Trật tự từ trong câu có thể :
Thể hiện thứ tự nhất định của sự vật, hiện tượng, hoạt động, đặc điểm (thứ bậc quan trọng của sự vật, thứ tự trước sau của hoạt động, trình tự quan sát .)
Nhấn mạnh hình ảnh, đặc điểm của sự vật, hiện tượng.
Liên kết câu với những câu khác trong văn bản.
Đảm bảo sự hài hòa về ngữ âm của lời nói .
N?i cỏc cõu ? c?t A v?i cỏc hi?u qu? di?n d?t c?a tr?t t? tuong ?ng ? c?t B ?
Tỡnh huống:
Nam và Bắc cùng tham gia một tiết mục van nghệ chào mừng ngày 20-11. Gần đến giờ biểu diễn mà chưa thấy Bắc đâu.
Em lựa chọn câu nào để hoàn thành tỡnh huống trên?
a. Nam hớt hải chạy đi tỡm Bắc, bỗng Nam gặp Sơn, Sơn hỏi đầu đuôi câu chuyện rồi cả hai cùng đi tỡm Bắc.
b. Nam hớt hải chạy đi tỡm Bắc, Sơn hỏi đầu đuôi câu chuyện, rồi cả hai cùng đi tỡm Bắc, bỗng Nam gặp Sơn
Chọn câu (a) là hợp lý vỡ nó thể hiện thứ tự truước sau của diễn biến sự việc.
1/ Bài tập 1:


a) Tinh thần yêu nước cũng như các thứ của quý. Có khi được trưng bày trong tủ kính, trong bình pha lê, rõ ràng dễ thấy. Nhưng cũng có khi cất giấu kín đáo trong rương, trong hòm. Bổn phận của chúng ta là làm cho những của quý kín đáo ấy đều được đưa ra trưng bày. Nghĩa là phải ra sức giải thích, tuyên truyền, tổ chức, lãnh đạo, làm cho tinh thần yêu nước của tất cả mọi người đều được thực hành vào công việc yêu nước, công việc kháng chiến.
(Hồ Chí Minh- Tinh thần yêu nước của dân ta)
ĐA: Trật tự từ, cụm từ thể hiện mối quan hệ giữa những hoạt động và trang thái thứ tự trước-sau mà chúng biểu thị:
Thể hiện thứ tự của các khâu trong công tác vận động cổ vũ, tuyên truyền, động viên và phát huy tinh thần yêu nước của nhân dân:
Đầu tiên là giải thích cho quần chúng hiểu
Sau đó là tuyên truyền cho quần chúng hưởng ứng.
Tổ chức cho quần chúng làm.
Lãnh đạo để làm cho đúng.
Kết quả là làm cho tinh thần yêu nước của quần chúng được thực hành vào công việc yêu nước, công việc kháng chiến
A Sử thay áo mới, khoác thêm hai vòng bạc vào cổ rồi bịt cái khăn trắng lên đầu.
(Vợ chồng A Phủ – Tô Hoài)
a. Góp phần thể hiện tính cách nhân vật.
b. Thể hiện trình tự quan sát của người nói.
c. Thể hiện trình tự trước sau của hoạt động.
d. Nhấn mạnh sự cầu kỳ trong trang phục của nhân vật.
1/ Bài tập 1:


b) Gần đến giỗ đầu thầy tôi, mẹ tôi ở Thanh Hoá chưa về. Trong đó nghe đâu mẹ tôi đi bán bóng đèn và những phiên chợ chính còn bán cả vàng hương nữa.
(Nguyên Hồng- Những ngày thơ ấu)


ĐA :Hành động và trạng thái mà chúng biểu thị:
Thể hiện thứ bậc việc chính, việc phụ:
Việc chính: việc thường xuyên diễn ra hàng ngày của bà mẹ là bán bóng đèn
Còn bán vàng hương chỉ là việc làm thêm trong những phiên chợ chính.



Ví dụ:
(1) Mua mấy xu chè tươi với mấy quả cau. (2) Người ta đến cũng phải có bát nước, miếng trầu tươm tất chứ ?



Không nên thay đổi trật tự cụm từ in đậm trong câu (2). Nếu thay đổi trật tự của chúng sẽ làm mất đi sự liên kết thứ tự sự vật giữa câu (2) với câu (1).
1. a, Th?y giỏo gi?ng b�i hai gi?.
b, Hai giờ thầy giáo giảng bài.
2. a, B?n an ớt nhu th? l� khụng du?c.
b, Bạn ít ăn như thế là không được.
1. a, "Hai gi?" l� b? ng? cho d?ng t? "gi?ng" => Ch? s? lu?ng
b, “Hai giờ” là trạng ngữ của câu => Chỉ thời gian.
2. a,"An ớt" => Ch? s? lu?ng an chua d? d?m b?o cho s?c kho?
b, “ít ăn” => Chỉ sự lười ăn, ngại ăn, ăn không đủ số bữa trong ngày.
2/Bài tập 2:


a)Cùng lắm, nó giở quẻ hắn cũng chỉ đến đi ở tù. Ở tù thì hắn coi là thường.
(Nam Cao- Chí Phèo)
ĐÁP ÁN: Cụm từ "ở tù" đặt ở đầu câu thứ 2, lặp lại ở câu trước để tạo sự liên kết câu.

b)Nguyễn Tuân có một kho từ vựng hết sức phong phú mà ông đã cần cù tích luỹ. Vốn từ vựng ấy, trước Ca?ch ma?ng tháng Tám, ông thường dùng để chơi ngông với đời.
(Theo Nguyễn Đăng Mạnh, Nhà văn VN hiện đại- Chân dung và phong cách)

ĐÁP ÁN: Lặp lại cụm từ "Vốn từ vựng ấy" để tạo sự liên kết câu.


2/Bài tập 2:
c)Việc đến tai em bé con nhà thợ cày, em liền bảo cha:
-Chả mấy khi được lộc vua ban, cha cư �thưa với làng giết thịt hai con trâu và đồ hai thúng gạo nếp để mọi người ăn một bữa cho sướng miệng. Còn một trâu và một thúng gạo, ta sẽ xin làng làm phí tổn cho cha con ta trẩy kinh lo liệu việc đó.
(Em bé thông minh)
ĐA) Lặp lại cụm từ "Còn một trâu và một thúng gạo" để tạo liên kết câu ấy với câu trước đó.
d)Một thời đại vừa chẵn mười năm.
Trong mười năm ấy, thơ mới đã tranh đấu gắt gao với thơ cũ, một bên giành quyền sống, một bên giữ quyền sống. Cuộc đấu tranh kéo dài cho đến ngày thơ mới toàn thắng. Trong sự thắng lợi ấy, cũng có những người tả xung hữu đột nơi chiến trường, nhưng trước hết là công những nhà thơ mới.
(Hoài Thanh- Hoài Chân, Một thời đại mới trong thi ca)
ĐA) Lặp lại cụm từ "Trong mười năm ấy" va` "Trong sự thắng lợi ấy" để tạo liên kết câu ấy với câu trước đó cho chặt hơn .



3/ Bài tập 3:
a) "Bước tới Đèo Ngang, bóng xế tà,
Cỏ cây chen đá, lá chen hoa.
Lom khom dưới núi, tiều vài chú,
Lác đác bên sông, chợ mấy nhà.
Nhớ nước đau lòng, con quốc quốc,
Thương nhà mỏi miệng, cái gia gia.
Dừng chân đứng lại, trời, non, nước,
Một mảnh tình riêng, ta với ta."
(Bà Huyện Thanh Quan, Qua đèo Ngang)




Lom khom dưới núi, tiều vài chú

Lác đác bên sông, chợ mấy nhà.

Nhớ nước đau lòng, con quốc quốc

Thương nhà mỏi miệng, cái gia gia.



Hiệu quả diễn đạt của trật tự từ trong những câu in đậm:
Đảo trật tự thông thường của các từ trong câu nhằm nhấn mạnh:
Vẻ hoang sơ, tiêu điều của Đèo Ngang .
Nhấn mạnh tâm trạng buồn hoài cổ .
Đảo
trật tự
cú pháp
Nhấn mạnh hình ảnh, đặc điểm của sự vật, hiện tượng
VN
TN
CN
VN
VN
VN
CN
CN
CN
TN
3/ Bài tập 3:

Rất đẹp hình anh lúc nắng chiều.
Bóng dài lên đỉnh dốc cheo leo.
Núi không đè nổi vai vươn tới.
Lá ngụy trang reo với gió đèo.
(Tố Hữu. Trích " Lên Tây Bắc").


Hiệu quả diễn đạt của trật tự từ trong những câu in đậm:
Đảo trật tự thông thường nhằm nhấn mạnh hi`nh a?nh dđe?p, la~ng ma?n, cu?a anh li?nh.
4/ Bài tập 4:


a) Tôi thấy một anh Bọ Ngựa trịnh trọng tiến vào.

b) Tôi thấy trịnh trọng tiến vào một anh Bọ Ngựa.

* Bỗng mấy chú Châu Chấu Ma đang nhảy nhót khoe tài quanh c�c nàng Cào Cào, vội né giạt về một bên. Rồi trong cửa hàng chợt im tiếng ồn ào/../. Người ngợm anh Bọ Ngựa này cũng bình thường thôi, nhưng chưa hiểu sao anh làm ra lối quan dạng đến thế, anh đi cứ chân nhấc từng bước cao ngang đầu gối kiểu bước chân ngỗng, cách thức rất ta đây kẻ giờ và hách dịch.
(Tô Hoài, Dế mèn phiêu lưu kí)



4/ Bài tập 4:



Đáp án: *Cấu tạo:
a) Tôi thấy một anh Bọ Ngựa trịnh trọng tiến vào.


b) Tôi thấy trịnh trọng tiến vào một anh Bọ Ngựa.




ĐT
CN
VN
PN
CN
VN
ĐT
PN
(nêu nhân vật và hoạt động của nhân vật)
(nhấn mạnh sự "làm bộ làm tịch" của nhân vật)
Bỗng mấy chú Châu Chấu Ma đang nhảy nhót khoe tài quanh các nàng Cào Cào, vội né giạt về một bên. Rồi trong cửa hang chợt im tiếng ồn ào . . Người ngợm anh Bọ Ngựa này cũng bình thường thôi ,nhưng chưa hiểu sao anh làm ra lối quan dạng đến thế, anh đi cứ chân nhấc từng bước cao ngang đầu gối kiểu bước chân ngỗng,cách thức rất ta đây kẻ giờ và hách dịch
(Tụ Ho�i, D? Mốn phiờu luu ký)
………………………………….....................
Tôi thấy trịnh trọng tiến vào một anh Bọ Ngựa
Cõu (a): c?m C-V "m?t anh B? Ng?a tr?nh tr?ng ti?n v�o" cú CN d?ng tru?c nh?m nờu tờn nhõn v?t v� h�nh d?ng c?a nhõn v?t.
Cõu (b): c?m C-Vdó d?o VN lờn tru?c CN nh?m nh?n m?nh s? "l�m b? l�m t?ch" c?a nhõn v?t.
Can c? v�o van c?nh ch?n cõu (b) l� h?p lý.
5/ Bài tập 5:

* Hãy liệt kê các khả năng sắp xếp trật tự từ trong bộ phận câu in do. Đối chiếu đoạn kết với dàn ý của bài văn và cho biết vì sao tác giả lựa chọn trật tự từ như ở đây.
Cây tre Việt Nam! Cây tre xanh, nhũn nhặn, ngay thẳng, thủy chung, can đảm. Cây tre mang những đức tính của người hiền là tượng trưng cao quý của dân tộc Việt Nam.


5/ Bài tập 5:
Cách 1: Cây tre Việt Nam! Cây tre , nhũn nhặn, ngay thẳng, thủy chung, can đảm, xanh .
Cách 2: Cây tre Việt Nam! Cây tre , ngay thẳng, nhũn nhặn, thủy chung, can đảm, xanh .
Cách 3: Cây tre Việt Nam! Cây tre , ngay thẳng, xanh, nhũn nhặn, thủy chung, can đảm .
chuyển các từ in đậm thì câu vẫn có ý nghĩa.
5/ Bài tập 5:
* Hãy liệt kê các khả năng sắp xếp trật tự từ trong bộ phận câu in đậm. Đối chiếu đoạn kết với dàn ý của bài văn và cho biết vì sao tác giả lựa chọn trật tự từ như ở đây.
Cây tre Việt Nam! Cây tre xanh, nhũn nhặn, ngay thẳng, thủy chung, can đảm. Cây tre mang những đức tính của người hiền là tượng trương cao quý của dân tộc Việt Nam.
D�P �N:
"xanh": vẻ đẹp hình thức bên ngoài
"nhũn nhặn, ngay thẳng, thuỷ chung, can đảm": vẻ đẹp về phẩm chất bên trong
-> Trật tự từ thể hiện từ vẻ đẹp bên ngoài đến phẩm chất bên trong của tre.
Cách sắp xếp của tác giả là hợp lý vì nó đúc kết được phẩm chất đáng quý của cây tre theo tình tự miêu tả trong bài văn.


6/ Bài 6: Viết 1 đoạn văn ngắn về một trong các đề tài sau đây:

a) Lợi ích của đi bộ đối với sức khoẻ.

b) Lợi ích của đi bộ đối với việc mở rộng hiểu biết thực tế.

Giải thích cách sắp xếp trật tự từ ở một câu trong đoạn văn đã viết.
a)
Có thể có các luận điểm sau :
Giúp cho tinh thần sảng khoái, thư giãn .
Tiêu hao năng lượng, gân cốt săn chắc .
Có sức khỏe để lao động và học tập tốt hơn .
b) ...








Nhắc lại các tác dụng của lựa chọn trật tự từ trong câu.

*Câu hỏi tr?c nghiệm:
Chọn câu văn có sự lựa chọn trật tự từ ngữ thích hợp trong các cặp câu dưới đây:
1. a. Chú bộ đội ngắm rất lâu, rồi bóp cò, phát súng nổ, một tên địch ngã sấp.
b. Chú bộ đội ngắm rất lâu, phát súng nổ, một tên địch ngã sấp, rồi bóp cò.
D�P �N: Câu 1: Chọn câu a
2. a. Từ phía xa có một tốp người ồn ào đi tới, rồi rõ dần, hoá ra họ đang dẫn giải một tên trộm.
b. Từ phía xa có một tốp người ồn ào đi tới, hoá ra họ đang dẫn giải một tên trộm, rồi rõ dần.
D�P �N: Câu 2: Chọn câu a

Đọc sách là một việc làm cần thiết đối với mọi người, nhất là các bạn học sinh. Sách đã và đang tồn tại ở rất nhiều hình thức khác nhau: ký tự khắc trên đá, trên thẻ tre, in trên giấy,… nhưng đều với mục đích chung là lưu giữ và phổ biến kiến thức của nhân loại. Khi đọc những sách về chủ đề khoa học, lịch sử, địa lý,… chúng ta sẽ biết được thêm nhiều kiến thức mới mẻ về các lĩnh vực trong cuộc sống.
Ô cửa số 3
Nêu lí do sắp xếp trật tự từ
trong các câu sau:
Lá xanh bông trắng lại chen
nhị vàng
Nhị vàng, bông trắng, lá
xanh.
Phạm Van Dồng từng
nhận định nhuư thế nào
về TiếngViệt?
Sửa lại trật tự từ ở câu sau
Biển luôn thay đổi màu tùy
theo sắc mây trời.Trời xanh
thẳm, biển cũng xanh thẳm.

Nêu tác dụng của sự
sắp xếp trật tự từ ?
Trật tự từ của câu nào góp
phần tạo nên tính nhạc?
A.Giấy đỏ buồn không thắm.
B.Tiếng gà gáy vang cả xóm.
C. Mát rưuợi lòng ta ngân
nga tiếng hát .
trò chơi: ô cửa bí mật
Giữ gìn sự trong
sáng của Tiếng Việt

Trời âm u mây muưa, biển
xám xịt, nặng nề .
Biển xám xịt, nặng nề,
trời âm u mây mua.

Tiếng Việt là một thứ
tiếng đẹp, một thứ tiếng
hay.
Miêu tả vẻ đẹp hoa sen từ
ngoài vào trong và ngược lại.
Luật chơi
Ô cửa may mắn
Chúc mừng các bạn!
Dặn về nhà .
1/ Làm bài tập 6 .
2/ Xem lại tất cả các bài tập đã thực hiện trên lớp .
3/ chuẩn bị bài "Chữa lỗi diễn đạt (lỗi logic)", chú ý :
Thực hiện bài tập 1 (từ câu a đến câu k) .
Lấy bài viết số 6 của em để thực hiện bài tập 2 .