KIỂM TRA BÀI CŨ
Nguyên tử là hạt vô cùng nhỏ và trung hòa về điện. Nguyên tử gồm hạt nhân mang điện tích dương và vỏ tạo bởi một hay nhiều electron mang điện tích âm

_Câu 1: Nguyên tử là gì? _
_Câu 2: Nguyên tố hoá học là gì? _

Nguyên tố hóa học là tập hợp các nguyên tử cùng loại, có cùng số proton trong hạt nhân. Mỗi nguyên tố được xác định theo số proton trong hạt nhân nguyên tử.
_Có những chất được tạo nên từ một nguyên tố hóa học (đơn chất), có những chất được tạo nên từ hai hay nhiều nguyên tố hóa học. Vậy để nắm rõ được khái niệm đơn chất, hợp chất, phân tử và đưa ra được một số ví dụ về đơn chất và hợp chất, cũng như tính được khối lượng phân tử theo đơn vị amu, chúng ta cùng đi vào bài học ngày hôm nay _
TIẾT 19- 20-21. BÀI 5: PHÂN TỬ - ĐƠN CHẤT – HỢP CHẤT

CHƯƠNG II.

PHÂN TỬ . LIÊN KẾT HOÁ HỌC
Hàng chục triệu chất hoá học đã biết được phân loại như thế nào để dễ nghiên cứu và sử dụng?
Phân loại chất

I. Đơn chất và hợp chất.
Phân loại chất

Mô hình hạt của đồng ở thể rắn, khí oxygen, khí hiếm helium, khí carbon dioxide và muối ăn ở thể rắn được biểu diễn trong Hình 5.1

_Lưu ý:_ Nguyên tử được biểu diễn bằng các quả cầu. Các nguyên tử cùng màu thuộc cùng một nguyên tố hóa học, các nguyên tử khác màu thuộc các nguyên tố hóa học khác nhau.
Phân loại chất

_Quan sát các mô hình trong Hình 5.1, thảo luận nhóm và thực hiện yêu cầu sau:_

Dựa vào thành phần nguyên tố, em hãy phân loại các chất trên thành 2 loại: chất được tạo nên từ một nguyên tố hóa học và chất được tạo nên từ hai nguyên tố hóa học.

- Chất được tạo nên từ một nguyên tố hóa học là: đồng, khí oxygen, khí hiếm helium vì được tạo từ các quả cầu cùng màu

- Chất được tạo nên từ 2 nguyên tố hóa học là: Khí carbon dioxide, muối ăn vì được tạo từ 2 quả cầu khác màu nhau
1

Đơn chất

Tượng đồng, nhiên liệu hydrogen, đồ trang sức bằng kim cương trong Hình 5.2 là ví dụ về ứng dụng của đồng, hydrogen và carbon. Em hãy kể ra các ứng dụng khác của đồng, hydrogen và carbon mà em biết.
- Đồng (copper): dùng làm lõi dây điện, đúc tượng, chế tạo chi tiết máy, chế tạo thiết bị dùng trong công nghiệp đóng tàu biển

- Hydrogen: dùng làm nhiên liệu chính cho nhiều động cơ như xe ô tô, tên lửa…, dùng trong chăm sóc sức khỏe con người, dùng làm chất khử

- Carbon: than chì dùng làm ruột bút chì, kim cương dùng làm đồ trang sức, mũi khoan
- Đồng (copper): dùng làm lõi dây điện, đúc tượng… chỉ được tạo nên từ một nguyên tố đồng.

Khí Hydrogen dùng làm nhiên liệu chỉ được tạo nên từ một nguyên tố hydrogen

Kim cương dùng làm đồ trang sức chỉ được tạo nên từ một nguyên tố carbon

Những chất kể trên gọi là đơn chất.

Vậy đơn chất là gì?
- Tên của đơn chất thường trùng với tên của nguyên tố, trừ một số trường hợp.

- Ví dụ: Ozone tạo nên từ oxygen, than chì và kim cương tạo nên từ carbon.

Chú ý:

Đơn chất là chất được tạo nên từ một nguyên tố hoá học.
Một nguyên tố thường chỉ tạo nên một dạng đơn chất

Tuy nhiên một số nguyên tố có thể tạo nên các dạng đơn chất khác nhau.

_- Carbon tạo nên các đơn chất như than chì, than gỗ, kim cương._

_- Phosphorus tạo nên các dạng đơn chất như phosphorus đỏ, phosphorus trắng;…._

_+ Tên của đơn chất thường trùng với tên của nguyên tố, trừ một số trường hớp. Ví dụ:_

- _Ozon được tạo nên từ oxygen._

- _Than chì và kim cương tạo nên từ carbon._

Đơn chất được phân loại như thế nào?
Kim loại

Phi kim

Khí hiếm

Đơn chất được phân loại thành 3 loại:

Thể rắn

Thể lỏng

Thể rắn

......

Thể lỏng

Thể khí

Thể khí
Câu 1: Lõi dây điện bằng đồng chứa

A. Các phân tử Cu

B. Các nguyên tử Cu riêng rẽ không liên kết với nhau.

C. Rất nhiều nguyên tử Cu liên kết với nhau.

D. Một nguyên tử Cu.

Câu 2: Cho các chất sau: Cu, Mg, NaCl, HCl, BaO, N, O. Có bao nhiêu chất là đơn chất?

A. 2

B. 3

C. 4.

D. 5
Câu 3: Đơn chất là những chất được tạo nên từ bao nhiêu nguyên tố hóa học?

A. Từ 1 nguyên tố

B. Từ 2 nguyên tố trở lên

C. Từ 3 nguyên tố

D. Từ 4 nguyên tố.

Câu 4: Trong các chất sau hãy cho biết dãy nào chỉ gồm toàn đơn chất?

A. FeO, NO, C, S

B. Mg, K, S, C, N2

C. Fe, NO2 , H2O

D. Cu(NO3)2 , KCl, HCl

T20
2. Hợp chất.

Hợp chất là chất được tạo nên từ hai hay nhiều nguyên tố hoá học.

Hợp chất là gì?
Hợp chất chứa hai nguyên tố như nước chứa H và O,

carbon dioxide chứa C và O cần thiết cho quá trình quang hợp
Muối ăn chứa Na và Cl có vai trò giữ cân bằng nước trong cơ thể.
Đá vôi

Các hợp chất chứa ba nguyên tố như calcium carbonate chứa Ca, C, O là thành phần chính của đá vôi, được sử dụng trong các công trình xây dựng.
Các chất phức tạp như protein có vai trò cấu tạo, duy trì và phát triển cơ thể, chứa các nguyên tố C, H, O, N…
Các hợp chất như nước, carbon dioxide, muối ăn, calcium carbonate…là hợp chất vô cơ.

Những hợp chất như glucose ( có nhiều trong quả nho chín), saccharose, protein,… là hợp chất hữu cơ.
1. Hãy trình bày sự khác biệt giữa đơn chất oxygen và hợp chất carbon dioxide về thành phần nguyên tố và vai trò của chúng đối với sự sống và sự cháy?

O

O

C

O

O

Oxygen

Carbon dioxide

- Đơn chất oxygen được tạo nên từ 1 nguyên tố là: oxygen (O)

- Hợp chất carbon dioxide được tạo nên từ 2 nguyên tố là: carbon (C) và oxygen (O)

- Oxygen duy trì sự sống và sự cháy. Carbon dioxide không duy trì sự sống và sự cháy
2. Hãy dự đoán số lượng của các đơn chất nhiều hơn hay ít hơn số lượng của các hợp chất. Giải thích.

- Các nhà khoa học đã tìm ra 118 nguyên tố hóa học ⇒118 đơn chất

- Hợp chất được tạo nên từ 2 hay nhiều nguyên tố, hiện nay người ta đã biết hàng chục triệu hợp chất khác nhau. Do hợp chất được tạo nên từ tổ hợp các nguyên tố với các tỉ lệ nguyên tố trong hợp chất khác nhau

⇒ Số lượng của các hợp chất nhiều hơn số lượng của các đơn chất
Câu 1: Một phân tử nước chứa hai nguyên tử hydrogen và một oxygen. Nước là

A. Một hợp chất.

B. Một đơn chất.

C. Một hỗn hợp.

D. Một nguyên tố hoá học

Câu 2: Chọn đáp án sai:

A. Cacbon dioxit được cấu tạo từ 1 nguyên tố C và 2 nguyên tố O

B. Nước là hợp chất

C. Muối ăn không có thành phần clo

D. Có 2 loại hợp chất là vô cơ và hữu cơ
Câu 3: Trong các chất sau hãy cho biết dãy nào gồm toàn hợp chất?

A. FeO, NO, C, S

B. Mg, K, S, C, N2

C. Fe, NO2 , H2O

D. Cu(NO3)2 , KCl, HCl

T21
II. Phân tử

1. Khái niệm.

Phân tử là gì?

Phân tử là hạt đại diện cho chất, gồm 1 số nguyên tử liên kết với nhau và thể hiện đầy đủ tính chất của chất.
N

N

Ví dụ:

N

N

Phân tử đơn chất được tạo nên bởi các nguyên tử của cùng một nguyên tố hoá học.
H

H

C

H

H

H

H

O

Ví dụ:

H

H

C

H

H

H

H

O

Phân tử hợp chất được tạo nên bởi các nguyên tử của các nguyên tố hoá học khác nhau.

Phân tử hợp chất methane.

Phân tử nước.
Khối lượng phân tử được tính theo đơn vị amu, bằng tổng khối lượng của các nguyên tử trong phân tử.

2. Khối lượng phân tử

Khối lượng phân tử được như thế nào?
2. Khối lượng phân tử

H

H

O

Ví dụ: Cách tính khối lượng phân tử nước

_- Bước 1: Xác định số lượng nguyên tử của mỗi nguyên tố_

Mnước = 2 x 1 + 1 x 16 = 18 amu

_- Bước 2: Tính khối lượng phân tử_

Phân tử nước gồm 2 nguyên tử H và 1 nguyên tử O
Sử dụng giá trị khối lượng nguyên tử của một số nguyên tố trong bảng tuần hoàn để tính khối lượng phân tử của các chất được biểu diễn trong Hình 5.3a và Hình 5.3b
- Xét Hình 5.3a: phân tử nitrogen được tạo bởi 2 nguyên tử N (có khối lượng nguyên tử = 14)

⇒ Khối lượng phân tử của nitrogen bằng:

14.2 = 28 (amu)

- Xét Hình 5.3b: phân tử methane được tạo bởi 1 nguyên tử C (có khối lượng nguyên tử = 12) và 4 nguyên tử H (có khối lượng nguyên tử = 1)

⇒ Khối lượng phân tử của methane bằng = 12.1 + 1.4 = 16 (amu)

N

N

H

H

C

H

H
Câu 1: Trong phân tử nước, cứ 16,0 g oxygen có tương ứng 2,0 g hydrogen. Một giọt nước chứa 0,1 g hydrogen thì khối lượng của oxygen có trong giọt nước đó là A. 1,6 g.

B. 1,2 g.

C. 0,9g.

D. 0,8 g.

Câu 2: Lưu huỳnh đioxit có CTHH là SO2 . Ta nói thành phần phân tử của lưu huỳnh đioxit gồm:

A. 2 đơn chất sulfur và oxygen.

B. 1 nguyên tố sulfur và 2 nguyên tố oxygen

C. Nguyên tử sulfur và nguyên tử oxygen.

D. 1 nguyên tử sulfur và 2 nguyên tử oxygen.
CỦNG CỐ
A

Khí hydrogen

B

Aluminium

C

Phosphorus

D

Đá vôi

Câu 1:

Trong số các chất dưới đây, thuộc loại hợp chất có:
A

C

Từ 1 nguyên tố

Từ 3 nguyên tố

B

D

Từ 2 nguyên tố

Từ 4 nguyên tố

trở lên

Câu 2:

Đơn chất là những chất được tạo nên từ bao nhiêu nguyên tố hoá học?
B

A

C

D

1 nguyên tố hoá học

2 nguyên tố hoá học trở lên

2 chất trộn lẫn với nhau

3 nguyên tố hoá học trở lên

Câu 3:

Chọn câu phát biểu đúng:

Hợp chất là chất được cấu tạo bởi:
HƯỚNG DẪN HỌC BÀI

Học bài.

Chuẩn bị bài sau: giới thiệu về liên kế hoá học.
5 nguyên tử Oxygen,nguyên tử nguyên tố sodium, phân tử chlorine

Phân tử Oxygen, hợp chất sodium, nguyên tố chlorine

Phân tử khối Oxygen, nguyên tử sodium, phân tử chlorine

A

B

C

5 phân tử Oxygen, phân tử sodium, nguyên tố chlorine

D

Câu 4:

Cách viết sau có ý nghĩa gì 5 O, Na, Cl2
A

1

B

2

C

3

D

4

Câu 5:

Hợp chất Alx(NO3)3 có phân tử khối là 213. Giá trị của x là:
A

B

C

D

Câu 6:

Trong số các chất dưới đây, thuộc loại đơn chất có:

Nước

Muối ăn

Mercury

Khí Carbon dioxide
C

B

A

D

CH4=16 amu, H2O=18 amu

Không tính được

CH4=15 amu, H2O=17 amu

CH4=H2O=18 amu

Câu 7:

Khối lượng phân tử của CH4 và H2O
A

B

2H2

2H

C

D

4H2

4H

Câu 8:

Để chỉ hai phân tử hydrogen ta viết:
A

B

Carbon dioxide được cấu tạo từ 1 nguyên tố C và 2 nguyên tố O

Nước là hợp chất

C

D

Muối ăn không có thành phần chlorine

Có 2 loại hợp chất là vô cơ và hữu cơ

Câu 9:

Chọn đáp án sai:

A

B

C

D

- Hợp chất:P2O5

- Đơn chất: O

- Phân tử: Cl2

- Hợp chất; CH4, Ca

- Đơn chất: H2

- Phân tử: Ca

- Hợp chất: CH4, P2O5, CH3COOH

- Đơn chất: H2, Cl2

- Phân tử: O, Ca

- Hợp chất: CH4, P2O5, CH3COOH

- Đơn chất: O, Ca

- Phân tử: H2, Cl2

Câu 10:

Cho các chất sau đâu là đơn chất hợp chất, phân tử: O, H2, P2O5, O3, CH4, CH3COOH, Ca, Cl2