B chỉ biết tiếng Anh, làm thế nào để hai
bạn này có thể hiểu nhau khi nói chuyện? Cách thực hiện?
- Phải sử dụng một chương trình dịch để chuyển đổi.
- Cách thực hiện:
+ Phương án 1: Bạn nói bằng tiếng việt -> người phiên dịch nghe sau đó dịch
từ mỗi câu hoặc một vài câu giới thiệu trọn một ý, người phiên dịch dịch sang
tiếng anh,... việc giới thiệu và phiên dịch là luân phiên cho đến khi kết thúc

THÔNG
DỊCH

nội dung
+ Phương án 2: Bạn soạn nội dung ra giấy -> người phiên dich dịch toàn bộ
nội dung đó sang tiếng anh. Việc dịch được thực hiện khi nội dung giới thiệu
đã hoàn tất. Hai công việc được hoàn thiện trong hai khoảng thời gian độc lập.

BIÊN
DỊCH

a. Thông dịch
(Interpreter)

Thực hiện lặp đi lặp lại dãy các bước
101011111
sau:
1111010011

0
1011010010
1010110011

 Kiểm tra tính đúng đắn của câu
lệnh tiếp theo trong chương trình
nguồn.
 Chuyển đổi câu lệnh đó thành
các câu lệnh tương ứng trong
ngôn ngữ máy.
 Thực hiện các câu lệnh vừa
chuyển đổi.
Loại chương trình dịch này thích hợp cho đối thoại giữa người
dùng và hệ thống.
Các ngôn ngữ khai thác hệ quản trị cơ sở dữ liệu, đối thoại với hệ
điều hành,… đều sử dụng trình thông dịch.

b)

Biên dịch

Thực hiện qua hai bước sau:

 Duyệt, kiểm tra, phát hiện lỗi, xác định
chương trình nguồn có dịch được
không.
 Dịch chương trình nguồn thành một
chương trình đích có thể thực hiện trên
máy và lưu trữ lại để sử dụng về sau.

Loại chương trình dịch này thuận tiện cho các chương trình ổn định
và cần thực hiện nhiều lần.

 Giống nhau:
- Kiểm tra tính đúng đắn của câu lệnh.
Hãy nêu điểm giống nhau và khác
- Chuyển lệnh đó thành ngôn ngữ máy.
nhau giữa thông dịch và biên dịch
- Thực hiện các câu lệnh vừa được chuyển đổi
 Khác nhau :
Thông dịch

Biên dịch

- Dịch và thực hiện từng lệnh

- Dịch và thực hiện toàn bộ chương trình

- Không lưu CT nguồn, đích

- Có lưu CT nguồn, đích

Bài 1 : Khái niệm lập trình và ngôn ngữ lập trình
3. Giới thiệu ngôn ngữ lập trình Python
a/ Sự ra đời của NNLT Python: Python là một ngôn ngữ lập trình bậc
cao sử dụng thông dịch để thực hiện chương trình, được tạo bởi Guido
Rossum và công bố lần đầu vào năm 1991. Ngôn ngữ Python này
được thiết kế để giúp nhanh chóng xây dựng các ứng dụng phức tạp
với số dòng code tối thiểu. Điểm mạnh của ngôn ngữ này là dễ đọc, dễ
học và dễ nhớ. Do đó, đây là một ngôn ngữ lập trình có hình thức rất
sáng sủa, cấu trúc rõ ràng, dễ học đối với người mới.

Bài 1 : Khái niệm lập trình và ngôn ngữ lập trình
3. Giới thiệu ngôn ngữ lập trình Python
b/ Ưu và nhược điểm của Python
* Ưu điểm:
•
•
•
•
•
•
•
•

Là một ngôn ngữ lập trình dành cho người mới bắt đầu.
Cú pháp đơn giản, dễ đọc, dễ hiểu và dễ học.
Đa nền tảng.
Miễn phí và là ngôn ngữ mã nguồn mở.
Là ngôn ngữ hướng đối tượng.
Kho thư viện hỗ trợ phong phú và đa dạng.
Ứng dụng trong nhiều lĩnh vực lập trình khác nhau.
Có khả năng mở rộng, tương thích với các cơ sở dữ liệu
và ngôn ngữ khác.

Bài 1 : Khái niệm lập trình và ngôn ngữ lập trình
3. Giới thiệu ngôn ngữ lập trình Python
b/ Ưu và nhược điểm của Python
* Nhược điểm:
• Tốc độ chậm hơn so với các ngôn ngữ C/C++ hay Java.
• Không phải là ngôn ngữ tốt dành cho nền tảng mobile.
• Python không phải lựa chọn tốt cho các bài toán cần tối
ưu bộ nhớ.
• Python có nhiều giới hạn khi làm việc với cơ sở dữ liệu
phức tạp.

Bài 1 : Khái niệm lập trình và ngôn ngữ lập trình
3. Giới thiệu ngôn ngữ lập trình Python
c/ Các lĩnh vực ứng dụng của Python.
Python được sử dụng để phát triển các ứng dụng cấp cao như:
► Lập trình máy chủ web : Các nhà phát triển có thể thực hiện
lập trình phía máy chủ thông qua các thư viện Python như Django và
Flask.
► Tạo mẫu : Thông qua Python, các nhà phát triển có thế tạo
các nguyên mẫu nhanh chóng đế trình bày cho khách hàng.
► Phát triển trò chơi: Nó được sử dụng rộng rãi trong việc
phát triển trò chơi, bao gồm cả GUI, thông qua các thư viện như
PyGame.
► Khoa học dữ liệu và học máy: Python là ngôn ngữ tốt nhất
và được sử dụng phổ biến nhất cho học máy và khoa học dữ liệu.
Python hỗ trợ rất nhiều cho việc phát triển ứng dụng trong lĩnh vực
khoa học dữ liệu. Nó có sẵn các thư viện đế thao tác dữ liệu, trực quan
hóa dữ liệu, làm sạch dữ liệu và một số chức năng liên quan khác.

• Lập trình web : YouTube, Google, Dropbox, Quora,
Reddit, Instagram, Nasa, Firefox, Yahoo Maps,..
• Lập trình robot
• Lập trình game
• Lập trình ứng dụng
• Lập trình cho điện thoại
• Bảo mật mạng và máy tính
• Đặc biệt hiệu quả trong lập trình tính toán khoa học,
AI(trí tuệ nhân tạo).

Củng cố bài khái niệm lập trình và ngôn ngữ lập
trình
1
2
3

Khái niệm: lập trình và ngôn ngữ lập trình; phân biệt
3 loại ngôn ngữ lập trình:ngôn ngữ máy, hợp ngữ,
ngôn ngữ bậc cao.

Chương trình dịch: khái niệm chương trình dịch;
phân biệt thông dịch và biên dịch
Giới thiệu ngôn ngữ lập trình python: sự ra đời của Python;
Python sử dụng thông dịch để thực hiện chương trình; là
ngôn ngữ hướng đối tượng.

LUYỆN TẬP
Câu 1. Ngôn ngữ lập trình Python thuộc loại nào?
A. Ngôn ngữ lập trình bậc cao
B. Hợp ngữ
C. Ngôn ngữ máy
D. Cả ba ý trên đều sai

LUYỆN TẬP
2. Khẳng định nào sau đây về Python là đúng?
A. Python là ngôn ngữ lập trình cấp cao
B. Python là một ngôn ngữ thông dịch.
C. Python là ngôn ngữ lập trình hướng đối tượng.
D. Tất cả các đáp án đều đúng.

LUYỆN TẬP
Câu 3: Ngôn ngữ bậc cao có đặc điểm:
A. Thực hiện được trên mọi loại máy
B. Có tính độc lập cao, ít phụ thuộc vào các loại máy cụ thể
C. Gần với ngôn ngữ tự nhiên. Chương trình viết bằng ngôn ngữ
bậc cao phải được dịch bằng chương trình dịch máy mới hiểu và
thực hiện được
D. Các lệnh là dãy các bít.

BÀI TẬP VẬN DỤNG
1. Chương trình dịch là gì? Tại sao cần có chương trình dịch?

2. Vì sao phải phát triển ngôn ngữ bậc cao?