HÀ
NỘI

HẢI PHÒNG

NHIỆT LIỆT CHÀO MỪNG QUÝ THẦY
CÔ VỀ DỰ GIỜ MÔN LỊCH SỬ VÀ ĐỊA LÍ 8
PHÂN MÔN LỊCH SỬ
VINH

ĐÀ NẴNG

NHA
TRANG

TP HCM

KHỞI ĐỘNG

KHỞI ĐỘNG

- Hãy mô tả bức tranh vẽ
Vịnh Đà Nẵng ( chất liệu,
tác giả, những chi tiết
trong tranh mô tả về vịnh
……)
- Trình bày một số hiểu
biết của em về quá trình
khai phá vùng đất phía
Nam từ thế kỉ XVI đến thế
kỉ XVIII.

-Bức tranh vẽ chất liệu: bằng màu chì và màu nước

-Tác giả: họa sĩ tài ba Uy-li-am A-lếc-xan-đơ - người có mặt trong
phái bộ Anh đến Đàng Trong (khoảng những năm 1778 -1822) đời
Cảnh Thịnh (tức Nguyễn Quang Toản).
-Những chi tiết trong tranh mô tả vịnh Đà Nẵng (Tourane). Đạo
Quảng Nam do vua Lê Thánh Tông lập năm 1471gồm những tỉnh
Quảng Nam, Quảng Ngãi, Bình Định, Kom Tum, Gia Lai ngày nay
và vai trò của vùng đất này (không chỉ là điểm dừng chân cho
những dòng người tiếp tục xuôi về Nam khai hoang mở đất - mà
quan trọng là tạo tiềm lực cho chính quá trình này).
-Chính trong quá trình xuôi Nam khai phá, chúa Nguyễn trở thành
chính quyền đầu tiên xác lập chủ quyền đối với vùng Biển Đông
thuộc miền Trung và Nam Bộ Việt Nam ngày nay, trong đó có quần
đảo Hoàng Sa và quần đảo Trường Sa.

Tuần 7 - Tiết 12
BÀI 5: QUÁ TRÌNH KHAI PHÁ VÙNG
ĐẤT PHÍA NAM TỪ THẾ KỈ XVI ĐẾN
THẾ KỈ XVIII
1.Khái quát quá trình khai phá vùng đất phía Nam từ thế kỉ
XVI đến thế kỉ XVIII

1.Khái quát quá trình khai phá vùng đất phía Nam từ
thế kỉ XVI đến thế kỉ XVIII

❓ Thời gian Nguyễn Hoàng vào
trấn thủ Thuận Hoá - Quảng Nam

- 1558, Nguyễn
Hoàng (con trai thứ
của Nguyễn Kim)
được cử vào trấn
thủ Thuận Hóa và
12 năm sau ông
kiêm luôn trấn thủ
Quảng Nam.

Thuận Hóa

Quảng Nam

1. Khái quát quá trình khai phá vùng đất phía Nam
từ thế kỉ XVI đến thế kỉ XVIII
-Năm 1558, Nguyễn Hoàng vào trấn thủ Thuận Hoá Quảng Nam.

8

Hoạt động cá nhân (2 phút)

Đọc tư liệu 5.1 và thông
tin SGK trang 29. Nêu
nhận xét của em về tình
hình của xứ Thuận Quảng ?
Xứ Thuận - Quảng là
vùng đất yên bình, kinh tế
phát triển, dân cư tụ về
ngày càng đông, tạo tiềm
lực cho người Việt tiếp tục
xuôi Nam khai phá những
vùng đất mới, hoang vu.

1.Quá trình khai phá vùng đất phía Nam từ thế kỉ XVI - XVIII
HỌC SINH LÀM VIỆC NHÓM (4 phút)

Dựa vào thông tin mục 1 SGK, kết hợp hình 5.2 Hoàn thành bảng thống kê
những sự kiện lịch sử quan trọng đánh dấu quá trình khai phá, mở đất của
Đại Việt từ thế kỉ XVI đến thế kỉ XVIII với các thông tin dưới đây:
Mốc
Năm1597 Năm1611 Năm1620 Năm1693 Năm 1698 Năm 1708 Năm 1757
thời gian
Vùng đất

?

?

?

Nhóm 1 : Năm 1597, 1611.
Nhóm 2 : Năm 1620, 1693.

?

?

?

?

Nhóm3 - 4: Năm 1698, 1708, 1757.

Hoàn thành bảng thống kê những sự kiện lịch sử quan trọng đánh dấu quá trình khai
phá, mở đất của Đại Việt từ thế kỉ XVI đến thế kỉ XVIII với các thông tin dưới đây:
Mốc
thời gian

Năm 1597

Năm 1611

Nguyễn
Phủ
Hoàng sai
Phú Yên
 
Lương Văn
được
 
Chánh tổ
thành lập
Vùng đất chức đưa dân
từ Bình Định
vào đất Phú
Yên ngày nay,
lập làng mạc,
khai khẩn
“hoang điền
nhàn thổ”

 

Năm 1620 Năm 1693 Năm 1698

Năm 1708

Năm 1757

Phần đất
của Chiêm
Thành
( Ninh
Thuận và
Bình
Thuận)
thành một
trấn của
Đàng
Trong.

Khai phá,
mở đất đến
Hà Tiên.
( Kiên
Giang, Cà
Mau)
 

Chúa
Nguyễn
hoàn thiện
hệ thống
chính quyền
trên vùng
đất Nam Bộ

Người
Việt di cư
về phía
Nam tới
Mô Xoài,
khai
hoang,
mở đất

Nguyễn
Hữu Cảnh
thành lập
phủ Gia
Định

 ( Đồng
Tháp ……
Bạc Liêu).

1.Khái quát quá trình khai phá vùng đất phía Nam từ thế kỉ XVI
đến thế kỉ XVIII
*Quá trình di dân, khai phá vùng đất phía Nam tiếp tục được đẩy mạnh:
- Năm 1597 tổ chức đưa dân từ Bình Định vào đất Phú Yên ngày nay, lập
làng mạc, khai khẩn “hoang điền nhàn thổ”
- Năm 1611: Phủ Phú Yên được thành lập.
- Năm 1620: Người Việt di cư về phía nam tới Mô Xoài, khai hoang, mở
đất.
- Năm 1693: Phần đất của Chiêm Thành trở thành một trấn của Đàng
Trong.
- Năm 1698: Nguyễn Hữu Cảnh đặt phủ Gia Định.
- Năm 1708: Khai phá, mở đất đến Hà Tiên.
- Đến năm 1757, chúa Nguyễn hoàn thiện hệ thống chính quyền trên vùng
đất Nam Bộ

Phủ Gia Định
Dinh Trấn Biên
Đồng Nai,
Bà Rịa Vũng Tàu,
Bình Dương,
Bình Phước

Dinh Phiên Trấn
Thành phố
Hồ Chí Minh,
Long An,
Tây Ninh

Phủ
Gia Định

1306

1471
1611
1653

1620-1698
1693
1708

1757

LUYỆN TẬP

Câu 1: Trong các thế kỉ XVI - XVIII, Đại Việt đã thực
hiện quá trình khai phá ở khu vực nào sau đây?
A. Bắc Bộ và Bắc Trung Bộ.
B. Nam Trung Bộ và Nam Bộ.
C. Nam Trung Bộ.
D. Trung du và miền núi phía Bắc.

Câu 2: Khi mới thành lập, phủ Gia Định bao gồm
dinh nào?
A. Dinh Trấn Biên và dinh Phiên Trấn.
B. Dinh Vũ Xá và dinh Bố Chính.
C. Dinh Bình Khang va dinh Bình Thuận.
D. Dinh Long Hồ và dinh Phú Yên.

Câu 3: Năm 1693, phần đất của Chiêm Thành (Ninh
Thuận-Bình Thuận) được sáp nhập thành
A. một trấn của Đàng Trong.
B. một xứ của Đàng Ngoài.
C. một phủ thuộc Ninh Thuận.
D. một lộ thuộc Bình Thuận.

Câu 4: Gia Định là tên gọi xưa của thành phố nào
ngày nay?
A. Thành phố Hồ Chí Minh.
B. Thành phố Cần Thơ.
C. Thành phố Đà Nẵng.
D. Thành phố Hải Phòng.

Câu 5: Mốc thời gian nào thể hiện lệnh khai phá
“hoang điền nhàn thổ” của Nguyễn Hoàng – quá
trình mở đất về phía Nam là quá trình khai phá
đất hoang của người Việt?
A. Năm 1597.
B. Năm 1620.
C. Năm 1693.
D. Năm 1757.

Em hãy đánh giá về vai trò của các chúa Nguyễn trong việc mở
rộng lãnh thổ nước ta về phía Nam?

-Việc mở rộng lãnh thổ về phía Nam của các chúa Nguyễn đã có
ý nghĩa to lớn đối với lịch sử dân tộc Việt Nam. Nó đã góp phần:
+Bảo vệ và phát triển đất nước: Việc mở rộng lãnh thổ đã giúp
Đại Việt mở rộng phạm vi lãnh thổ, bảo vệ vững chắc chủ quyền
dân tộc. Đồng thời, nó cũng tạo điều kiện thuận lợi cho việc phát
triển kinh tế, văn hóa, xã hội của đất nước.
+Thống nhất đất nước: Việc mở rộng lãnh thổ về phía Nam đã
tạo tiền đề cho việc thống nhất đất nước về sau.Với những đóng
góp to lớn đó, các chúa Nguyễn xứng đáng được ghi nhận và tôn
vinh trong lịch sử dân tộc Việt Nam.

VẬN DỤNG
Quá trình khai phá vùng đất phía Nam từ thế kỉ XVI đến thế
kỉ XVIII được phản ánh như thế nào trong câu ca dao sau:
“Người đi dao rựa dắt lưng,
Ngó sông sông rộng, ngó rừng rừng cao”

MỞ RỘNG

Quá trình khai phá vùng đất phía Nam từ thế kỉ XVI đến thế kỉ XVIII được phản
ánh như thế nào trong câu ca dao sau:
“Người đi dao rựa dắt lưng,
Ngó sông sông rộng, ngó rừng rừng cao”
- Vào khoảng đầu thế kỉ VII, Vương quốc Phù nam suy yếu và bị Chân Lạp xâm chiếm, trên danh nghĩa, vùng đất
Nam Bộ của Việt Nam ngày nay thuộc quyền quản lí của triều đình Chân Lạp. Tuy nhiên, do nhiều nguyên nhân,
triều đình Chân Lạp hầu như không thể quản lí được vùng đất này, vùng đất Nam Bộ bị bỏ hoang từ thuở đó.
- Từ Bến Tre, Tiền Giang, Đồng Tháp ngày nay, xuống phía Nam, sang bên kia sông, dọc theo những vùng đất bên
bờ Tây sông Hậu cho đến Mũi Cà mau,…là những vùng đầm lầy, những mảng rừng đước, kênh, rạch quanh co,
chằng chịt.
- Tình trạng hoang vu này vẫn tiếp tục tồn tại cho đến cuối thế kỉ XVI, khi có sự xuất hiện và khai phá của người
Việt. Trong các thế kỉ XVI - XVIII, chính quyền chúa Nguyễn ở Đàng Trong đã tổ chức nhiều đợt di dân vào khai
hoang, lập ấp ở các vùng đất ở phía Nam. Trong quá trình khai phá ấy, người Việt phải đối mặt với bao gian khó,
hiểm nguy luôn rình rập. Nhưng với ý chí quyết tâm, kiên cường, bất khuất và tinh thần lao động cần cù, các thế hệ
người Việt đã viết nên những trang sử hào hùng về quá trình khai phá, xác lập chủ quyền, bảo vệ và phát triển vùng
đất Nam Bộ, góp phần làm rạng rỡ non sông, đất nước Việt Nam.

GV hướng dẫn HS tham khảo tư liệu tại:
+ Phim tài liệu của Truyền hình Vĩnh Long giới thiệu về quá trình mở cõi phương Nam của các chúa
Nguyễn:
http://www.youtube.com/watch?v=YPV2BBS2M7I

TẠM BIỆT !
CHÚC THẦY CÔ VÀ CÁC EM NHIỀU
SỨC KHỎE !!!