KIỂM TRA BÀI CŨ

Câu 1: Nguyên tử là gì?
Nguyên tử là hạt vô cùng nhỏ và trung hòa về điện. Nguyên tử gồm hạt
nhân mang điện tích dương và vỏ tạo bởi một hay nhiều electron mang
điện tích âm

Câu 2: Nguyên tố hoá học là gì?

Nguyên tố hóa học là tập hợp các nguyên tử cùng loại, có cùng số
proton trong hạt nhân. Mỗi nguyên tố được xác định theo số proton
trong hạt nhân nguyên tử.

Có những chất được tạo nên từ một nguyên tố hóa học (đơn chất), có
những chất được tạo nên từ hai hay nhiều nguyên tố hóa học. Vậy để
nắm rõ được khái niệm đơn chất, hợp chất, phân tử và đưa ra được một
số ví dụ về đơn chất và hợp chất, cũng như tính được khối lượng phân tử
theo đơn vị amu, chúng ta cùng đi vào bài học ngày hôm nay 

CHƯƠNG II.
PHÂN TỬ . LIÊN KẾT HOÁ HỌC
BÀI 5: PHÂN TỬ - ĐƠN CHẤT
– HỢP CHẤT

Hàng chục triệu chất hoá học đã biết được
phân loại như thế nào để dễ nghiên cứu và sử
dụng?
Để dễ dàng nghiên cứu và sử dụng các chất hóa học thì các chất hóa
học được phân loại thành đơn chất và hợp chất.
+ Trong đơn chất gồm có đơn chất kim loại, phi kim, khí hiếm.
+ Hợp chất gồm hai loại lớn là hợp chất vô cơ và hợp chất hữu cơ.

I. Đơn chất và hợp chất.
Phân loại chất

Phân loại chất
Mô hình hạt của đồng ở thể rắn, khí oxygen, khí hiếm helium, khí carbon
dioxide và muối ăn ở thể rắn được biểu diễn trong Hình 5.1 

Lưu ý: Nguyên tử được biểu diễn bằng các quả cầu. Các nguyên tử cùng màu thuộc
cùng một nguyên tố hóa học, các nguyên tử khác màu thuộc các nguyên tố hóa học
khác nhau.

Phân loại chất

Quan
- Chấtsát
được
các
tạomô
nênhình
từ mộttrong
nguyên
Hình
tố hóa
5.1,
họcthảo
là: đồng,
luận
khínhóm
oxygen,
vàkhí
thực
hiếmhiện
helium
yêu
vì cầu
sau:
được tạo từ các quả cầu cùng màu
Dựa
- Chất
vào
được
thành
tạo nên
phần
từ 2nguyên
nguyên tốtố,
hóaem
họchãy
là: Khí
phân
carbon
loạidioxide,
các chất
muốitrên
ăn vìthành
được tạo
2 loại:
chất
từ 2được
quả cầu
tạo
khác
nên
màu
từnhau
một nguyên tố hóa học và chất được tạo nên từ hai
nguyên tố hóa học.

1 Đơn chất
Tượng đồng, nhiên liệu hydrogen, đồ trang sức bằng kim cương trong Hình
5.2 là ví dụ về ứng dụng của đồng, hydrogen và carbon. Em hãy kể ra các ứng
dụng khác của đồng, hydrogen và carbon mà em biết.

- Đồng (copper): dùng làm lõi dây điện, đúc tượng, chế tạo chi tiết máy, chế tạo thiết bị
dùng trong công nghiệp đóng tàu biển
- Hydrogen: dùng làm nhiên liệu chính cho nhiều động cơ như xe ô tô, tên lửa…, dùng
trong chăm sóc sức khỏe con người, dùng làm chất khử
- Carbon: than chì dùng làm ruột bút chì, kim cương dùng làm đồ trang sức, mũi khoan

- Đồng (copper): dùng làm lõi dây điện, đúc tượng… chỉ
được tạo nên từ một nguyên tố đồng.

Khí Hydrogen dùng làm nhiên liệu chỉ được tạo nên từ một
nguyên tố hydrogen

Kim cương dùng làm đồ trang sức chỉ được tạo nên từ một
nguyên tố carbon
Những chất kể trên gọi là đơn chất.

Vậy đơn chất là gì?

Đơn chất là chất được tạo nên từ một
nguyên tố hoá học.
Chú ý:
- Tên của đơn chất thường trùng với tên của
nguyên tố, trừ một số trường hợp.
- Ví dụ: Ozone tạo nên từ oxygen, than chì và
kim cương tạo nên từ carbon.
13

Một nguyên tố thường chỉ tạo nên một dạng đơn chất
Tuy nhiên một số nguyên tố có thể tạo nên các dạng đơn chất khác
nhau.
- Carbon tạo nên các đơn chất như than chì, than gỗ, kim cương.
- Phosphorus tạo nên các dạng đơn chất như  phosphorus đỏ, phosphorus trắng;….
+ Tên của đơn chất thường trùng với tên của nguyên tố, trừ một số trường hớp. Ví
dụ:
- Ozon được tạo nên từ oxygen.
- Than chì và kim cương tạo nên từ carbon.

Đơn chất được phân loại như thế nào?

Đơn chất được phân loại thành 3 loại:
Kim loại

Phi kim

Khí hiếm

Thể rắn
Thể khí

Thể rắn
Thể lỏng
Thể lỏng

......
Thể khí

Câu 1: Lõi dây điện bằng đồng chứa

A. Các phân tử Cu
B. Các nguyên tử Cu riêng rẽ không liên kết với nhau.
C. Rất nhiều nguyên tử Cu liên kết với nhau.
D. Một nguyên tử Cu.

Câu 2: Cho các chất sau: Cu, Mg, NaCl, HCl, BaO, N, O. Có bao
nhiêu chất là đơn chất? 
A. 2 
B. 3 
C. 4.
D. 5

Câu 3: Đơn chất là những chất được tạo nên từ bao nhiêu nguyên
tố hóa học?
A. Từ 1 nguyên tố
B. Từ 2 nguyên tố trở lên
C. Từ 3 nguyên tố
D. Từ 4 nguyên tố.
Câu 4: Trong các chất sau hãy cho biết dãy nào chỉ gồm
toàn đơn chất? 
A. FeO, NO, C, S 
B. Mg, K, S, C, N2 
C. Fe, NO2 , H2O 
D. Cu(NO3)2 , KCl, HCl
T20

Thảo luận cặp đôi hoàn thành phiếu
học
sốvà1
Câu 2: So sánh đơn
chấttập
oxygen

hợp chất carbon dioxide theo bảng sau.
Rút ra kết luận về sự khác nhau về đơn
chất và hợp chất.
Thành phần nguyên tố
Vai trò đối với sự sống
và sự cháy

Đơn chất oxygen

Hợp chất carbon dioxide

Câu 3: Hãy dự đoán số lượng của các đơn chất nhiều hơn
hay ít hơn số lượng của các hợp chất. Giải thích.

Câu trả lời “Phiếu học tập số 1”
Câu 2:

Thành phần nguyên
tố
Vai trò đối với sự
sống và sự cháy

Đơn chất oxygen

Hợp chất
dioxide

carbon

Chỉ chứa một nguyên
tố oxygen
Duy trì sự sống và sự
cháy

Chứa 2 nguyên tố:
carbon và oxygen
Không duy trì sự
sống và sự cháy

Kết luận: Hợp chất và đơn chất không chỉ khác nhau
về thành phần nguyên tố mà còn khác nhau về tính chất
Câu 3: Số lượng các hợp chất nhiều hơn số lượng các đơn
chất vì đơn chất chỉ chứa 1 nguyên tố hoá học, còn hợp chất chứa
từ 2 nguyên tố hoá học trở lên

2. Hợp chất.
Hợp chất là chất được tạo nên từ hai hay nhiều nguyên tố hoá
học. Hợp chất là gì?

20

Hợp chất chứa hai nguyên tố như nước chứa H và O,
carbon dioxide chứa C và O cần thiết cho quá trình quang hợp

Muối ăn chứa Na và Cl có vai trò giữ cân bằng nước trong cơ thể.

Đá vôi

Các hợp chất chứa ba nguyên tố
như calcium carbonate chứa Ca, C,
O là thành phần chính của đá vôi,
được sử dụng trong các công trình
xây dựng.

Các chất phức tạp như protein có vai trò cấu tạo, duy trì và phát triển
cơ thể, chứa các nguyên tố C, H, O, N…

Các hợp chất như nước, carbon dioxide, muối ăn, calcium carbonate…
là hợp chất vô cơ.
Những hợp chất như glucose ( có nhiều trong quả nho chín),
saccharose, protein,… là hợp chất hữu cơ.

1. Hãy trình bày sự khác biệt giữa đơn chất oxygen và
- Đơn chất oxygen được tạo nên từ 1 nguyên tố là: oxygen (O)
hợp chất carbon dioxide về thành phần nguyên tố và vai
chúng
đối
với sự
sống
sựtừcháy?
-trò
Hợpcủa
chất
carbon
dioxide
được
tạovà
nên
2 nguyên tố là: carbon (C) và
oxygen (O)

- Oxygen duy trì sự sống và sự cháy. Carbon dioxide không duy trì sự sống
và sự cháy
O

C

O

O
Oxygen

O

Carbon dioxide

2. Hãy dự đoán số lượng của các đơn chất nhiều hơn hay ít hơn
số lượng của các hợp chất. Giải thích.
- Các nhà khoa học đã tìm ra 118 nguyên tố hóa học ⇒118 đơn chất
- Hợp chất được tạo nên từ 2 hay nhiều nguyên tố, hiện nay người ta đã
biết hàng chục triệu hợp chất khác nhau. Do hợp chất được tạo nên từ
tổ hợp các nguyên tố với các tỉ lệ nguyên tố trong hợp chất khác nhau
⇒ Số lượng của các hợp chất nhiều hơn số lượng của các đơn chất

Câu 1: Một phân tử nước chứa hai nguyên tử hydrogen và một
oxygen. Nước là
A. Một hợp chất. 
B. Một đơn chất.
C. Một hỗn hợp. 
D. Một nguyên tố hoá học
Câu 2: Chọn đáp án sai:
A. Cacbon dioxit được cấu tạo từ 1
nguyên tố C và 2 nguyên tố O
B. Nước là hợp chất
C. Muối ăn không có thành phần clo
D. Có 2 loại hợp chất là vô cơ và hữu cơ

Câu 3: Trong các chất sau hãy cho biết dãy nào gồm toàn hợp
chất? 
A. FeO, NO, C, S 
B. Mg, K, S, C, N2 
C. Fe, NO2 , H2O 
D. Cu(NO3)2 , KCl, HCl

T21

Thảo luận cặp đôi quan sát hình ảnh 5.3
cho biết mô hình nào biểu diễn phân tử đơn
chất, mô hình nào biểu diễn phân tử hợp
chất? Giải thích. Từ đó nhận xét sự khác nhau
về phân tử đơn chất và phân tử hợp chất

Câu 5: Trong số các chất cho dưới đây, hãy chỉ ra và giải thích chất
nào là đơn chất , chất nào là hợp chất?
Hợp chất
a. Khí amoniac tạo nên từ N & H.
Đơn chất
b. Phosphorus đỏ tạo nên từ P.
Hợp chất
c. Acid chlohiđric tạo nên từ H& Cl.
d. Calcium carbonat tạo nên từ Ca, C, O.
Hợp chất
e. Glucozo tạo nên từ C, H, O.
Hợp chất
f.

Kim loại Magnesium tạo nên từ Mg.

Đơn chất

II. Phân tử
1. Khái niệm.

Thảo luận nhóm
H

N

H
C

N
H

Nitrogen

H
O

H

H

Methane

Nước

Hãy cho biết: Nitrogen, Methane, Nước Có hạt hợp thành là những
nguyên tử nào:

N

N

Phân tử Nitrogen có hạt hợp thành
gồm 2 N liên kết với nhau

Nitrogen
Phân tử Methane có các hạt hợp thành: gồm 1C
và 4H liên kết với nhau
H

O
Nước

H

H

H

C
H

H

Methane

Phân tử nước có các hạt hợp thành gồm:
1O và 2 H liên kết với nhau

Các em hãy nhận xét khí Nitrogen có hạt hợp thành là
nguyên tử cùng loại hay khác loại?
N

N

Cùng Loại

Các em hãy nhận xét Phân tử khí methane và nước có
hạt hợp thành là nguyên tử cùng loại hay khác loại?

Khác Loại
Phân tử Methane có các hạt hợp thành: gồm 1C
và 4H liên kết với nhau
H

O
Nước

H

H

H

C
H

H

Methane

Phân tử nước có các hạt hợp thành gồm:
1O và 2 H liên kết với nhau

Tính chất hóa học của chất và một
hạt thì sẽ giống nhau hay khác
nhau.
Giống nhau

II. Phân tử
1. Khái niệm.

Phân tử là hạt đại diện cho chất, gồm 1 số nguyên tử liên
Phân tử là gì?
kết với nhau và thể hiện đầy đủ tính chất của chất.

Phân tử đơn chất được tạo nên bởi các nguyên tử của cùng
một nguyên tố hoá học.
Ví dụ:
N

N

N

N

Phân tử hợp chất được tạo nên bởi các nguyên tử của các
nguyên tố hoá học khác nhau.
Ví dụ:
H

H

H

C
H

H

C

H

Phân tử hợp chất methane.

H
H

Phân tử nước.
O

H

O

H

H

H

Nguyên tử khối là gì?
• Nguyên tử khối là
khối lượng nguyện
tử được tính bằng
đơn vị amu.

2. Khối lượng phân tử
Khối lượng phân tử được tính theo đơn vị amu, bằng
tử được
nhưtửthế
nào?
tổngKhối
khối lượng
lượng phân
của các
nguyên
trong
phân tử.

2. Khối lượng phân tử
Ví dụ: Cách tính khối lượng phân tử nước
- Bước 1: Xác định số lượng nguyên tử của mỗi
nguyên tố
H

O

H

Phân tử nước gồm 2 nguyên tử H và 1 nguyên tử O

- Bước 2: Tính khối lượng phân tử
Khối lượng phân tử nước = 2 x 1 + 1 x 16 = 18 amu

Sử dụng giá trị khối lượng nguyên tử của một số nguyên tố trong bảng
tuần hoàn để tính khối lượng phân tử của các chất được biểu diễn trong
Hình 5.3a và Hình 5.3b