VIDEO 1

NỘI DUNG BÀI
HỌC
KHỞI ĐỘNG
I. Tìm hiểu
1.
Tri thức Ngĩa văn
chung
2. Tác giả

HÌNH
THÀNH
KIẾN THỨC
LUYỆN TẬP

3. Tác phẩm

II. Tìm hiểu chi
1.
tiếtXác định cấu trúc nghị luận của văn
bản

2. Nghệ thuật lập luận của văn bản
3. Các thao tác nghị luận trong văn bản

VẬN DỤNG

4.
đích thái độ của người viết
III. Mục
Tổng
1.
kếtNội dung
2. Nghệ
thuật

KHỞI ĐỘNG

VIDEO 2

KHỞI ĐỘNG
Em hãy trả lời câu hỏi sau:
Qua đoạn video em nhận xét gì
về việc lưu giữ và bảo tồn giá trị
văn hóa của dân tộc?

VIDEO 3

HÌNH THÀNH
KIẾN THỨC

I.
TÌM HIỂU CHUNG

VIDEO 4

1. Tri thức Ngữ văn
Câu hỏi
1. Anh chị hiểu thế nào là lập luận
trong văn bản nghị luận?
2. Trình bày các thao tác sử dụng
trong văn bản nghị luận?
3. Lỗi câu logic và lỗi câu mơ hồ là gì?

Lập luận

Giá trị của văn bản
nghị luận

Lí lẽ

Bằng chứng

Ý nghĩa của vấn đề
đặt ra.

Thuyết phục người đọc

Nghệ thuật lập luận

về một vấn đề.

của người viết.

VIDEO 5

Các thao tác được sử dụng trong văn bản nghị luận:

Chứng minh

Bình luận

Bác bỏ

Phục vụ trực tiếp cho mục đích thuyết phục.

Tùy đề tài cụ thể, người viết

Chứng minh

Lí lẽ

có thể chọn bằng chứng:
Bằng chứng

Thực tế cuộc sống

Tài liệu khoa học

Ý kiến được nêu là có cơ sở và

Báo chí, tác phẩm

đáng tin cậy.

văn học

Đúng - sai

Hay – dở

Của một quan điểm,

Bình luận

ý

Là đánh giá
Tốt – xấu

kiến,

hành động
Tích cực –
tiêu cực

Thể hiện rõ chủ kiến của người viết.

sự

việc,

Bác bỏ
• Là chỉ sự sai lầm, phiến diện

Củng cố điều được người viết

hoăc thiếu tính chính xác của

xem là lẽ phải, chân lí.

một quan điểm, ý kiến.
Giải thích
•

Là cắt nghĩa về đối tượng

Tạo điều kiện cho người đọc

một cách chi tiết, tỉ mỉ

hiểu rõ vấn đề được bàn luận .

Phân tích

So sánh

Là chia tách đối tượng thành

Đặt đối tượng ngày bên cạnh

nhiều các bộ phận

đối tượng khác

Tương đồng
Thấy rõ hơn
các yếu tố

Khác biệt

Mối quan hệ
giữa các yếu
tố tạo nên nó.

Làm nổi bật nét đặc thù của
đối tượng được bàn luận.

2. Tác giả
Em hãy trả lời câu hỏi sau:
Tìm hiểu những thông tin về tác
giả Trần Đình Hượu.

2. Tác giả
• Quê quán: Nghệ An.
• Ông là chuyên gia nghiên cứu tư tưởng
phương Đông, văn hóa, văn học Việt
Nam, thời trung đại và giai đoạn giao thời.
• Ông có tư tưởng nghiên cứu độc lập, đã
nêu được những vấn đề có ý nghĩa
Trần Đình Hượu
(1926 - 1995)

phương pháp luận quan trọng đối với việc
nghiên cứu văn học, văn hóa Việt Nam.

• Tác phẩm tiêu biểu: Văn học Việt Nam giai đoạn giao thời 1900 - 1930,
Nho giáo và văn học Việt Nam trung cận đại (1995), Đến hiện đại từ
truyền thống (1996), Các bài giảng về tư tưởng phương Đông (2001)…

3. Tác phẩm

Em hãy trả lời các câu hỏi sau:
•

Trình bày xuất xứ của văn bản
“Nhìn về vốn văn hóa dân tộc”.

•

Xác định vấn đề nghị luận của
văn bản được nêu?

a. Xuất xứ

• Trích phần II của tiểu luận “Về vấn
đề tìm đặc sắc văn hóa dân tộc”
công bố năm 1986.
• Số thứ tự của văn bản được hiệu chỉnh trên
cơ sở số thứ tự ở nguyên bản.

b. Vấn đề nghị luận
“Chúng tôi xin đưa ra một số nhận xét về bài ba
mặt của vốn văn hóa dân tộc.”

Hoàn

toàn

thống nhất với
nhan

đề

đoạn trích.

của

Nhìn về ở đây là tìm hiểu,

Kết quả của việc

khám phá.

tìm hiểu khám phá
là những nhận xét
được rút ra.

II.
TÌM HIỂU CHI TIẾT

1. Xác định cấu trúc nghị luận của văn bản
HOẠT ĐỘNG NHÓM
Em hãy trả lời các câu hỏi sau:
Trạm 1

Luận đề

Xác định các luận điểm

Một số nhận xét về vài ba mặt của cái vốn

của

văn bản?

văn hóa dân tộc

Luận

Lí lẽ và bằng

điểm đó đã được thuyết

STT

Luận điểm

phục bởi lí lẽ và bằng

…

…

…

chứng nào?

…

…

…

chứng

1. Xác định cấu trúc nghị luận của văn bản

HOẠT ĐỘNG NHÓM
Em hãy trả lời các câu hỏi sau:
Trạm 2
Anh chị hãy nhận xét về cách sắp
xếp các luận điểm của văn bản?

PHIẾU HỌC TẬP SỐ 1
Luận đề
Một số nhận xét về vài ba mặt của cái vốn văn hóa dân tộc
STT

Luận điểm
Chúng ta không có nền
văn hóa đồ sộ, có những

1

cống hiến lớn lao cho
nhân loại, hay có những
đặc sắc nổi bật.

Lí lẽ và bằng chứng
•Thể hiện ở các lĩnh vực văn học, tôn giáo,
kĩ thuật, âm nhạc, kiến trúc… đều không
phát triển đến tuyệt kĩ.
•Chưa bao giờ trong lịch sử dân tộc, một
ngành văn hóa nào đó trở thành đài danh
dự, thu hút, quy tụ cả nền văn hóa.

Luận đề
Một số nhận xét về vài ba mặt của cái vốn văn hóa dân tộc
STT

Luận điểm

Lí lẽ và bằng chứng
•Trong cuộc sống, ý thức về cá nhân và sở
hữu không phát triển cao.

2

Người Việt Nam coi trọng •Người Việt Nam lo cho con cháu, mong ước
cuộc sống hiện thế.

thái bình, an cư lạc nghiệp, ưa chuộng con
người hiền lành, tình nghĩa, ca tụng sự khôn
khéo.

Người Việt Nam ưa những gì
3

vừa phải, chừng mực, không
thích cái hoành tráng, cầu kì.

Làm rõ ở màu sắc, quy mô, giao tiếp, trang
phục…

Luận đề
Một số nhận xét về vài ba mặt của cái vốn văn hóa dân tộc
STT

Luận điểm
Tinh thần chung của nền văn

4

hóa Việt Nam là thiết thực, linh
hoạt, dung hòa.

Lí lẽ và bằng chứng
Lối sống, quan niệm sống của
người Việt…

Văn hóa Việt Nam là sự dung Văn hóa Phật giáo, văn hóa Nho
5

hợp giữa cái vốn có, cái riêng và giáo, cái được dân tộc sàng lọc, tinh
tiếp thu cái bên ngoài.

luyện để thành bản sắc.

Tác giả dựa vào biểu hiện nhiều mặt của văn hóa
Việt Nam trong suốt quá trình lịch sử:
• Tôn giáo

Khai thác

• Văn chương

thành các

• Âm nhạc

luận điểm

• Kiến trúc

trong bài.

• Lối sống, giao tiếp, ứng xử
• Tiếp thu các triết thuyết Nho giáo, Phật, Lão…

2. Nghệ thuật lập luận của văn bản

Hoạt động nhóm theo kĩ thuật “Khăn trải bàn” và trả lời câu hỏi sau:
• Nhận xét về cách nêu vấn đề nghị luận của tác giả?
• Luận điểm “giữa các dân tộc, chúng ta không thể tự hào là nền văn hóa
của ta đồ sộ, có những cống hiến lớn lao cho nhân loại, hay có những
đặc sắc nổi bật” được tác giả chứng minh như thế nào? Lập luận của
tác giả có sức thuyết phục không? Vì sao?
• Nhận xét cách lập luận của văn bản?

Cách nêu vấn đề nghị luận của tác giả
Vấn đề nghị luận “một số nhận xét về vài ba
mặt của cái vốn văn hóa dân tộc”

Được nêu ngắn gọn,

Điều đó giúp người

trực tiếp bằng một vế

đọc xác định dễ dàng

của câu mở đầu.

vấn đề nghị luận.

Luận điểm
“Giữa các dân tộc, chúng ta không thể tự hào là nền văn hóa của ta đồ sộ,
có những cống hiến lớn lao cho nhân loại, hay có những đặc sắc nổi bật”

Chứng minh qua lí lẽ và
bằng chứng ở các lĩnh
vực văn học, tôn giáo,
triết học, kĩ thuật…

Văn hóa Việt Nam là “văn hóa của
dân nông nghiệp định cư, không có
nhu cầu lưu chuyển, trao đổi,
không có sự kích thích của đô thị”.

Luận điểm
“Giữa các dân tộc, chúng ta không thể tự hào là nền văn hóa của ta đồ sộ,
có những cống hiến lớn lao cho nhân loại, hay có những đặc sắc nổi bật”
Thấy được đặc thù của lối văn “phát
Lập luận của tác giả đặc biệt: đi
ngược với tư duy và thói quen
“ca tụng” về dân tộc mình.

biểu ý kiến”:
• Ít có trích dẫn, ít đưa dẫn chứng.
• Vốn am hiểu sâu sắc các vấn đề hữu
quan, để chia sẻ, tán đồng với tác giả.

Tác giả sử dụng phép lập luận chứng minh khẳng định
đúng đắn của luận điểm.

• Tác giả sử dụng lập luận chặt chẽ,
logic để tăng tính thuyết phục cho
bài viết.
• Lập luận của tác giả đi từ khái niệm
đến thực trạng, từ thực trạng đến
giải pháp.

3. Các thao tác nghị luận trong văn bản

HOẠT ĐỘNG NHÓM
Em hãy trả lời các câu hỏi sau:
Nêu và phân tích một số thao tác nghị
luận được tác giả sử dụng nhằm làm tăng
tính thuyết phục cho văn bản?

Các thao tác nghị luận
STT

Thao tác

Biểu hiện
•Khái niệm “vốn văn hóa dân tộc” là gì?

1

Giải thích •Vai trò, tầm quan trọng, những biểu hiện của việc giữ
gìn và phát huy vốn văn hóa dân tộc.
Vai trò tầm quan trọng của vốn văn hóa dân tộc bằng các

2

Chứng

dẫn chứng cụ thể, thực trạng giữ gìn và phát huy vốn

minh

văn hóa dân tộc bằng các dẫn chứng cụ thể về những
mặt tích cực và những mặt hạn chế.

Các thao tác nghị luận
STT

Thao tác

Biểu hiện
Vốn văn hóa dân tộc với các nền văn hóa khác trên thế

3

So sánh

giới, thực trạng giữ gìn và phát huy vốn văn hóa dân tộc
trong quá khứ và hiện tại.
Vai trò, tầm quan trọng của việc giữ gìn và phát huy vốn

4

Bình luận văn hóa dân tộc, thực trạng giữ gìn và phát huy vốn văn
hóa dân tộc.

Kết hợp nhuần nhuyễn, linh hoạt, hài hòa các thao tác nghị luận.

4. Mục đích thái độ của người viết
Em hãy trả lời các câu hỏi sau:
Khi nghiên cứu về văn hóa Việt Nam,
tác giả đã bộc lộ thái độ gì? Bạn suy
nghĩ như thế nào về thái độ nghiên cứu
đó?

Mục đích thái độ của người viết

Thái độ khi nghiên cứu về văn hóa Việt Nam
Mục đích:
Xem

xét,

đánh

giá

về văn hóa
dân tộc.

Thái độ nghiên cứu nghiêm

Thái độ khách quan nhìn về

túc từ vốn hiểu biết sâu sắc

vấn

về văn hóa dân tộc, làm rõ

hướng, nhiều mặt khác nhau,

những mặt tích cực và tiêu

giúp vấn đề được nhìn nhận

cực của nền văn hóa.

đầy đủ và toàn diện nhất.

đề

theo

nhiều

chiều

Thể hiện rõ đặc điểm của nền văn hóa
dân tộc, thúc đẩy chúng ta phát huy
những điểm mạnh vốn có và khắc phục
những hạn chế để hội nhập với thế giới
trong thời đại ngày nay.

III.
TỔNG KẾT

Em hãy trả lời câu hỏi sau:
Nhận xét những đặc sắc về nghệ thuật và nội dung
của văn bản “Nhìn về vốn văn hóa dân tộc”.

1. Nội dung
• Những mặt tích cực và hạn chế của
nền văn hóa dân tộc.
• Đồng thời cũng là việc chúng ta nên
tích cực đẩy mạnh những ưu điểm
và khắc phục hạn chế trong thời đại
ngày nay.

2. Nghệ thuật

Bố cục bài

Lập

nghị

chứng sắc bén có

luận

chặt chẽ.

luận,

chiều sâu.

dẫn

Ngôn ngữ sinh động,
dễ hiểu, truyền cảm.

BẢNG KIỂM ĐÁNH GIÁ SẢN PHẨM TRÌNH BÀY NỘI DUNG
THẢO LUẬN
STT

Tiêu chí

1

Thể hiện được đúng đủ nội dung.

2

3

Các thể hiện phong phú, không
đơn điệu.
Thể hiện được sâu sắc nội dung
văn bản.

Xuất hiện

Không xuất hiện

LUYỆN TẬP