Em hãy giúp hai bạn ở hình 15.1 phân chia các loại đồ vật thành từng nhóm
theo màu sắc và hình dạng?

Nhóm
/Đặc điểm

1

2

3

Màu sắc

Màu đỏ

Màu xanh lá

Màu vàng

Hình dạng

Hình tròn
(1 vàng ,1 xanh, 1
đỏ)

Hình vuông
(2 vàng, 3 xanh, 4
đỏ)

Hình chóp
(2 vàng, 2 xanh, 2
đỏ)

Hình ảnh này
truyền cho em
thông điệp gì?

Nếu là em, em sẽ
đưa ra những
cách phân loại
rác như thế nào?

Nhựa

Thủy tinh

Kim loại

Giấy

Bài 15: KHÓA LƯỠNG PHÂN

I.
II.

Sử dụng khóa lưỡng phân trong phân loại sinh vật
Thực hành xây dựng khóa lưỡng phân

I. SỬ DỤNG KHÓA LƯỠNG PHÂN TRONG PHÂN LOẠI SINH VẬT
Quan sát hình bên và trả lời một
số câu hỏi sau:
Căn cứ vào đặc điểm nào của các động vật
trong hình để phân loại thành các nhóm khác
nhau ở các bước 1, 2, 3 ?
- Bước 1: Dựa vào môi trường sống
- Bước 2: Dựa vào đặc điểm của tai ( Kích thước của tai)
- Bước 3: Dựa vào khả năng sủa (Âm thanh)
Trong từng bước phân loại, từ đầu đến cuối,
người ta luôn phân loại các loài động vật trên
thành mấy nhóm?
Trong mỗi bước, các sinh vật luôn được phân
làm 2 nhóm.

Các
bước
1a
Bèo Nhật bản

Cây Sắn

Lá không xẻ thành
nhiều thùy, mép nhẵn

Cây Ôrô

Lá không xẻ thành nhiều
thùy, mép lá có răng cưa

Lá xẻ thành nhiều
thùy, các thùy xẻ sâu

Cây hoa hồng

Lá xẻ thành nhiều thùy
là những lá con, xếp dọc
hai bên cuống lá

Đặc điểm
Lá không xẻ thành nhiều
thùy

Tên cây
Đi tới bước 2
Đi tới bước 3

1b

Lá xẻ thành nhiều thùy hoặc
lá xẻ thành lá con

2a

Lá có mép lá nhẵn

?

2b

Lá có mép lá răng cưa

?

3a

Lá xẻ thành nhiều thùy, các
thùy xẻ sâu

?

Lá xẻ thành nhiều thùy, là
những lá con, xếp dọc hai
bên cuống lá

?

3b

Lá không xẻ thùy

Mép lá nhẵn

Mép lá có nhiều
răng cưa

Lá xẻ thùy hoặc có lá con

Các thùy
xẻ sâu

Có nhiều lá con xếp dọc
2 bên cuống lá

Các bước

Đặc điểm

Tên cây

1a

Lá không xẻ thành nhiều
thùy

Đi tới bước 2

1b

Lá xẻ thành nhiều thùy
hoặc lá xẻ thành lá con

Đi tới bước 3

2a

Lá có mép lá nhẵn

2b

Lá có mép lá răng cưa

3a

Lá xẻ thành nhiều thùy,
các thùy xẻ sâu

3b

Lá xẻ thành nhiều thùy,
là những lá con, xếp dọc
hai bên cuống lá

Bèo tây
Ô rô
Sắn
Hoa hồng

Bảng 15.1. Khóa lưỡng phân dùng để
phân loại: Cá vàng, thỏ, chó, mèo

Bảng 15.2 . Khóa lưỡng phân phân loại
cây dựa trên các đặc điểm của lá cây

Khóa lưỡng phân là gì?
Khóa lưỡng phân: dùng để phân chia sinh vật thành các nhóm dựa trên sự
giống hoặc khác nhau ở mỗi đặc điểm của sinh vật.

Có mấy dạng khóa lưỡng phân?
- Có 2 loại khóa lưỡng phân:
+ Dạng sơ đồ phân nhánh
+ Dạng viết

I. SỬ DỤNG KHÓA LƯỠNG PHÂN TRONG PHÂN LOẠI SINH VẬT

- Khóa lưỡng phân dùng để phân chia các sinh vật thành từng
nhóm, dựa trên sự giống hoặc khác nhau ở mỗi đặc điểm của sinh
vật.
- Có hai dạng khóa lưỡng phân: dạng sơ đồ phân nhánh và dạng
viết.

12

Các bước để xây dựng một khóa lưỡng phân
Bước 1: Liệt kê các đặc điểm có
thể quan sát được
Bước 2: Sắp xếp các đặc điểm theo
thứ tự, bắt đầu với các đặc điểm
chung nhất. Sau đó, chuyển sang đặc
điểm cụ thể hơn
Bước 3: Sử dụng câu hỏi để chia
mẫu vật thành hai nhóm bắt và đầu
từ đặc điểm chung nhất.

Bước 4: Dựa vào đặc điểm tương phản tiếp theo,
chia nhỏ mẫu vật. Tiếp tục chia nhỏ các mẫu còn
lại bằng cách đặt câu hỏi cho đến khi xác định và
đặt tên cho tất cả chúng.
Bước 5: Vẽ sơ đồ khoá lưỡng phân bằng
cách viết hoặc vẽ sơ đồ.
Bước 6: Khi đã hoàn thành khoá lưỡng
phân, kiểm tra lại để chắc chắn khoá
lưỡng phân vừa tạo hoạt động một cách
chính xác.
13

Lưu ý
 Sử dụng các đặc điểm hình thái nhiều nhất có
thể.
 Sử dụng các đặc điểm chung nhất ở bước đầu
và sử dụng các đặc điểm ít điểm chung hoặc ít
rõ ràng hơn để chia chúng thành các nhóm nhỏ
hơn.
 Khi viết, hãy sử dụng các từ tương phản.
14

II. THỰC HÀNH XÂY DỰNG KHÓA LƯỠNG PHÂN

Bài tập 1. Cho các sinh vật sau:

Tìm hiểu cách xây dựng khóa lưỡng
phân
Con thỏ

Cây hoa sen

Cá rô phi

Chim bồ câu

Em hãy sử dụng sơ đồ khóa lương phân để phân loại các nhóm sinh vật
trên?

Thỏ, cá, chim, cây sen

Có khả năng di chuyển
(Thỏ, cá, chim)

Có chân
(Thỏ, chim)

Không biết bay
(Thỏ)

Không có chân
(Cá)

Biết bay
(Chim)

Không có khả năng di chuyển
(cây sen)

Bài tập 2. Cho các cậy: cây hoa sữa, cây sấu, cỏ mần trầu, cây rau má. Dựa vào
các đặc điểm gợi ý sau để hoàn thành sơ đồ khóa lưỡng phân phân loại chúng?
Các bước

Đặc điểm

Tên cây
Đi tới bước 2

1a

Thân gỗ

1b

Thân bò

2a

Lá mọc vòng

Cây hoa sữa

2b

Lá mọc cách

Cây sấu

3a

Gân lá song song

Cỏ mần trầu

3b

Gân lá hình mạng

Cây rau má

Đi tới bước 3

Cây hoa sữa, cây sấu, cỏ mần trầu,rau má

Thân gỗ
(Cây hoa sữa, cây sấu)

Lá mọc vòng
(Cây hoa sữa)

Lá mọc cách
(Cây sấu)

Thân cỏ
(cỏ mần trầu,rau má)

Gân lá song song
(Cỏ mần trầu)

Gân lá hình mạng
(Rau má)

CÁC BƯỚC XÂY DỰNG KHÓA LƯỠNG PHÂN

CHÚC CÁC EM HỌC
TỐT