KHỞI ĐỘNG
Quan sát video thí nghiệm cho kim loại Natri (Na)
vào dung dịch CuSO4, sau phản ứng có thu được
Cu kim loại không? tại sao lại có kết quả như vậy?

CHỦ ĐỀ:

KIM LOẠI KIỀM,
KIM LOẠI KIỀM THỔ

CHỦ ĐỀ:

KIM LOẠI KIỀM, KIM LOẠI KIỀM THỔ
A. KIM LOẠI KIỀM

VÞ trÝ trong b¶ng tuÇn hoµn, cÊu
h×nh electron nguyªn tö
II. TÝnh chÊt vËt lÝ
I.

III. TÝnh chÊt hãa häc
IV. øng dông, tr¹ng th¸i tù nhiªn vµ
®iÒu chÕ

I.

VÞ trÝ trong b¶ng tuÇn hoµn,
cÊu h×nh electron nguyªn tö

Quan sát Bảng tuần hoàn, nêu tên các
Kim loại kiềm và vị trí của chúng.

I.

VÞ trÝ trong b¶ng tuÇn hoµn,
cÊu h×nh electron nguyªn tö

+ Kim lo¹i kiÒm thuéc nhãm IA cña
BTH, gåm: Liti (3Li), Natri (23Na),
Kali (19K), Rubi®i (37Rb), Xesi (55Cs) vµ
Franxi (87Fr).
+ CÊu h×nh electron nguyªn tö:
Li: [He]2s1; Na: [Ne]3s1; K: [Ar]4s1; Rb:
[Kr]5s1; Cs: [Xe]6s1.
D¹ng chung lµ: [khÝ hiÕm]ns1.

II. TÝnh chÊt vËt lÝ
Quan sát bảng hằng số vật lí quan trọng
và các video về KLK sau đây và nêu
nhận xét về tính chất vật lí của KLK.

Màu sắc của KLK

TN cắt KLK

Bảng 6.1. Mét sè h»ng sè vËt lÝ quan
träng cña kim lo¹i kiÒm
Nguyªn
tè

NhiÖt
®é
nãng
chảy
(0C)

Li
Na
K
Rb
Cs

180
98
64
39
29

NhiÖt ®é
s«i (0C)

Khèi
lưîng
riªng
(g/cm3)

Đé cøng (lÊy
®é cøng cña
kim c­ư¬ng
b»ng 10)

1330
892
760
688
690

0,53
0,97
0,86
1,53
1,90

0,6
0,4
0,5
0,3
0,2

II. TÝnh chÊt vËt lÝ
* C¸c kim lo¹i kiÒm cã ®Çy ®ñ c¸c tÝnh
chÊt vËt lÝ chung cña kim lo¹i.
* Ngoµi ra, c¸c kim lo¹i kiÒm cßn cã mét
sè tÝnh chÊt ®Æc trư­ng sau:
- NhiÖt ®é nãng ch¶y vµ nhiÖt ®é s«i thÊp.
(Gi¶m dÇn tõ Li ®Õn Cs)

- Khèi l­ưîng riªng nhá. (T¨ng dÇn tõ Li ®Õn Cs)
- §é cøng thÊp. (Gi¶m dÇn tõ Li ®Õn Cs)
C¸c tÝnh chÊt trªn cña kim lo¹i kiÒm
biÕn ®æi cã qui luËt.

II. TÝnh chÊt vËt lÝ
* Gi¶i thÝch:
Do ®¬n chÊt kim lo¹i kiÒm cã ®Æc ®iÓm sau:
- M¹ng tinh thÓ lËp ph­ương t©m khèi
cã cÊu tróc t­ương ®èi rçng.
- Trong tinh thÓ kim lo¹i kiÒm c¸c
nguyªn tö vµ ion liªn kÕt víi nhau
b»ng lùc liªn kÕt kim lo¹i yÕu.

III. TÝnh chÊt hãa häc
* NhËn xÐt:
- V× c¸c nguyªn tö kim lo¹i kiÒm cã n¨ng
l­ưîng ion hãa nhá nªn kim lo¹i kiÒm cã
tÝnh khö rÊt m¹nh.

M  M+ + e
- Tõ Li ®Õn Cs n¨ng l­ưîng ion hãa gi¶m
dÇn nªn tÝnh khö cña chóng t¨ng dÇn.
- Trong c¸c hîp chÊt kim lo¹i kiÒm cã sè
oxi hãa +1.

III. TÝnh chÊt hãa häc

1.T¸c dông víi phi kim

Kim lo¹i kiÒm khö dÔ dµng c¸c
nguyªn tö phi kim thµnh ion ©m.
a) T¸c dông víi oxi
4Na + O2 kh«ng khÝ kh« 2Na2O (natri oxit)
2Na + O2

oxi kh«

Na2O2 (natri peoxit)

b) T¸c dông víi clo
2Na + Cl2  2NaCl

III. TÝnh chÊt hãa häc

2.T¸c dông víi axit

2Na + 2HCl  2NaCl + H2 
Kim lo¹i kiÒm khö m¹nh ion H+. TÊt c¶ c¸c
kim lo¹i kiÒm ®Òu næ khi tiÕp xóc víi axit.

3.T¸c dông víi n­ưíc
Kim lo¹i kiÒm khö n­ưíc dÔ dµng ë nhiÖt
®é th­ưêng. Tõ Li ®Õn Cs kh¶ n¨ng khö
n­
ưíc t¨ng dÇn.
2Na + 2H2O  2NaOH + H2 

III. TÝnh chÊt hãa häc
* Nªu hiÖn t­ưîng x¶y ra vµ viÕt ph­ư¬ng
tr×nh ph¶n øng khi cho mÈu Na vµo dung
dÞch CuSO4?
2Na + 2H2O  2NaOH + H2
2NaOH + CuSO4  Cu(OH)2 + Na2SO4
*L­ưu ý - Kim lo¹i kiÒm kh«ng khö ion kim lo¹i
trong dung dÞch muèi. V× chóng ph¶n øng víi n­ưíc
ë ®iÒu kiÖn th­ưêng t¹o thµnh dung dÞch kiÒm.

- §Ó b¶o qu¶n kim lo¹i kiÒm ng­ưêi ta
ng©m ch×m chóng trong dÇu háa.

IV.øng dông, tr¹ng th¸i tù nhiªn
vµ ®iÒu chÕ

1. øng dông
Kim lo¹i kiÒm cã nhiÒu øng dông quan träng:
- Dïng chÕ t¹o hîp kim cã nhiÖt ®é nãng
ch¶y thÊp.
- Hîp kim Li-Al siªu nhÑ, ®ư­îc dïng trong
kÜ thuËt hµng kh«ng.
- Cs ®­ưîc dïng lµm tÕ bµo quang ®iÖn.

IV.øng dông, tr¹ng th¸i tù nhiªn
vµ ®iÒu chÕ

2. Tr¹ng th¸i tù nhiªn
* Trong tù nhiªn kim lo¹i kiÒm chØ tån t¹i
ë d¹ng hîp chÊt.
* Trong n­ưíc biÓn cã chøa mét l­ưîng
tư¬ng ®èi lín NaCl.
* §Êt chøa mét sè hîp chÊt cña kim lo¹i
kiÒm ë d¹ng silicat vµ aluminat.

IV.øng dông, tr¹ng th¸i tù nhiªn
vµ ®iÒu chÕ

3. §iÒu chÕ
a) Nguyªn t¾c: Khö ion kim lo¹i kiÒm thµnh
kim lo¹i: M+ + e  M
b) Ph­ư¬ng ph¸p: §iÖn ph©n muèi halogenua
hoÆc hi®roxit nãng ch¶y
Quan träng nhÊt lµ ®iÖn ph©n muèi
halogenua cña kim lo¹i kiÒm nãng ch¶y.

IV.øng dông, tr¹ng th¸i tù nhiªn
vµ ®iÒu chÕ

3. §iÒu chÕ
c) VÝ dô: §iÖn ph©n NaCl nãng ch¶y ®Ó
®iÒu chÕ Na.

NaCl
Cl2

NaCl
Nóng chảy

Na

Catot
Bằng thép

Lưới thép
hình trụ

Na
Nóng chảy

Catot
B»ng thÐp

+

Anot
Bằng than chì

IV.øng dông, tr¹ng th¸i tù nhiªn
vµ ®iÒu chÕ

3. §iÒu chÕ

c) VÝ dô: §iÖn ph©n NaCl nãng ch¶y ®Ó
®iÒu chÕ Na.
* S¬ ®å ®iÖn ph©n:
NaCl  Na+ + ClAnot ( cùc d­ư¬ng)
Catot (cùc ©m)
+
2Cl
 Cl2  + 2e
Na + e  Na
* Ph­ư¬ng tr×nh ®iÖn ph©n:
2NaCl đpnc 2Na + Cl2

IV.Tổng kết
Vị trí. Cấu
hình electron

Tính chất vật
lí

Tính chất hóa học

Điều chế. Ứng
dụng. TTTN

- Vị trí:
Nhóm IA trong
bảng tuần hoàn hóa
học.
- Cấu hình e:
Li: [He]2s1
Na: [Ne]3s1
K: [Ar]4s1
Rb: [Kr]5s1
Cs: [Xe]6s1

- Màu sắc: trắng
bạc
- Có tính ánh kim,
dẫn điện tốt
- Nhiệt độ nóng
chảy, nhiệt độ sôi
thấp
- Khối lượng riêng
nhỏ, độ cứng thấp

Có tính khử mạnh, tính khử
tăng dần từ Li đến Cs.
M  M+ + e
- Tác dụng với phi kim:

1. Điều chế:
Điện phân nóng chảy
muối halogenua của kim
loại kiềm

4Na + O2  2Na2O
2Na + O2  Na2O2
2K + Cl2  2KCl
- Tác dụng với axit:
2Na +2HCl  2NaCl + H2
- Tác dụng với nước:
2R + 2H2O  2ROH +H2
Bảo quản bằng cách ngâm
chúng trong dầu hỏa.

2 NaCl  dpnc

 2 Na  Cl2

2. Ứng dụng:
- Na-K: Chất trao đổi
nhiệt trong lò phản ứng
hạt nhân.
- Hợp kim Li-Al: kĩ thuật
hàng không.
- Cs: tế bào điện quang.
- Chế tạo thiết bị báo
cháy.
3. Trạng thái tự nhiên:
Muối ăn NaCL; tro bếp
K2CO3; xinvinit
KCl.NaCl; phenspat
K2O.Al2O3.6SiO2…

Cñng cè
Bµi tËp 1:
ViÕt ph­ư¬ng tr×nh hãa häc cña ph¶n
øng trong ®ã:
a) Nguyªn tö K bÞ oxi hãa thµnh ion
K+. (3 ph¶n øng).
b) Ion K+ bÞ khö thµnh nguyªn tö K.
( 2 ph¶n øng).

Cñng cè
Tr¶ lêi bµi tËp 1:
a) Ph¶n øng trong ®ã nguyªn tö K bÞ
oxi hãa thµnh ion K+.
(1) 4K + O2  2K2O
(2) 2K + 2HCl  2KCl + H2
(3) 2K + 2H2O  2KOH + H2
b) Ph¶n øng trong ®ã ion K+ bÞ khö
thµnh nguyªn tö K.
2KCl đpnc 2K + Cl2
4KOH đpnc 4K + O2 + 2H2O

Cñng cè
Bµi tËp 2: Trong qu¸ tr×nh ®iÖn ph©n KCl
nãng ch¶y, qu¸ tr×nh nµo x¶y ra ë anot?
A. Sù oxi ho¸ ion K+.

B. Sù oxi ho¸ ion Cl-.

C. Sù khö ion K+.

D. Sù khö ion Cl-.

§¸p ¸n: B

Cñng cè
Bµi tËp 3: Cho 3,1 gam hçn hîp 2 kim
lo¹i kiÒm ë 2 chu k× kÕ tiÕp trong b¶ng
tuÇn hoµn t¸c dông hÕt víi n­ưíc thu ®­ưîc
dung dÞch kiÒm vµ 1,12 lÝt khÝ (ë ®ktc).
Hai kim lo¹i kiÒm ®ã lµ:
A. Li vµ Na.
B. Rb vµ Cs.
C. K vµ Rb.

D. Na vµ K.

§¸p ¸n: D

Cñng cè
Bµi tËp 4: Cho 3,9 gam kim lo¹i K t¸c dông
víi 101,8 gam n­ưíc. Thu ®­îc dung dÞch cã
khèi l­ưîng riªng lµ 1,056 g/ml. Nång ®é mol
vµ nång ®é phÇn tr¨m cña chÊt trong dung
dÞch thu ®­ưîc lµ:

A. 0,1M vµ 5,3%.

B. 1M vµ 3,83%.

C. 0,1M vµ 3,83%.

D. 1M vµ 5,3%.

§¸p ¸n: D

Bµi tËp vÒ nhµ
1) ChuÈn bÞ phÇn B, lµm c¸c bµi tËp 1, 2, 3,
5 trong SGK.
2) Hoµn thµnh s¬ ®å ph¶n øng sau:
a)

NaClNa Na2O NaOH NaHCO3

b)

NaHCO3Na2CO3 NaNO3 NaNO2
NaHCO3

CaCO3