ÂM NHẠC 9

Chủ đề 2
GIAI ĐIỆU QUÊ HƯƠNG
BÀI 3
– Hát: Bài hát Quê hương thanh bình
– Nghe nhạc: Bài dân ca Ví đò đưa sông Lam
– Thường thức âm nhạc: Dân ca Ví, Giặm Nghệ Tĩnh

Bài 3 (Tiết 2)
– Nghe bài dân ca Ví đò đưa sông Lam;

Dân ca Ví, Giặm Nghệ Tĩnh
– Ôn tập bài hát Quê hương thanh bình

Bài 3 (Tiết 6)
– Nghe bài dân ca Ví đò đưa sông Lam;

Dân ca Ví, Giặm Nghệ Tĩnh
– Ôn tập bài hát Quê hương thanh bình

I. Nghe bài dân ca Ví đò đưa sông Lam;
Dân ca Ví, Giặm Nghệ Tĩnh

1. Nghe bài dân ca Ví đò đưa sông Lam
(Nghe lần 1)

Thảo luận nhóm
 Nội dung bài dân ca Ví đò đưa
sông Lam thể hiện điều gì?
 Giai điệu bài hát có tính chất âm
nhạc như thế nào?
 Vì sao bản nhạc bài dân ca Ví đò
đưa sông Lam không ghi số chỉ
nhịp?
 Từ “răng” trong lời ca của bài hát
có nghĩa là gì?
 Nêu cảm nhận của em về bài dân
ca.

1. Nội dung bài dân ca “Ví đò đưa sông Lam”
thể hiện điều gì?
→ Bài dân ca thể hiện tình cảm thủy chung, sâu nặng
của con người xứ Nghệ với quê hương, đất nước, đồng
thời cũng ẩn chứa triết lý sống về lẽ sống, danh dự và
nghĩa tình trong cuộc đời.

2. Giai điệu bài hát có tính chất âm nhạc như thế nào?
→ Giai điệu của bài hát mang tính chất chậm rãi, mênh
mang, tha thiết và trữ tình, rất đặc trưng của dân ca Ví
Nghệ Tĩnh, gợi cảm giác đằm thắm và sâu lắng.
3. Vì sao bản nhạc bài dân ca “Ví đò đưa
sông Lam” không ghi số chỉ nhịp?
→ Vì đây là dân ca mang tính chất ngâm vịnh,
linh hoạt trong cách hát và không bị bó buộc bởi
nhịp phách rõ ràng. Người hát có thể tùy ý kéo dài
hoặc rút ngắn âm theo cảm xúc, nên không ghi số
chỉ nhịp cụ thể.

4. Từ “răng” trong lời ca của bài hát có nghĩa là gì?
→ “Răng” trong tiếng Nghệ Tĩnh có nghĩa là “sao”
(từ dùng để hỏi nguyên nhân, lý do). Ví dụ trong câu
“Ai biết nước sông Lam răng là trong là đục” có
nghĩa là “Ai biết nước sông Lam sao lại trong lại
đục?”5. Nêu cảm nhận của em về bài dân ca.
→ Em cảm thấy bài dân ca rất sâu sắc và cảm động. Qua
giai điệu nhẹ nhàng, tha thiết và ca từ mộc mạc, bài hát gợi
lên tình yêu quê hương, lòng tự hào và đạo lý sống tốt đẹp
của người dân xứ Nghệ. Em ấn tượng với hình ảnh sông
Lam vừa hiền hòa vừa sâu lắng, cũng như những triết lý
giản dị mà sâu sắc trong lời ca.

Sông Lam là biểu tượng văn hóa, là dòng sông tuổi thơ của người
dân xứ Nghệ Tĩnh. Sông Lam không trong xanh thơ mộng suốt bốn
mùa mà khi đục khi trong, khi hiền hòa, khi dữ dội để chống chọi với
thiên nhiên trong mùa nước lũ như chính con người xứ Nghệ Tĩnh, tuy
chân chất, mộc mạc nhưng rất anh dũng, kiên cường. Vì bờ sông có
bên lở bên bồi, nước sông cũng có lúc trong lúc đục nên người dân lấy
đó làm hình ảnh so sánh với cuộc sống nhục vinh của đời người, như
câu nói “sông có khúc, người có lúc” con người có khi nhục sẽ có khi
vinh như nước của dòng sông Lam vậy.
Bài dân ca Ví đò đưa sông Lam có âm điệu man mác, mêng mông,
sâu lắng. Người hát sẽ theo kiểu tự do, có thể co giãn trường độ một
cách ngẫu hứng và vì vậy bài hát không ghi số chỉ nhịp. Trong tiếng
Nghệ Tĩnh, "răng" có nghĩa là: sao, sao vậy, thế nào.

(Nghe lần 2)

2. Dân ca Ví, Giặm Nghệ Tĩnh

Thảo luận nhóm
 Dân ca ví, giặm thường được hát khi nào và ở đâu?
 Lời ca của ví, giặm có đặc điểm gì?
 Nội dung lời ca phản ánh những gì?
 Dân ca ví, giặm được diễn xướng theo những hình
thức nào?
 Các cuộc hát dân ca ví, giặm có đặc điểm gì?
 Nêu những điểm khác biệt giữa hát ví và hát giặm.
 Kể tên một vài làn điệu dân ca ví, giặm mà em biết.
 Dân ca Ví, Giặm Nghệ Tĩnh đã được UNESCO ghi
danh là gì?
 Hãy hát một câu dân ca Nghệ Tĩnh mà em biết.

1. Dân ca ví, giặm thường được hát khi nào và ở đâu?
→ Dân ca ví, giặm thường được hát trong sinh hoạt
lao động và đời sống hằng ngày như: lúc chèo thuyền,
dệt vải, ru con, làm đồng, hoặc trong các dịp lễ hội,
giao duyên. Địa điểm thường là trên sông, ngoài
đồng, trong nhà hoặc tại các phiên chợ, lễ hội.
2. Lời ca của ví, giặm có đặc điểm gì?
→ Lời ca thường là thơ lục bát, ngôn ngữ
giản dị, mộc mạc, dễ nhớ, dễ hát, mang
đậm sắc thái địa phương và thể hiện tư tưởng,
tình cảm của người lao động.

3. Nội dung lời ca phản ánh những gì?
→ Nội dung phản ánh:
 Đời sống lao động và sinh hoạt của người dân.
 Tình yêu đôi lứa, tình cảm gia đình, tình quê
hương đất nước.
 Các giá trị đạo đức, triết lý sống, khát vọng về hạnh
phúc và công bằng xã hội.
Dâncacaví,
ví,giặm
giặmthường
được diễn
theo
→4.Dân
đượcxướng
hát giao
duyên đối
những
nào?
đáp
giữahình
namthức
và nữ,
hát tự do hoặc theo nhóm, có
thể hát chay (không nhạc đệm) hoặc hát có dàn nhạc
dân tộc hỗ trợ.

5. Các cuộc hát dân ca ví, giặm có đặc điểm gì?
→ Đặc điểm:
 Diễn ra trong không gian mở, gần gũi với đời sống.
 Có tính ngẫu hứng, linh hoạt.
Tiêu chí
Hát Ví
Hát Giặm
 Lời ca thường được ứng tác tại chỗ.
Gần
với
nói
thường,
ít

Tạo không khí vui
Nhạc điệu
Trữtươi,
tình, thân
mượtmật
mà và giao lưu văn hóa.
giaihát
điệuví
6. Nêu những điểm khác biệt giữa
Giao duyên, có đối Mang tính kể chuyện,
và
hát
giặm.
Hình thức
đáp
tâm sự
Không gian

Lao động, giao lưu

Thường hát ở nhà,
nơi yên tĩnh

7. Kể tên một vài làn điệu dân ca ví, giặm mà em biết.
→ Một số làn điệu:
 Ví đò đưa
 Ví phường vải
 Ví phường nón
 Giặm ru
 Giặm kể
 Giặm nói lối

8. Dân ca Ví, Giặm Nghệ Tĩnh đã được UNESCO
ghi danh là gì?
→ Dân ca Ví, Giặm Nghệ Tĩnh được UNESCO ghi
danh là Di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân
loại vào năm 2014.
9. Hãy hát một câu dân ca Nghệ Tĩnh mà em biết.
→ Một câu ví dặm quen thuộc:
“Ai về xứ Nghệ cùng anh,
Thăm quê Bác với ngọn ngành sông Lam.”

Ví, giặm Nghệ Tĩnh là hai thể loại hát dân ca độc đáo, chiếm vị trí quan
Ví và giặm luôn được hát xen kẽ cùng nhau nhưng cũng có những
trọng trong đời sống văn hóa của người dân hai tỉnh Nghệ An và Hà Tĩnh.
điểm khác biệt. Hát ví thường là hát tự do, không có nhịp, người hát có
Dân ca ví, giặm được hát trong hầu hết mọi hoạt động đời thường, ở mọi
thể co giãn trường độ một cách ngẫu hứng. Hát giặm có tiết tấu rõ
lúc, mọi nơi: khi ru con, đan lát, dệt vải, lúc làm ruộng, chèo thuyền, xay
ràng, có phách mạnh, phách nhẹ.
lúa,... Lời ca của ví, giặm mộc mạc, dân dã, gần với ngôn ngữ đời sống; nội
Dân ca ví, giặm có nhiều làn điệu khác nhau như: Ví phường cấy, Ví
dung đa dạng, miêu tả cuộc sống, phản ánh tập quán xã hội, lịch sử, tình
phường gặt, Ví phường nón, Ví phường đan, Ví phường vải, Ví phường
yêu quê hương, đất nước, con người, tình yêu đôi lứa,… Nhiều bài hát
củi, Ví trèo non, Ví đò đưa, Giặm kể, Giặm nối, Giặm vè, Giặm nam
mang tính giáo dục sâu sắc: kính trọng cha mẹ, chung thủy, nghĩa tình,
nữ, Giặm cửa quyền, Giặm ru, Giặm xẩm,…
trung thực, góp phần gìn giữ các tập tục, truyền thống tốt đẹp.
Năm 2014, Dân ca Ví, Giặm Nghệ Tĩnh đã được UNESCO ghi danh
Dân ca ví, giặm được diễn xướng theo ba hình thức: hát lẻ, hát đối và hát
là Di sản văn hoá phi vật thể đại diện của nhân loại.
cuộc. Các cuộc hát nổi bật với lối hát giao duyên, thường có ba chặng: hát
dạo, hát đối và hát xe kết. Mỗi bên hát phải có ít nhất hai, ba người, trong
đó một người hát chính, người còn lại hát theo để đỡ giọng.

Giận mà thương

(Nhạc & lời: Nguyễn Trung Phong)

 Câu đầu và câu cuối: mô
phỏng Ví đò đưa;
 Phần giữa: phát triển hát
giặm.

I. Ôn tập bài hát

Nghe bài hát

Hát kết hợp vỗ tay nhịp
nhàng; thể hiện tình cảm thiết
tha, trong sáng.

Hát đối đáp
– Nhóm 1:

Non nước .... yên vui.
– Nhóm 2:
Muôn sắc hoa … nhạc vui.
– Hai nhóm cùng hát:
Rộn vang … bờ môi.
(Lời 2 hát tương tự như lời 1)

Hát có lĩnh xướng
– Lời 1: Đồng ca

Non nước .... bờ môi.
– Lời 2:
Lĩnh xướng
Non nước … câu ca.
Đồng ca
Hương lúa .... đẹp tươi.

Trình diễn bài hát
(theo tổ, nhóm, cặp,...)

-Bài học góp phần giáo dục học sinh lòng yêu quê hương,
tự hào về truyền thống văn hóa dân tộc, từ đó hình thành ý
thức giữ gìn và phát huy các giá trị di sản, đặc biệt là dân
ca Ví, Giặm Nghệ Tĩnh. Đồng thời, rèn luyện phẩm chất
nhân ái, tinh thần đoàn kết, thái độ trân trọng với âm nhạc
dân tộc, góp phần giáo dục đạo đức, thẩm mỹ và bồi
dưỡng tâm hồn học sinh qua nghệ thuật.

-Qua bài học hôm nay, các em không chỉ được rèn
luyện kỹ năng hát và cảm thụ âm nhạc, mà còn hiểu
thêm về giá trị văn hóa sâu sắc của dân ca Ví, Giặm
Nghệ Tĩnh – một di sản quý báu của quê hương. Cô
mong rằng các em sẽ luôn yêu quý, trân trọng âm
nhạc dân tộc, tự hào về truyền thống văn hóa và tiếp
tục lan tỏa những giá trị tốt đẹp ấy trong cuộc sống.

DẶN DÒ VỀ NHÀ
 Tập biểu diễn bài hát Quê hương thanh bình theo
các hình thức khác nhau.