Tiết … ĐỌC HIỂU VĂN BẢN

LỤC VÂN TIÊN CỨU KIỀU
NGUYỆT NGA
(Trích “Truyện Lục Vân

Nature Tourism
HOẠT ĐỘNG 1

MỞ ĐẦU

Những mảnh ghép truyện thơ Việt Nam

Truyện thơ Xống chụ xon xao (Tiễn
dặn người yêu) là tác phẩm đặc sắc
trong kho tàng văn học dân gian của
người Thái.
Là truyện thơ dân gian hay nhất
trong kho tàng truyện thơ của các
dân tộc ít người, một tác phẩm lớn
trong nền văn học Việt Nam.

Tống Trân Cúc Hoa là truyện thơ Nôm
khuyết danh, gồm 1.689 câu lục bát,
xuất hiện vào khoảng từ giữa thế kỷ 18
đến đầu thế kỷ 19.

Sơ kính tân trang (Câu chuyện mới về lược và gương) là
một truyện thơ do danh sĩ Phạm Thái sáng tác tại Việt Nam
ở đầu thế kỷ 19, dài 1.484 câu thơ chữ Nôm (chủ yếu là thơ
lục bát, có xen một ít thơ Đường luật, thơ cổ phong và song
thất lục bát). Nội dung truyện kể lại một câu chuyện tình
duyên lãng mạn và trắc trở, hư cấu trên cơ sở mối tình cay
đắng của chính tác giả.

Truyện Kiều là một truyện thơ
Nôm của đại thi hào Nguyễn Du.
Đây được xem là truyện thơ nổi
tiếng nhất và xét vào hàng kinh điển
trong văn học Việt Nam.

Bích - Câu kỳ ngộ (Cuộc gặp gỡ lạ lùng
ở Bích Câu) là truyện thơ Nôm dài
678 câu thơ lục bát, kể về sự tích một
người học trò tên là Trần Tú Uyên gặp
nàng Giáng Kiều ở đất Bích Câu (Bích
Câu có nghĩa là ngòi biếc, nay thuộc
thành phố Hà Nội.

Truyện thơ Nôm LỤC VÂN
TIÊN

Nature Tourism
HOẠT ĐỘNG 2

HÌNH THÀNH
KIẾN THỨC

I. ĐỌC
TÌM HIỂU CHUNG

1. Đọc
- Đọc, giải thích từ khó.
Lưu ý về cách đọc truyện thơ:
 Đọc rõ ràng, chú ý giọng điệu phù hợp
từng đoạn.
 Đoạn nói về hành động của Lục Vân Tiên
thì giọng điệu mạnh mẽ, dứt khoát.
 Đoạn nói về lời của Kiều Nguyệt Nga thì
giọng nhẹ nhàng, da diết.

2. Tìm hiểu chung
a. Tác giả
 Xem đoạn tài liệu về Nguyễn Đình Chiểu về
cuộc đời, sự nghiệp của Nguyễn Đình Chiểu.
 Kết hợp với sách giáo khoa thực hiện phiếu học
tập số 1

PHIẾU HỌC TẬP SỐ 1
Tìm hiểu tác giả tác phẩm và đoạn trích
Nguyễn Đình Chiểu và Truyện Lục Vân Tiên
Đánh dấu X vào
thông tin đúng
1. Sống ở thời kỳ Trung đại
 
2. Là người ở Nam Bộ có hoàn cảnh nhiều khó khăn
 
3. Là người ở Hà Tĩnh trong dòng dõi quan lại, đại quý tộc.
 
4. Tác phẩm “Văn tế nghĩa sĩ Cần Giuộc”, “Dương Từ- Hà  
Mậu”...
5. Tác phẩm “Chinh phụ ngân khúc”, “Dương Từ- Hà Mậu”  
6. Các tác phẩm thường đề cao đạo đức nhân nghĩa và lòng yêu  
nước thương dân.
7. Thể loại của tác phẩm: Song thất lục bát
 
8. Nội dung của truyện là truyền dạy đạo lí làm người
 

PHIẾU HỌC TẬP SỐ 1
Tìm hiểu tác giả tác phẩm và đoạn trích
Tìm hiểu chung về đoạn trích
Lục Vân Tiên cứu Kiều Nguyệt Nga
- Vị trí: ……………………………………………………………
Nội dung: ……………………………………………………………
Nhân vật: ……………………………………………………………
Bố cục: ………………………………………………………………
 

2. Tìm hiểu chung
a. Tác giả
- Cuộc đời:
 Ông là một nhà thơ lớn ở Nam Bộ trong thời
kỳ văn học Trung đại.
 Ông có cuộc đời gặp nhiều bất hạnh (bị mù cả
hai mắt).
 Nhưng ông đã vượt lên hoàn cảnh đó bằng
nhiều công việc ý nghĩa (sáng tác thơ văn, dạy
học, bốc thuốc chữa bệnh)

2. Tìm hiểu chung
a. Tác giả
- Sự nghiệp:
 Các tác phẩm chính: Dương Từ- Hà Mậu,
Truyện Lục Vân Tiên, Văn tế nghĩa sĩ Cần
Giuộc.
 Nội dung trong sáng tác của ông: Đề cao đạo
đức nhân nghĩa và lòng yêu nước thương dân.

b. Tác phẩm Truyện Lục Vân Tiên
- Thể loại: Truyện thơ Nôm lục bát
- Nội dung: Nội dung của truyện là truyền
dạy đạo lí làm người, cụ thể là:
+ Ca ngợi tình nghĩa giữa con người với con
người trong xã hội:
+ Thể hiện khát vọng của nhân dân hướng tới
lẽ công bằng và những điều tốt đẹp trong
cuộc đời: thiện thắng ác, chính nghĩa thắng
gian tà.

b. Tác phẩm Truyện Lục
Vân Tiên
- Bố cục:
 Phần 1: Gặp gỡ
 Phần 2: Lưu lạc
 Phần 3: Đoàn tụ

c. Đoạn trích

- Vị trí : Thuộc phần gặp gỡ, khi Lục Vân Tiên
xuống núi, về nhà gặp cha mẹ trước lúc đi thi thì
chàng gặp bọn cướp đường.
- Nội dung: Đoạn trích kể lại việc Lục Vân Tiên đã
đánh bọn cướp đường cứu Kiều Nguyệt Nga.

c. Đoạn trích
- Bố cục: 2 phần
+ Phần 1: (14 dòng đầu) Lục Vân Tiên đánh bọn
cướp cứu Kiều Nguyệt Nga.
+ Phần 2: (Còn lại) Cuộc đối thoại của Lục Vân
Tiên và Kiều Nguyệt Nga.

c. Đoạn trích
- Hai tuyến nhân vật:
+ Nhân vật chính diện: Lục Vân Tiên và Kiều
Nguyệt Nga.
+ Nhân vật phản diện: Phong Lai và bè lũ
=> Đặc trưng của truyện thơ Nôm

II. ĐỌC
HIỂU VĂN BẢN

Tập làm nhà nghiên cứu
truyện thơ Nôm
Nhóm 1. Tìm “truyện” trong “thơ”

Đọc mười bốn dòng đầu tiên và thực hiện những yêu cầu
sau:
1. Xác định câu chuyện được kể và chỉ rõ lời người kể
chuyện và lời của các nhân vật trong đoạn thơ.
2. Hình tượng nhân vật Lục Vân Tiên hiện lên như thế nào
qua lời người kể chuyện?
3. Phân tích đặc điểm ngôn ngữ đối thoại của
nhân vật Lục Vân Tiên và Phong Lai trong
đoạn thơ. Qua cuộc đối thoại đó, hãy rút ra
những nhận xét về tính cách của hai nhân vật.

Tập làm nhà nghiên cứu
truyện thơ Nôm
Nhóm 2. Tìm “truyện” trong “thơ”

Đọc đoạn thơ còn lại và thực hiện những yêu cầu sau:
1. Xác định câu chuyện được kể và chỉ rõ lời người kể
chuyện và lời của các nhân vật trong đoạn thơ.
2. Hình tượng nhân vật Lục Vân Tiên, Kiều Nguyệt Nga
hiện lên như thế nào qua lời của chính các nhân vật?
Từ đó làm rõ nét tính cách nổi bật của
người dân Nam Bộ.

Tập làm nhà nghiên cứu
truyện thơ Nôm
Nhóm 3. Tìm “thơ” trong “truyện”
Đọc đoạn trích và thực hiện những yêu cầu sau:
1. Theo em, về phương diện nội dung, yếu tố “thơ” được thể
hiện như thế nào trong truyện nôm Lục Vân Tiên cứu Kiều
Nguyệt Nga?
2. Người kể chuyện đã chọn thể thơ nào để kể chuyện? Và
ngoài yếu tố “kể chuyện bằng thơ”, còn có những yếu tố “thơ”
nào khác về hình thức nghệ thuật để đem lại chất trữ tình cho
câu chuyện?
3. Nêu cảm nghĩ của em về câu chuyện
Lục Vân Tiên đánh cướp cứu Kiều Nguyệt Nga.

Tập làm nhà nghiên cứu
truyện thơ Nôm
Nhóm 4. Tìm hiểu sự gắn kết giữa “truyện” và “thơ”
Đọc đoạn trích và thực hiện những yêu cầu sau:
1. Tìm hiểu chủ đề của văn bản Lục Vân Tiên cứu Kiều Nguyệt
Nga và cho biết căn cứ để xác định chủ đề đó. Tư tưởng và
tình cảm của tác giả được thể hiện trong đoạn trích như thế
nào?
2. Nêu hiệu quả của việc sử dụng kết hợp yếu tố tự sự và trữ
tình trong việc thể hiện tư tưởng và tình cảm của tác giả.
3. Chọn một đoạn thơ, nhập vai vào nhân vật và
sân khấu hóa lại đoạn thơ đó.

Tập làm nhà nghiên cứu
truyện thơ Nôm

Tìm “truyện”
trong “thơ”

1. Câu chuyện Lục vân Tiên cứu Kiều
Nguyệt Nga

1.1. Lục Vân Tiên đánh bọn cướp Phong Lai (14 dòng đầu)
- Xác định câu chuyện được kể và lời người kể chuyện, lời
nhân vật
+ Câu chuyện được kể: Lục Vân Tiên đánh cướp Phong Lai.
++ Vân Tiên đối mặt với toán cướp trong hoàn cảnh khó khăn,
không cân sức.
++ Bọn cướp hùng hổ, hung tàn, đông đúc và đầy đủ giáo gươm;
còn chàng lại “đơn thương độc mã”, không có vũ khí trong tay
phải “bẻ cây làm gậy”.
++ Cuối cùng Lục Vân Tiên chiến thắng lẫy lừng, lũ lâu la tìm
đường thoát thân, tên cầm đầu Phong Lai bị một gậy thác rầy
thân vong.

Tình huống
truyện đã
làm nổi bật
sự dũng
cảm,
trượng
nghĩa của
chàng trai
trẻ.

1. Câu chuyện Lục vân Tiên cứu Kiều
Nguyệt Nga

1.1. Lục Vân Tiên đánh bọn cướp Phong Lai (14 dòng đầu)
- Xác định câu chuyện được kể và lời người kể chuyện, lời
nhân vật
+ Lời người kể chuyện: Các câu thơ kể và miêu tả hành động
của Lục Vân Tiên và cướp Phong Lai
Vân Tiên ghé lại bên đàng
Bẻ cây làm gậy nhằm làng xông vô
…

+ Lời nhân vật: Các câu thơ có trích dẫn lời nói của Lục Vân
Tiên và cướp Phong Lai.
Kêu rằng: “Bớ đảng hung đồ
Chớ quen làm thói hồ đồ hại dân”
…

- Hình tượng nhân vật Lục
vân
+ LờiTiên
người kể chuyện:
Kể hành động của Lục Vân Tiên: Ghé lại
bên đàng, bẻ cây làm gậy, nhằm làng xông
vô.
Sự mạnh mẽ, dứt khoát với tinh thần đầy nghĩa hiệp
Miêu tả hành động của Lục Vân Tiên tả đột hữu
xung/Khác nào Triệu Tử phá vòng Đương Dang
Tài năng võ nghệ cao cường của Vân Tiên

- Hình tượng nhân vật Lục
vân
Tiên
+ Cuộc
đối thoại giữa Lục Vân Tiên và cướp
Phong Lai

Lời của Lục Vân Tiên
“bớ đảng hung đồ... hồ đồ hại dân”
-> Lời nói mạnh mẽ, dứt khoát, hùng hồn
-> Thể hiện sự cương trực, thẳng thắn dám lên
tiếng phê phán lũ giặc cướp hồ đồ hại dân.
Lời của Phong Lai
“Thằng nào … bịt bùng”
-> Lời nói thô lỗ, hống hách, đầy hung dữ.
-> Lời nói thể hiện tính cách côn đồ, ngạo mạn,
vô học.

Lục Vân Tiên là
trang anh hùng
hào hiệp, trượng
nghĩa, có võ nghệ
cao cường.

1.2. Lục vân Tiên đối đáp với Kiều
Nguyệt Nga (Đoạn còn lại)
- Xác định câu chuyện được kể và lời người kể

chuyện, lời nhân vật
+ Câu chuyện được kể: Sau khi đánh thắng cướp
Phong Lai, Lục Vân Tiên hỏi han và được Kiều
Nguyệt Nga giãi bày tâm sự.
+ Lời người kể chuyện: Các câu thơ kể và dẫn
chuyện
+ Lời nhân vật: Các câu thơ trích dẫn lời của Lục
Vân Tiên, Kiều Nguyệt Nga.

- Hình tượng nhân vật Lục Vân Tiên
Lời của Lục Vân Tiên

Nhận xét

Hỏi: “Ai than khóc ở Vân Tiên chủ động hỏi thăm
trong xe nầy?”
người bị nạn.
-> Chàng rất từ tâm và dễ cảm
thông với người bị nạn.
“Khoan khoan ngồi đó
chớ ra
Nàng là phận gái ta là
phận trai”

Cách xưng hô trang trọng, lịch
sự cùng thái độ dứt khoát, thể
hiện sự trân trọng không muốn
phẩm tiết của nàng bị ảnh
hưởng.
-> Lục Vân Tiên là người biết
giữ phép tắc lễ nghĩa. Đó là
hành động của một con người có
học thức, có đọc sách thánh
hiền.

- Hình tượng nhân vật Lục Vân Tiên
Lời của
Lục Vân Tiên
“Làm ơn há dễ trông
người trả ơn
…
Nhớ câu kiến nghĩa
bất vi
Làm người thế ấy
cũng phi anh hùng”

Nhận xét
Lời nói bày tỏ quan điểm
sống, lối sống cao đẹp: làm
việc nghĩa không màng tới
sự đền đáp và thấy việc
nghĩa mà không làm thì
không phải là người anh
hùng.
-> Lục Vân Tiên trang anh
hùng hào hiệp, trượng nghĩa.

- Hình tượng nhân vật Kiều Nguyệt
Nga

Lời của Kiều Nguyệt Nga
Thưa rằng: “Tôi Kiều Nguyệt Nga
Con nầy tì tất tên là Kim Liên … cũng đành”
Kiều Nguyệt Nga giãi bày về hoàn cảnh
của mình: tên họ, quê quán, hoàn
cảnh gia đình và duyên cớ mắc nạn.
-> Lời giới thiệu đầy đủ, chân thành,
đáp lại đầy đủ những lời hỏi han, ân
cần của Lục Vân Tiên.

- Hình tượng nhân vật Kiều Nguyệt
Nga

Lời của Kiều Nguyệt Nga
“Trước xe quân tử tạm ngồi
Xin cho tiện thiếp lạy rồi sẽ thưa”
Cách xưng hô “quân tử”, “tiện thiếp”
thể hiện sự trang trọng, tôn kính với
người có ơn
=> Lời nói thể hiện mong muốn được
bày tỏ hành động biết ơn ân nhân
cứu mạng.

- Hình tượng nhân vật Kiều Nguyệt
Nga

Lời của Kiều Nguyệt Nga

“Hà Khê qua đó cũng gần
Xin theo cùng thiếp đền ân cho chàng
Gặp đây đương lúc giữa đàng
Của tiền chẳng có, bạc vàng cũng không
Gẫm câu báo đức thù công
Lấy chi cho phỉ tấm lòng cùng ngươi”
Lời nói thể hiện thái độ tha thiết mời
Lục Vân Tiên về nơi cha làm quan để
tiện bề báo đáp.
=> Kiều Nguyệt Nga là người trọng
nghĩa, trọng tình.

Nhận xét:
- Nhân vật Lục vân
Tiên
Lục Vân Tiên được khắc họa với mô típ ở

truyện Nôm truyền thống: Một chàng trai tài
giỏi cứu một cô gái thoát hiểm nghèo, từ ân
nghĩa đến tình yêu.
Đó là trang anh hùng hào hiệp, trượng
nghĩa, trọng lễ giáo, có lý tưởng sống cao đẹp.
Hình ảnh Lục Vân Tiên là hình mẫu toàn
vẹn, lý tưởng kết tinh vẻ đẹp người anh hùng
thời Trung đại.

- Nhân vật Kiều Nguyệt Nga
Kiều Nguyệt Nga kết
tinh cho vẻ đẹp tâm
hồn của người phụ
nữ Việt Nam truyền
thống: thuỳ mị, nết
na, trọng ân nghĩa ân

Vẻ đẹp của Lục Vân
Tiên và Kiều Nguyệt Nga:
Là vẻ đẹp tính cách, tâm hồn
của người dân Nam Bộ. Qua
đó, Nguyễn Đình Chiểu gửi
gắm niềm trân trọng, ngợi ca vẻ
đẹp tâm hồn người dân Nam Bộ
nói riêng, con người Việt Nam
nói chung và ước vọng về lẽ
công bằng và chính nghĩa trong

Tập làm nhà nghiên cứu
truyện thơ Nôm

Tìm “thơ”
trong “truyện”

2. Yếu tố “thơ” trong câu chuyện
Lục Vân Tiên cứu Kiều Nguyệt Nga
- Yếu tố “thơ” thể hiện ở phương diện nội dung:
+ Vẻ đẹp khí phách, tâm hồn, tài năng, cùng cuộc đối
đáp chân thành, nhã nhặn, chuẩn mực của Lục Vân Tiên
và Kiều Nguyệt Nga đã tạo nên chất thơ, chất trữ tình
cho câu chuyện.
+ Niềm trân trọng ngợi ca vẻ đẹp con người Nam Bộ,
mơ ước về hình tượng người anh hùng lý tưởng của
nhân dân, cùng khát vọng về sự công bằng, niềm tin về
chính nghĩa của chính nhà thơ cũng đã tạo nên chất thơ
cho truyện nôm Lục Vân Tiên.

2. Yếu tố “thơ” trong câu chuyện
Lục Vân Tiên cứu Kiều Nguyệt Nga
- Yếu tố “thơ” thể hiện ở phương diện nghệ thuật:
+ Câu chuyện được kể bằng thể thơ lục bát, một thể thơ
truyền thống của dân tộc đậm tính nhạc vì thế đã đem
lại chất trữ tình cho câu chuyện.
+ Sự đa dạng về nhịp điệu, giọng điệu đã khiến câu
chuyện Lục Vân Tiên cứu Kiều Nguyệt Nga vừa như
bản anh hùng ca sôi nổi, mạnh mẽ vừa là bản tình ca
sâu lắng, nhẹ nhàng.

2. Yếu tố “thơ” trong câu chuyện
Lục Vân Tiên cứu Kiều Nguyệt Nga
- Yếu tố “thơ” thể hiện ở phương diện nghệ thuật:
+ Cách gieo vần trong thơ lục bát cũng đã khiến cho lời
người kể chuyện và lời của nhân vật có tính liên kết,
nhịp nhàng, mềm mại tạo nên chất trữ tình cho câu
chuyện.
+ Câu chuyện được kể bằng chữ Nôm, ngôn ngữ giản
dị, gần gũi, đời thường, mang đậm sắc thái Nam Bộ
khiến câu chuyện dễ nhớ, dễ thuộc.

3. Sự kết hợp của yếu tố “truyện”
và “thơ” trong đoạn trích
Góp phần kể lại chân thực, sinh động câu
chuyện Lục Vân Tiên cứu Kiều Nguyệt Nga;
khắc họa vẻ đẹp tài năng, tâm hồn của Vân
Tiên và Nguyệt Nga; thể hiện cái tâm và cái
tài của Nguyễn Đình Chiểu.
Làm nên nét đặc trưng riêng của thể loại truyện
thơ Nôm nói chung và truyện Nôm Lục Vân Tiên
nói riêng

3. Sự kết hợp của yếu tố “truyện”
và “thơ” trong đoạn trích
Tác phẩm Lục Vân Tiên nói chung và đoạn
trích Lục Vân Tiên cứu Kiều Nguyệt Nga đã
tạo nên sự phong phú cho thể loại truyện thơ
Nôm của dân tộc.

III.
TỔNG KẾT

Kĩ thuật trình bày một phút
- Khái quát những nét đặc sắc về
nghệ thuật của đoạn trích?
- Nêu ý nghĩa của đoạn trích?
- Em rút ra cách đọc thể loại
truyện thơ?