Khoa học tự nhiên 8 • Chương VII

CHÀO MỪNG
QUÝ THẦY CÔ & CÁC EM HỌC SINH
Môn: Khoa học tự nhiên 8
Chương VII: Sinh học cơ thể người
Bài học: Hệ bài tiết ở người
Thời gian: 02 tiết

KHỞI ĐỘNG BÀI HỌC

Khởi động

Quan sát & Thảo luận
Để kéo dài sự sống cho người bị
suy thận, người ta phải chạy thận
nhân tạo hoặc ghép thận.
Em hãy giải thích vì sao?
Gợi ý 1
Hình: Sơ đồ chạy thận nhân tạo

Thận làm gì?

Gợi ý 2
Suy thận gây ra điều gì?

VIDEO 1

▶ Xem & Suy nghĩ

SUY NGHĨ CÁ NHÂN

2
phút

Suy nghĩ
độc lập

Ghi nhanh
vào vở

Chuẩn bị
chia sẻ

1–2 ý kiến
của em

Trình bày
trước lớp

Không trao đổi
với bạn bên cạnh

Em có thể làm được!

DỰ KIẾN CÂU TRẢ LỜI KHỞI ĐỘNG
Giải thích hiện tượng suy thận và các biện pháp hỗ trợ
Thận suy → Không lọc được máu
Ở người bị suy thận, thận bị suy giảm
chức năng hoặc không thể lọc máu.

Chạy thận nhân tạo
Máy chạy thận thực hiện chức năng lọc
máu thay thế cho thận bị suy.

Chất độc tích tụ trong cơ thể

Chất độc hại và chất thải tích tụ, gây rối
loạn hoạt động sống và đe dọa tính mạng.

Ghép thận
Thay thế thận suy bằng thận hoạt động
bình thường từ người hiến tặng.

Thận suy ⟶ Chất độc tích tụ ⟶ Cần can thiệp ⟶ Chạy thận / Ghép thận

DẪN VÀO BÀI
Cùng khám phá hệ bài tiết!

Hệ bài tiết gồm những cơ quan nào?

Thận có vai trò gì đối với cơ thể?

Làm thế nào để bảo vệ hệ bài tiết?
Hãy cùng tìm hiểu!

VIDEO 2

▶ Xem & Suy nghĩ

Khoa học tự nhiên 8 • Chương VII: Sinh học cơ thể người

BÀI 35

HỆ BÀI TIẾT
Ở NGƯỜI
Giáo viên:

MỤC TIÊU BÀI HỌC
Sau bài học, em cần:
Nêu được chức năng của hệ
bài tiết

Kể tên được các cơ quan của
hệ bài tiết nước tiểu

Nêu được các bộ phận chủ
yếu của thận

Nêu được một số bệnh về hệ
bài tiết và cách phòng chống

Tìm hiểu được một số thành
tựu: ghép thận, chạy thận
nhân tạo

Thực hiện được dự án điều tra
một số bệnh về thận trong
trường học hoặc địa phương

TIẾN TRÌNH BÀI HỌC
6 bước học tập

1

Khởi động
bài học

2

Tìm hiểu
cấu tạo &
chức năng
hệ bài tiết

3

Tìm hiểu
số bệnh về
hệ bài tiết

4

Thành tựu
ghép thận
& chạy thận
nhân tạo

Học vui – Hiểu sâu – Vận dụng tốt!

5

Luyện tập:
Con số
may mắn

6

Vận dụng –
mở rộng:
Nhật kí
uống nước

VIDEO 3

▶ Xem & Suy nghĩ

HOẠT ĐỘNG 2.1

TÌM HIỂU VỀ CẤU TẠO
VÀ CHỨC NĂNG CỦA HỆ BÀI TIẾT
Khám phá cấu trúc và vai trò của hệ bài
tiết trong cơ thể người
Chương VII · Sinh học cơ thể người

NHIỆM VỤ 1: TÌM HIỂU CHỨC NĂNG CỦA HỆ BÀI TIẾT
Hình thức: Cá nhân · Nghiên cứu SGK

1

2

3

Hệ bài tiết có
chức năng gì?

Có những cơ quan
nào tham gia vào
hoạt động bài tiết?

Sản phẩm bài tiết
của mỗi cơ quan
là gì?

Ghi nhanh câu trả lời vào vở trước khi thảo luận nhé!

CHỐT: CHỨC NĂNG CỦA HỆ BÀI TIẾT

Kiến thức cốt lõi

Hệ bài tiết có chức năng lọc và thải
ra môi trường các chất cặn bã do tế
tế bào thải ra trong quá trình trao
đổi chất và các chất có thể gây độc
cho cơ thể.
→ Giúp duy trì môi trường bên trong cơ thể ổn định.

Lọc máu

Thải chất cặn bã

Loại bỏ chất độc

VIDEO 4

▶ Xem & Suy nghĩ

CÁC CƠ QUAN THỰC HIỆN BÀI TIẾT
Hệ bài tiết hoạt động nhờ sự phối hợp của nhiều cơ quan
Quan trọng nhất

DA

PHỔI

THẬN

Bài tiết mồ hôi

Bài tiết CO₂ và hơi nước

Bài tiết nước tiểu

💧 Thận thải phần lớn sản phẩm bài tiết — đóng vai trò quan trọng nhất
trong việc duy trì môi trường trong cơ thể ổn định.

Hoạt động cặp đôi

NHIỆM VỤ 2: TÌM HIỂU CẤU TẠO HỆ BÀI TIẾT NƯỚ
Hình thức: Cặp đôi
Nhiệm vụ:
a) Các cơ quan của hệ bài tiết

Câu hỏi 1: Xác định trên tranh vị
trí, tên các cơ quan thuộc hệ bài
tiết nước tiểu.

Câu hỏi 2: Mô tả cấu tạo thận.
c) Cấu trúc một đơn vị thận

Quan sát kĩ từng bộ phận – ghi kết quả vào vở.

Hoạt động số

HOẠT ĐỘNG SỐ TÍCH HỢP
QUAN SÁT MÔ HÌNH 3D

Công cụ sử dụng

BioDigital Human
human.biodigital.com

Hình thức Cặp đôi
Nhiệm vụ cặp đôi
1. Mở mô hình hệ bài tiết nước tiểu 3D
2. Xác định: thận, ống dẫn nước tiểu,
bóng đái, ống đái
3. Ghi kết quả vào Google Docs
https://human.biodigital.com/gar/anatomy/male/urinary-system/

VIDEO 5

▶ Xem & Suy nghĩ

TRẢ LỜI: CÁC CƠ QUAN THUỘC HỆ BÀI TIẾT NƯỚC TIỂU
Hệ bài tiết nước tiểu gồm 4 cơ quan chính

Hai quả thận

Ống dẫn nước tiểu

Cơ quan lọc máu chính

Dẫn nước tiểu từ thận đến bàng quang

Bàng quang

Ống đái

Tích trữ nước tiểu

Đưa nước tiểu ra ngoài cơ thể

BẢNG CHỨC NĂNG CÁC CƠ QUAN HỆ BÀI TIẾT NƯỚC TIỂU

Hai quả thận

Ống dẫn nước tiểu

Lọc máu và hình
thành nước tiểu

Dẫn nước tiểu từ
thận đến bóng đái

Bóng đái
Tích trữ nước tiểu

Ống đái
Đưa nước tiểu từ bóng
đái ra ngoài cơ thể

Thận là cơ quan quan trọng nhất trong hệ bài tiết nước tiểu

CÂU HỎI: MÔ TẢ CẤU TẠO THẬN
Quan sát tranh và mô hình 3D — Hãy nêu:

1. Thận gồm những phần nào?
2. Mỗi quả thận có khoảng bao
nhiêu đơn vị chức năng?
3. Một đơn vị chức năng của thận
gồm những thành phần nào?
Hình thức: Quan sát tranh + Mô hình 3D

CHỐT: CẤU TẠO THẬN
Tổng kết kiến thức

Phần vỏ
Lớp ngoài của thận

Phần tủy
Lớp trong của thận

~1 triệu đơn vị chức năng
Mỗi đơn vị gồm: cầu thận
• nang cầu thận • ống thận
Thận là cơ quan quan trọng nhất trong hệ bài tiết nước tiểu

BỔ SUNG KIẾN THỨC
Giải phẫu thận — Chi tiết cấu tạo
Bể thận — khu vực thu nước tiểu từ các ống góp
Phần vỏ — chứa cầu thận và phần đầu ống thận
Phần tủy — chứa các ống thận và ống góp
Cầu thận — búi mao mạch dày đặc; bao ngoài là nang
cầu thận

Ống góp — thu nước tiểu từ các đơn vị chức năng
Động mạch đến & đi — cung cấp và thoát máu qua cầu thận
Cầu thận là một búi mao mạch dày đặc; bao ngoài cầu thận là nang cầu thận.

CHỐT HOẠT ĐỘNG 2.1
Hệ bài tiết nước tiểu — Tóm tắt kiến thức
Quan trọng nhất

Thận — Cơ quan
Chức năng hệ bài tiết quan trọng nhất
Lọc và thải các chất cặn
bã, chất độc hại ra khỏi cơ
cơ thể

Thận đảm nhận vai trò lọc
máu và hình thành nước
tiểu

Hệ bài tiết nước
tiểu gồm
Thận · Ống dẫn nước tiểu
· Bóng đái · Ống đái

Ghi nhớ: Thận là trung tâm của hệ bài tiết nước tiểu!

CHUYỂN Ý

Nếu hệ bài tiết hoạt động
không bình thường...
...cơ thể có thể mắc những bệnh nào?
💧 Sỏi thận • 🔴 Viêm cầu thận • ⚠ Suy thận

Cùng tìm hiểu một số bệnh thường gặp ở hệ bài tiết →

Hoạt động khám phá

TÌM HIỂU MỘT SỐ
BỆNH VỀ HỆ BÀI TIẾT

*Nghiên cứu nguyên nhân, dấu hiệu và cách phòng trán

Sỏi thận

Viêm cầu thận

Suy thận

NHIỆM VỤ NHÓM 4: PHIẾU HỌC TẬP SỐ 1
Hình thức: Nhóm 4 học sinh · Thời gian: 5 phút

Nhiệm vụ
- Bước 1: Nghiên cứu SGK trang 147
- Bước 2: Thảo luận trong nhóm
- Bước 3: Hoàn thành bảng thông
tin về 3 bệnh

5 phút

1. Bệnh sỏi thận
Nguyên nhân · Dấu hiệu · Phòng tránh

2. Bệnh viêm cầu thận
Nguyên nhân · Dấu hiệu · Phòng tránh

3. Bệnh suy thận
Nguyên nhân · Dấu hiệu · Phòng tránh

Ghi kết quả vào phiếu học tập — chuẩn bị báo cáo trước lớp!

HOẠT ĐỘNG SỐ: TÌM KIẾM VÀ KIỂM CHỨNG THÔNG TIN
Sử dụng công cụ số để thu thập và đối chiếu thông tin y khoa

Google Search /
Google Images
Tìm kiếm thông tin và
hình ảnh khoa học từ
nhiều nguồn

ChatGPT hoặc AI

NotebookLM

Đặt câu hỏi và nhận giải
thích nhanh về kiến thức
sinh học

Tổng hợp và phân tích
tài liệu từ nhiều nguồn
đáng tin cậy

⚠ Yêu cầu: Đối chiếu ít nhất 2 nguồn — không dùng thông tin thiếu cơ sở khoa học

PHIẾU HỌC TẬP SỐ 1

Nhóm: ...........

STT

Tên bệnh

Nguyên nhân
chủ yếu

Dấu hiệu
nhận biết

Biện pháp
phòng tránh

1

Bệnh sỏi thận

(để trống)

(để trống)

(để trống)

2

Bệnh viêm
cầu thận

(để trống)

(để trống)

(để trống)

3

Bệnh suy thận

(để trống)

(để trống)

(để trống)

SGK trang 147

NHÓM THẢO LUẬN: BỆNH SỎI THẬNHình thức: Nhóm 4
CÂU HỎI 1

Nguyên nhân chủ yếu của bệnh sỏi
thận là gì?
CÂU HỎI 2

Có những dấu hiệu nhận biết nào?
CÂU HỎI 3

Cần làm gì để phòng tránh?
🕒 Thảo luận nhóm — ghi kết quả vào phiếu học tập!

Bệnh sỏi thận

ĐÁP ÁN: BỆNH SỎI THẬN

🔍 NGUYÊN NHÂN
• Tích tụ calcium
oxalate
• Muối phosphate
• Muối urate

⚠ DẤU HIỆU
• Đau lưng và hai bên
hông
• Tiểu són, tiểu dắt
• Có lẫn máu trong
nước tiểu

✅ PHÒNG TRÁNH
• Uống đủ nước
• Ăn uống hợp lí
• Không nhịn tiểu
• Hạn chế thức ăn
nhiều muối
• Vận động phù hợp

💡 Không nhịn tiểu; hạn chế thức ăn nhiều muối; vận động phù hợp.

NHÓM THẢO LUẬN: BỆNH VIÊM CẦU THẬNNhóm 4 học sinh • 5 phút
Câu hỏi 1

Nguyên nhân chủ yếu của bệnh viêm cầu
thận là gì?
Câu hỏi 2

Có những dấu hiệu nhận biết nào của bệnh
viêm cầu thận?
Câu hỏi 3

Cần làm gì để phòng tránh bệnh viêm cầu thận?
📖 Nghiên cứu SGK → Thảo luận nhóm → Ghi kết quả vào phiếu học tập

Đáp án

ĐÁP ÁN: BỆNH VIÊM CẦU THẬN

Nguyên nhân
Do liên cầu khuẩn

Dấu hiệu nhận biết
• Phù nề
• Tăng huyết áp
• Thiếu máu
• Có lẫn máu trong
nước tiểu

Bệnh viêm cầu thận · Nhóm 4 thảo luận

Phòng tránh
• Tránh nhiễm khuẩn
đường mũi, họng và da
• Điều trị các ổ viêm
amidan, sâu răng

Nhóm 4 HS
NHÓM THẢO LUẬN: BỆNH SUY THẬN

CÂU HỎI 1

Nguyên nhân
chủ yếu của
bệnh suy
thận là gì?

CÂU HỎI 2

Có những
dấu hiệu
nhận biết
nào?

5 phút

CÂU HỎI 3

Cần làm gì
để phòng
tránh?

Nghiên cứu SGK và thảo luận nhóm để trả lời 3 câu hỏi trên.

ĐÁP ÁN

BỆNH SUY THẬN

Nguyên nhân

Dấu hiệu

Phòng tránh

- Tăng huyết áp

- Mệt mỏi, mất ngủ

- Đái tháo đường

- Phù nề

- Không để mắc các
bệnh về thận

- Mất máu

- Huyết áp cao

- Giữ ổn định huyết áp
- Tránh để cơ thể mất
nước

“Phát hiện sớm và điều trị kịp thời giúp làm chậm tiến triển của bệnh suy thận.”

BÁO CÁO PHIẾU HỌC TẬP SỐ 1
Hướng dẫn trình bày & hoàn thiện kiến thức

BƯỚC 1

BƯỚC 2

BƯỚC 3

BƯỚC 4

Đại diện nhóm
trình bày kết quả

Các nhóm khác
đối chiếu với
phiếu nhóm mình

Bổ sung ý còn
thiếu

Ghi lại nội dung
đúng vào vở

💬 Lắng nghe — Đối chiếu — Hoàn thiện

CHỐT PHIẾU HỌC TẬP SỐ 1
Tổng hợp bệnh thường gặp ở hệ bài tiết

BỆNH SỎI THẬN

BỆNH VIÊM CẦU THẬN

BỆNH SUY THẬN

Nguyên nhân

Nguyên nhân

Nguyên nhân

Tích tụ calcium oxalate,
muối phosphate, muối urate

Do liên cầu khuẩn gây ra

Tăng huyết áp, đái tháo
đường, mất máu

Biện pháp

Biện pháp

Biện pháp

Uống đủ nước · Ăn uống hợp
lí · Không nhịn tiểu · Hạn chế
thức ăn nhiều muối

Tránh nhiễm khuẩn đường
mũi, họng, da · Điều trị viêm
amidan, sâu răng

Giữ ổn định huyết áp · Tránh
mất nước · Không để mắc
bệnh thận

💧 Uống đủ nước · 🥗 Ăn uống hợp lí · 🚶 Vệ sinh sạch sẽ · 🕒 Đi tiểu đúng lúc · 🍽️ Không ăn thức ăn ôi thi

CÂU HỎI SAU BÁO CÁO
Suy nghĩ — Phân tích — Đề xuất

Thói quen không tốt

Nguy cơ xảy ra

Biện pháp bảo vệ

Có những thói quen
không tốt nào ảnh
hưởng đến hệ bài
tiết?

Những thói quen đó
dẫn đến nguy cơ gì
cho sức khỏe?

Em đề xuất biện
pháp nào để bảo vệ
hệ bài tiết?

Chia sẻ suy nghĩ của em trước lớp!

BÁO CÁO DÂY CHUYỀN
Luật chơi nối tiếp
vỗ vai bạn
bất kì

chuyển tiếp

Bạn 1

Bạn 2

Bạn 3

Nêu một thói
quen không tốt

Nêu nguy cơ của
thói quen đó

Nêu giải pháp +
thói quen mới

Khởi đầu

Tiếp nối

Kết nối

Lặp lại vòng mới cho đến khi hết lượt!

THÓI QUEN 1

Ăn quá mặn, quá
chua, nhiều đường

Nguy cơ là gì?

Cần đề xuất biện pháp nào?

THÓI QUEN 1 • ĐÁP ÁN

ĐÁP ÁN THÓI QUEN 1

⚠ NGUY CƠ

Hệ bài tiết làm việc
quá tải

☑ BIỆN PHÁP
Khẩu phần ăn uống hợp lí
🚫 Không ăn quá nhiều protein,
quá mặn, quá chua, quá
nhiều chất tạo sỏi

✅ Ăn uống hợp lí = Thận khỏe mạnh!

Thói quen không lành mạnh

THÓI QUEN 2

Không uống đủ nước
Thói quen phổ biến nhưng gây hại cho hệ bài tiết

Nguy cơ là gì?

Cần đề xuất
biện pháp nào?

... ----......

ĐÁP ÁN THÓI QUEN 2

Không uống đủ nước

⚠ NGUY CƠ

☑ BIỆN PHÁP

Giảm khả năng bài tiết nước tiểu

Uống đủ nước mỗi ngày

*Chất thải tích tụ, thận làm việc kém hiệu quả*

*Điều chỉnh lượng nước phù hợp với hoạt
động, thời tiết và tình trạng cơ thể*

💧 Uống đủ nước = Bảo vệ thận mỗi ngày!

THÓI QUEN 3

Nhịn đi tiểu
khi buồn tiểu
Nguy cơ là gì?
Cần đề xuất biện pháp nào?
Hãy suy nghĩ và chia sẻ ý kiến của em!

THÓI QUEN 3

ĐÁP ÁN THÓI QUEN 3
🚫 Nhịn đi tiểu khi buồn tiểu

⚠ NGUY CƠ
- Tăng nguy cơ lắng sỏi trong
hệ bài tiết

✅ BIỆN PHÁP
- Khi muốn đi tiểu thì nên đi
ngay
- Không nên nhịn lâu

💧 Uống đủ nước và đi tiểu đúng lúc — thận khỏe mỗi ngày!

THÓI QUEN 4

Không giữ vệ sinh
hệ bài tiết nước tiểu
Nguy cơ là gì?

Cần đề xuất biện pháp nào?

ĐÁP ÁN THÓI QUEN 4

Thói quen 4 / 5

NGUY CƠ
Tăng nguy cơ viêm nhiễm hệ bài tiết
nước tiểu

Không giữ vệ sinh hệ
bài tiết nước tiểu

BIỆN PHÁP
Thường xuyên giữ vệ sinh toàn cơ thể
và hệ bài tiết nước tiểu

Vệ sinh tốt = Thận khỏe mạnh!

THÓI QUEN 5 / 5

Ăn thức ăn ôi thiu

NGUY CƠ LÀ GÌ?

CẦN ĐỀ XUẤT BIỆN PHÁP NÀO?

Hãy suy nghĩ và chia sẻ...

Hãy suy nghĩ và chia sẻ...

ĐÁP ÁN THÓI QUEN 5

NGUY CƠ
- Gây độc hại cho hệ
bài tiết nước tiểu

Thức ăn ôi thiu

BIỆN PHÁP
Không ăn thức ăn ôi thiu
Không ăn thức ăn nhiễm
chất độc hại

Bảo vệ thận — bắt đầu từ bữa ăn sạch!