Bài 7
Khởi nghĩa nông dân ở
Đàng Ngoài thế kỉ XVIII

Bài 7. Khởi nghĩa nông dân ở Đàng Ngoài thế kỉ XVIII

1. Bối cảnh
lịch sử.

Khai thác kênh chữ SGK tr30,31, đặc biệt tư liệu 1,2, hoạt động cặp đôi trong
vòng 2 phút để hoàn thành Phiếu học tập về bối cảnh lịch sử dẫn đến phong trào
nông dân ở Đàng Ngoài

BỐI CẢNH
LỊCH SỬ

PHIẾU HỌC TẬP
Chính trị  
Kinh tế  
Xã hội  

PHIẾU HỌC TẬP
- Chính quyền Đàng Ngoài khủng hoảng sâu sắc:
Chính + Vua Lê không có thực quyền
+ Chúa Trịnh giữ mọi quyền hành, ăn chơi phung phí
trị
+ Quan lại hoành hành, đục khoét nhân dân

BỐI
CẢNH Kinh tế
LỊCH
SỬ
Xã hội

Trịnh Sâm là một vị
chúa có nhiều cung tần
vào loại nhất trong các
chúa Trịnh. Theo cuốn
Chuyện tình vua chúa
hoàng tộc Việt Nam
thống kê thì ông này có
tới 400 cung tần, mỹ nữ
chuyên lo việc hầu hạ.

“Tôi đi vào từ cửa sau, nhìn quanh tôi
thấy cây cối um tùm, chim hót líu lo, muôn
hoa đua thắm. Qua mấy lần cửa, các
hành lang dài quanh co tôi được đưa tới
một ngôi nhà thật lớn gọi là phòng trà.
Đồ đạc trong phòng đều được sơn son
thếp vàng. Lúc đó thánh thượng đang ngự
phòng thuốc cùng các phi tần nên tôi
không thể yết kiến. Tôi được thiết đãi bữa
sáng mĩ vị với đồ dùng toàn bằng vàng,
bạc. Ăn xong tôi được đưa đến yết kiến ở
Đông Cung và khám bệnh cho thế tử Trịnh
Cán. Thế tử vì “ăn quá no, mặc quá ấm”
mà sinh bệnh”.

Vào phủ chúa Trịnh

Hải Thượng Lãn Ông Lê Hữu Trác

PHIẾU HỌC TẬP
- Chính quyền Đàng Ngoài khủng hoảng sâu sắc:
Chính + Vua Lê không có thực quyền
+ Chúa Trịnh giữ mọi quyền hành, ăn chơi phung phí
trị
+ Quan lại hoành hành, đục khoét nhân dân
BỐI
- Nông nghiệp đình đốn
CẢNH Kinh tế - Thủ công nghiệp, thương nghiệp ngày càng sa sút,
LỊCH
các đô thị suy tàn
SỬ
Xã hội

PHIẾU HỌC TẬP
- Chính quyền Đàng Ngoài khủng hoảng sâu sắc:
Chính + Vua Lê không có thực quyền
+ Chúa Trịnh giữ mọi quyền hành, ăn chơi phung phí
trị
+ Quan lại hoành hành, đục khoét nhân dân
BỐI
- Nông nghiệp đình đốn
CẢNH Kinh tế - Thủ công nghiệp, thương nghiệp ngày càng sa sút,
LỊCH
các đô thị suy tàn
SỬ
- Nạn đói diễn ra khắp nơi
- Nhân dân bỏ làng đi phiêu tán
Xã hội -> Cuộc sống khó khăn thúc đẩy nông dân vùng lên
khởi nghĩa chống lại chính quyền phong kiến

Nạn đói khủng khiếp năm 1740
– 1741 ở Đàng Ngoài, “Dân lưu
vong bồng bế, dắt díu nhau di
kiếm ăn đầy đường… Dân phần
nhiều sống nhờ rau cỏ, ăn cả
chuột, rắn. Người chết đói ngổn
ngang, người sống sót không
còn một phần mười. Làng nào
có tiếng trù mật cũng chỉ còn
năm, ba hộ mà thôi”.
(Khâm định việt sử thông giám cương mục)

- Người dân phải ăn vỏ cây, rau cỏ, thây chết đói đầy đường, thôn
xóm tiêu điều. Những người sống sót thì phiêu tán khắp nơi.
- Theo bản điều trần Ngô Thì Sĩ gửi chúa Trịnh thì 4 trấn đồng
bằng (thuộc Bắc Bộ ngày nay) có 1076 xã, dân đi phiêu tán hết.
- Năm 1741, số làng phiêu tán gần hết lên đến 1730 làng, số làng
phiêu tán vừa là 1961 làng, nghĩa là hơn 1/4 tổng số làng xã của
Đàng Ngoài.

Chính
quyền
phong
kiến
khủng
hoảng,
suy sụp

Kinh tế:
đình
đốn, sa
sút
nghiêm
trọng.

Đời
sống
nhân
dân cơ
cực:
chết
đói,
phiêu
tán…

Nông
dân vùng
lên
chống lại
chính
quyền
phong
kiến.

Bài 7. Khởi nghĩa nông dân ở Đàng Ngoài thế kỉ XVIII

2. Một số cuộc khởi nghĩa
lớn của phong trào nông
dân Đàng Ngoài.

HS hoạt động cặp đôi trong vòng 3 phút, khai thác kênh chữ, kênh
hình SGK tr31.32, kết hợp quan sát Lược đồ một số cuộc k/n lớn trong
phong trào nông dân ĐN TK XVIII tr31, hoàn thành bảng thống kê
theo mẫu:
STT
1
2
3
4
5
6
7

Tên cuộc khởi nghĩa
 
 
 
 
 
 
 

Thời gian
 
 
 
 
 
 
 

 
 
 
 
 
 
 

Địa điểm

HS hoạt động cặp đôi trong vòng 3 phút, khai thác kênh chữ, kênh hình SGK
tr31.32, kết hợp quan sát Lược đồ một số cuộc k/n lớn trong phong trào nông dân
ĐN TK XVIII tr31, hoàn thành bảng thống kê theo mẫu:
STT Tên cuộc khởi nghĩa
1 Nguyễn Tuyển
– Nguyễn Cừ
2 Vũ Đình Dung
3 Nguyễn Hữu Cầu
4
5
6
7

Thời gian
Địa điểm
1740-1741 Ninh Xá (Hải Dương)

1740
Sơn Nam
1741-1751 Đồ Sơn, Vân Đồn (Hải Phòng) -> Kinh
Bắc -> Sơn Nam -> Thanh Hóa, Nghệ An
Hoàng Công Chất
1739-1769 Sơn Nam -> Tây Bắc
Nguyễn Danh Phương 1740-1751 Tam Đảo (Vĩnh Phúc) -> Sơn Tây, Tuyên
Quang
Lê Duy Mật
1738-1770 Thanh Hóa, Nghệ An
Nguyễn Dương Hưng 1737
Sơn Tây

Bài 7. Khởi nghĩa nông dân ở Đàng Ngoài thế kỉ XVIII

3. Kết quả, ý nghĩa lịch sử
vvà tác động của phong
trào nông dân Đàng Ngoài
thế kỉ XVIII.

“…Cuộc chiến đấu quyết liệt của nông dân được làm vua, thua
làm giặc, cả đời khốn khổ chua cay, ước sao chỉ được một ngày
làm vua đó, tuy chưa giành được thắng lợi, nhưng đã là hồi
chuông báo động cuộc khủng hoảng của chế độ phong kiến Đàng
Ngoài, là những biểu hiện nổi bật, toàn diện của cuộc khủng
hoảng đó”.
(Trương Hữu Quýnh (Chủ biên), Đại cương lịch sử Việt Nam,
Tập 1, NXB Giáo dục, Hà Nội, 1998, tr.204)

LUYỆN TẬP

20

50

5

40

4

3

80
70

2

10

60

1

30

VÒNG QUAY
MAY MẮN

QUAY

Câu 1: Nội dung nào không phản ánh đúng
tình trạng Đàng Ngoài vào thế kỉ XVIII?
A. Vua Lê kiểm soát
mọi việc.

B. Phủ chúa quanh năm
hội hè, yến tiệc.

C. Quan lại, binh lính
đục khoét của nhân dân.

D. Ruộng đất của nông dân
bị lấn chiếm.
QUAY
VỀ

2. Tình trạng công thương nghiệp ở Đàng Ngoài
thế kỉ XVIII như thế nào?
A. Vô cùng phát triển.

B. Sa sút, điêu tàn..

C. Diễn ra bình thường như
trước khi có chiến tranh.

D. Được nhà nước
đầu tư và phát triển.

QUAY
VỀ

3. Nạn đói lớn nhất ở Đàng Ngoài

xảy ra vào năm nào?

A. 1740 - 1741.

B. 1742-1743.

C. 1741-1742.

D. 1743-1744.
QUAY
VỀ

4. Đâu không phải là đặc điểm của phong trào khởi
nghĩa nông dân ở Đàng Ngoài (thế kỉ XVIII)?
A. Diễn ra trong khoảng
thời gian dài.

B. Diễn ra liên tiếp.

C. Các cuộc khởi nghĩa kết hợp
chặt chẽ với nhau.

D. Địa bàn hoạt động rộng.
QUAY
VỀ

5. Tác động lớn nhất của các cuộc khởi nghĩa nông
dân ở Đàng Ngoài thế kỉ XVIII là gì?
A. Thể hiện tinh thần đấu tranh
bất khuất của người nông dân.

C. Đem lại ruộng đất cho nông dân.

B. Góp phần làm cho cơ đồ họ Trịnh
bị lung lay.
D. Giải quyết được nạn đói cho
dân nghèo.
QUAY
VỀ

VẬN DỤNG
Tìm hiểu thông tin từ sách, báo và internet, hãy
viết đoạn văn (khoảng 5-7 dòng) giới thiệu về một
di tích hoặc lễ hội còn tồn tại đến ngày nay gắn
với tên tuổi một thủ lĩnh của cuộc khỏi nghĩa
nông dân Đàng Ngoài thế kỉ XVIII.
(Lưu ý: Nội dung giới thiệu cần đảm bảo được:
+ Đó là di tích/lễ hội nào? Ở đâu?
+ Di tích/lễ hội đó gắn với thủ lĩnh nào trong cuộc
khỏi nghĩa?
+ Điểm nổi bật, đặc sắc của di tích/lễ hội đó.
+ Giá trị của di tích/lễ hội đó trong quá khứ và đối với
ngày nay.