BÀI 13
ĐỘ TO VÀ ĐỘ
CAO CỦA ÂM

Âm mà ta nghe
được phát ra từ
dây số 1 và dây
số 6 của cây đàn
ghita có gì khác
nhau?

ĐỘ TO VÀ ĐỘ CAO CỦA ÂM

Độ to của
âm

Độ cao
của âm

ÂM

1. Biên độ dao động của nguồn
âm, sóng âm
Thí

Độ to của
âm

nghiệm 1

Kéo đầu
tựtrído
xuống
rồi
buông
ra nhất
thì đầu
Khoảng
cách
từ
vị
ban
đầu
đến
vị
trí
xa
của
đầu
Cố định một đầu thước thép mỏng, đàn hồi, đầu
còn
lại
thước
động
phát
ra âm
thước dao
là biên
độvà
dao
động.
để tự do

Độ to của
âm

Biên độ dao động là khoảng cách từ vị trí cân bằng đến
vị trí xa nhất – là độ lệch lớn nhất của vật so với vị trí
cân bằng của nó.

Độ to của
âm

Chúng ta có nhìn
thấy được dao
động sóng âm
không?

Dao động
kí

Đỉnh

Biên độ

Độ to của
âm

Biên độ đao
Trên màn hình dao
động hiển thị
động kí biên độ dao
trên màn hình
động là khoảng cách
tỉ lệ với biên độ x
y giữa đỉnh đồ thị và
dao động của
đường thẳng cắt
sóng âm mà
ngang đồ thị (xy)
micro nhận
được
Dao động kí có thể hiển thị đồ thị dao động âm –
đường biển diễn các dao động của sóng âm mà micro

Độ to của
âm
Hình dưới đây cho thấy đồ thị dao động âm trên màn
hình dao động kí khi nguồn âm là một âm thoa được gõ
nhẹ (a) và gõ mạnh (b). Sóng âm nào có biên độ giao
động lớn hơn?

(a)

(b)

Sóng âm khi âm thoa được gõ mạnh có biên độ
dao động lớn hơn khi âm thoa được gõ nhẹ.

Nhỏ hơn

Lớn hơn

Độ to của
âm
Mối quan hệ giữa biên độ dao động của nguồn âm và biên độ của
sóng âm

a) Khi nguồn âm chưa hoạt động, chưa phát ra âm

Độ to của
âm
Mối quan hệ giữa biên độ dao động của nguồn âm và biên độ của
sóng âm

b) Khi nguồn âm dao

c) Khi nguồn âm dao

động với biên độ lớn

động với biên độ nhỏ

Độ to của
âm

So sánh biên độ của sóng âm trong hình b
và c
Hình c < Hình
b

b)

Nêu nhận xét về mối quan hệ giữa biên
độ của sóng âm và biên độ dao động của
nguồn âm
Biên độ của sóng âm tỉ lệ thuận với
biên độ dao động của nguồn âm

c)

Độ to của
âm

Biên độ dao động là độ lệch lớn nhất của vật so với
vị trí cân bằng của nó.

Dao động càng mạnh → Biên độ sóng âm càng lớn
Dao động càng nhẹ → Biên độ sóng âm càng nhỏ

Độ to của
âm

13.2 b)

13.2 c)

So sánh độ to của âm thanh nghe được trong thí nghiệm vẽ ở hình 13.2b và
13.2c

Hình b > Hình c

Nêu nhận xét về mối liên hệ giữa độ to của âm nghe được và biên độ
dao động của sóng âm.
Âm nghe được càng to khi biên độ âm càng lớn và ngược lại,
âm nghe được càng nhỏ khi biên độ âm càng nhỏ.

Độ to của
âm

Khi gảy đàn hoặc
đánh trống, muốn
âm phát ra to hơn
người ta làm thế
nào? Tại sao?

Độ to của
âm

Muốn tiếng trống, tiếng đàn to
ta có thể đánh trống mạnh hoặc
gảy mạnh một dây đàn, tiếng
đàn, tiếng trống sẽ to. Vì khi ấy
sẽ tạo ra biên độ dao động có
sự thay đổi, càng lớn thì âm
thanh phát ra càng to

Độ to của
âm

Biên độ dao động là độ lệch lớn nhất của vật so với
vị trí cân bằng của nó.

Dao động càng mạnh → Biên độ sóng âm càng lớn →
Âm nghe được càng to
Dao động càng nhẹ → Biên độ sóng âm càng nhỏ → Âm
nghe được càng nhỏ

ĐỘ TO VÀ ĐỘ CAO CỦA ÂM

Độ to của
âm

Độ cao
của âm

Độ cao của
âm

Khi đầu thước đi trọn vẹn 1 vòng từ A đến B và trở
Khi chúng ta nghe, âm bổng được gọi là âm cao, âm trầm được gọi
lại A
là âm thấp
→ đầu thước đã thực hiện 1 dao động

Độ cao của
âm

Tần số là số dao động của vật thực hiện được trong
một giây.

Đơn vị tần số là héc (hertz), kí hiệu là Hz
Ví dụ: 1 giây thực hiện 30 dao động → tần số dao động: 30
Hz

Độ cao của
âm

Nếu một dây đàn
ghita dao động 880
lần mỗi giây thì tần
số của nó là bao
nhiêu?

Độ cao của
âm
Nếu một dây đàn ghita dao
động 880 lần mỗi giây thì
tần số của nó là: 880 Hz

Độ cao của
âm

Nếu một mặt trống dao
động với tần số 100 Hz
thì nó thực hiên được bao
nhiêu dao động trong 1
min?

Độ cao của
âm

Đổi: 1 min = 60 s
Số dao động của mặt trống trong 1
min là:100.60 = 6 000 dao động

Độ cao của
âm

Nếu một con ong mật khi bay đập cánh
lên, xuống 3300 lần trong 10s thì tần số
dao động của cánh nó là bao nhiêu?

Độ cao của
âm

Tần số dao động của
ong:
3 300 : 10 = 330 Hz

Độ cao của
âm
Tần số âm tai người nghe được từ
20Hz đến 20000 Hz
Tần số âm > 20000 Hz → Siêu âm
Tần số âm < 20 Hz → Hạ âm

Độ cao của
âm
Các loài động vật giao tiếp với
nhau bằng siêu âm

Dơi

Mèo

Cá heo

Độ cao của
âm

Hai đồ thị dao động âm có cùng biên độ
nhưng khác tần số

Sóng âm có tần số cao hơn
thì có đường biểu diễn sát
nhau hơn

Sóng âm có tần số thấp hơn
thì có đường biểu diễn xa

Thí nghiệm: Tìm hiểu mối liên hệ giữa độ
cao và tần số âm

Độ cao của
âm

13.4 a,
Nguồn âm dao động với
tần số nhỏ

13.4 b,
Nguồn âm dao động với
tần số lớn

Độ cao của
âm

Thí nghiệm: Tìm hiểu mối liên hệ giữa độ
cao và tần số âm

13.4
13.4
a.
b. và 13.4b từ
Hãy so sánh tần số của sóng âm trong hình 13.4a
đó rút ra mỗi quan hệ giữa tần số sóng âm và tần số dao động
của nguồn âm
Hình a < Hình b
Tần số sóng âm càng chậm tần số dao động của nguồn âm càng
nhỏ và ngược lại

Độ cao của
âm

Thí nghiệm: Tìm hiểu mối liên hệ giữa độ
cao và tần số âm

13.4
a.

13.4
b.

So sánh độ cao (bồng, trầm) của âm nghe được trong thí
nghiệm hình 13.4a và 13.4b
Âm thanh nghe được hình a trầm hơn so với hình b

Độ cao của
âm

Thí nghiệm: Tìm hiểu mối liên hệ giữa độ
cao và tần số âm

13.4
a.

13.4
b.

Nhận xét về mối liên hệ giữa độ cao của âm với tần số
sóng âm.
Âm phát ra càng cao (càng bổng) khi tần số âm càng lớn và
ngược lại, âm phát ra càng thấp (càng trầm) khi tần số càng nhỏ.

Độ cao của
âm
Tần số là số dao động của vật thực hiện được trong
một giây.
Đơn vị tần số là héc (hertz), kí hiệu là Hz
Dao động càng nhanh → Tần số âm càng lớn → Âm
phát ra càng cao (càng bổng)
Dao động càng chậm → Tần số âm càng nhỏ → Âm
phát ra càng thấp (càng trầm)

Độ cao của
âm

Giọng nói của nữ giới cao
hơn nam giới → Khi nói
dây thanh quản của nữ
dao động nhanh hơn
nam

Độ cao của
âm

Khi hét to, kéo dài, các
dây thanh quản phải
dao động với biên độ
lớn trong thời gian dài
dẫn đến bị tổn thương,
vì thế ta thường bị đau
họng, giọngh nói khàn

Độ cao của
âm

Một con muỗi khi bay vỗ cánh 3000 lần trong 5 giây và một
con ong mật khi vỗ cánh 4950 lần trong 15 giây.
a) Tính tần số dao động của cánh muỗi và cánh ong khi
bay. Con nào vỗ cánh nhanh hơn?
b) Âm phát ra khi vỗ cánh của con muỗi hay con ong
cao hơn?

Độ cao của
âm

Tần số dao động của

Tần số dao động của

muỗi:

ong:

4 950 : 15 = 330 Hz
3 000 : 5 = 600 Hz
a) Con muỗi vỗ cánh nhanh hơn
b) Âm phát ra khi vỗ cánh của con muỗi cao hơn vì
có tần số lớn hơn

LUYỆN TẬP

CÂU 1: Biên độ dao động
của vật là:
Tốc độ dao động của
vật

Độ lệch lớn nhất
khi vật dao động

Vận tốc truyền dao động

Tần số dao động của
vật

CÂU 2: Khi biên độ dao động càng lớn
thì:

A

B

C

D

Âm phát ra
càng to

 Âm phát ra
càng nhỏ

Âm càng
bổng

Âm càng
trầm

CÂU 3: Khi gõ trống, để có âm lớn phát ra ta
phải:
A

Gõ mạnh vào mặt trống

B

Gõ chậm rãi và đều vào
trống

c

Chọn
khỏe

D

Gõ nhanh và đều

rùi

trống

chắc,

CÂU 4: Tần số là:
A

Khoảng thời gian vật thực hiện được một
dao động

B

Số dao động trong một phút

c

Khoảng thời gian vật thực hiện được 60
dao động

D

Số dao động trong một giây

CÂU 5: Dao động càng nhanh thì tần số dao động:

A. Không thay đổi
B. Càng lớn
C. Càng nhỉ
D. Không xác định
được

CÂU 6: Để thay đổi độ to
của tiếng đàn, người
nghệ sĩ chơi đàn guitar
thường thực hiện các
thao tác như thế nào?
Giải thích?

Gảy dây đàn càng mạnh,
biên độ dao động càng lớn,
tiếng đàn phát ra sẽ càng
to.
Gảy dây đàn càng nhẹ,
biên độ dao động càng
nhỏ, tiếng đàn phát ra sẽ
càng nhỏ.

CÂU 7: Đơn vị của tần số là:

B
Héc (Hz)

A
 Ki-lô-mét
(km)
Giờ (h)

C

D
Mét trên

CÂU 8: Trong 20 giây, một lá thép thực hiện
được 5000 dao động. Tần số dao động của lá
C
A thép có giá Btrị là:
D
20Hz

250Hz

5000Hz

10000Hz

Tần số là số dao động trong một giây
⇒ Số dao động lá thép thực hiện được trong một giây là:
= 250 Hz

CÂU 9: Tần số vỗ cánh của ruồi đen khi bay vào
khoảng 350 Hz, của muỗi vào khoảng 600 Hz. Âm
thanh phát ra khi bay của ruồi đen hay của muỗi
nghe bổng hơn? Vì sao?

Âm thanh phát ra khi bay của muỗi nghe bổng hơn vì
tần số vỗ cánh của muỗi lớn hơn của ruồi đen.

CÂU 10: Tại sao khi
kiểm tra nhanh lốp xe
máy hay ô tô đã căng
hay chưa, người ta
thường dùng vật cứng
hay lấy tay búng vào
bên cạnh của lốp xe?

Khi kiểm tra lốp xe máy, ô tô đã bơm đủ căng chưa, người ta
thường dùng vật cứng gõ vào lốp xe. Vì khi gõ vào lốp xem làm
lốp xe dao động phát ra âm: Khi lốp xe căng sẽ phát ra tiếng
“bong bong” do tần số dao động cao hơn, âm bổng hơn. Khi lốp
xe non, sẽ phát ra tiếng “bịch bịch” do tần số dao động thấp
hơn, âm trầm hơn.

THANK YOU