Giáo viên: Ngô Thùy Dương
Trường THCS Ngô Sĩ Liên

MỤC
TIÊU
BÀI
HỌC

Kiến thức: - Củng cố chắc chắn hơn những hiểu biết về cách
thức xây dựng và trình bày luận điểm.
- Vận dụng những hiểu biết đó vào việc tìm, sắp
xếp và trình bày luận điểm trong một bài văn nghị luận có đề
tài gần gũi, quen thuộc.
Kỹ năng:
- Tìm ý – tìm luận điểm (phát triển luận điểm thành
các luận cứ) và sắp xếp luận cứ thành dàn ý.
- Biết cách viết đoạn văn trình bày một luận điểm
theo các cách diễn dịch, qui nạp.
- Biết vận dụng bài học để viết văn nghị luận.
Tư tưởng:
Có ý thức xây dựng và trình bày luận điểm trong thực tế.

Văn nghị luận
Luận điểm

Luận cứ

Lập luận

Văn bản được viết ra nhằm xác lập cho người đọc, người nghe
Văn nghị luận một tư tưởng, quan điểm nào đó thông qua các luận điểm, luận
cứ rõ ràng, thuyết phục.

Luận điểm

Là ý kiến thể hiện tư tưởng, quan điểm của người viết hoặc
người nói trong bài văn nghị luận.

Luận cứ

Là những lí lẽ, dẫn chứng được đưa ra làm cơ sở cho luận
điểm.

Là cách lựa chọn, sắp xếp, trình bày luận cứ để làm rõ luận
Cách lập luận điểm.

Luyện tập

Xây dựng
hệ thống luận điểm

Trình bày
luận điểm

SƠ ĐỒ VỀ MỐI QUAN HỆ GIỮA
VẤN ĐỀ NGHỊ LUẬN, LUẬN ĐIỂM, LUẬN CỨ
luận cứ
Luận
điểm

luận cứ

luận cứ
luận cứ

Luận
điểm

luận cứ
luận
cứ

VẤN ĐỀ
NGHỊ LUẬN

luận cứ
Luận
điểm

luận cứ
luận cứ

1. Xây dựng hệ thống luận điểm
Đề bài:
“Hãy viết một bài báo tường để khuyên một số bạn trong lớp
cần phải học tập chăm chỉ hơn”.
- Kiểu văn bản: nghị luận
- Vấn đề nghị luận: khuyên các bạn phải học tập chăm chỉ hơn.
- Hình thức: một bài báo tường
- Đối tượng: các bạn trong lớp
- Phạm vi: trong đời sống
- Tính chất: phân tích, khuyên nhủ

1. Xây dựng hệ thống luận điểm:
Đề bài:
“Hãy viết một bài báo tường
để khuyên một số bạn trong lớp
cần phải học tập chăm chỉ hơn”

Một bạn dự định đưa vào bài viết của
mình những luận điểm dưới đây:
a) Lớp ta có nhiều bạn học giỏi, lao động tốt, làm
vui lòng thầy cô, cha mẹ, xứng đáng là tấm gương
sáng cho mọi người noi theo.
b) Các thầy, cô giáo và nhiều bậc phụ huynh của lớp
ta rất lo buồn.
c) Thế mà một số bạn trong lớp còn tỏ ra
chểnh mảng trong học tập.

Hệ thống luận điểm này có chỗ nào
chưa chính xác?
Nếu có, theo em, bạn ấy cần phải điều
chỉnh, sắp xếp lại như thế nào?

d) Vậy thì ngay từ lúc này, các bạn ấy hãy.
chuyên cần học tập hơn.
e) Các bạn ấy chưa thấy rằng, bây giờ càng ham
chơi, không chịu học hành thì sau này càng khó có
niềm vui trong cuộc sống.

1. Xây dựng hệ thống luận điểm:
a) Lớp ta có nhiều bạn học giỏi, lao động tốt, làm
vui lòng thầy cô, cha mẹ, xứng đáng là tấm gương
sáng cho mọi người noi theo.

- Thừa, lạc ý “lao động tốt”
🡪 Nội dung không phù hợp với đề
bài. Cần bỏ.

b) Các thầy, cô giáo và nhiều bậc phụ huynh của lớp
ta rất lo buồn.

- Chưa logic. Sắp xếp các luận điểm
thiếu hợp lý:
+ Luận điểm (b) đặt sau luận điểm (a)
làm cho bài thiếu mạch lạc.
+ Luận điểm (d) không nên đứng
trước luận điểm (e).

c) Thế mà một số bạn trong lớp còn tỏ ra chểnh
mảng trong học tập.
d) Vậy thì ngay từ lúc này, các bạn ấy hãy chuyên
cần học tập hơn.
e) Các bạn ấy chưa thấy rằng, bây giờ càng ham
chơi, không chịu học hành thì sau này càng khó có
niềm vui trong cuộc sống.

Hệ thống luận điểm chưa hợp lý,
chưa đầy đủ, thiếu mạch lạc.

- Thiếu những luận điểm cần thiết,
khiến mạch văn có chỗ bị đứt đoạn và
vấn đề không hoàn toàn được sáng rõ.

- Điều chỉnh, thêm, bớt
- Sắp xếp lại hệ thống luận điểm

1. Xây dựng hệ thống luận điểm:
Bổ sung, sắp xếp lại như sau:

a) Đất nước đang rất cần những người tài giỏi để đưa Tổ quốc
tiến lên “đài vinh quang”, sánh kịp với bè bạn năm châu.
✔
b) Quanh ta đang có nhiều tấm gương của các bạn học sinh phấn đấu học giỏi,
để đáp ứng được yêu cầu của đất nước.
c) Muốn học giỏi, muốn thành tài thì trước hết phải chăm học.

✔

d) Một số bạn ở lớp ta còn ham chơi, chưa chăm học, làm cho thầy, cô giáo và
các bậc cha mẹ rất lo buồn.
e) Nếu bây giờ càng ham vui chơi, không chịu học thì sau này càng
khó gặp niềm vui trong cuộc sống.
g) Vậy các bạn nên bớt vui chơi, chịu khó học hành chăm chỉ, để trở thành
người có ích cho cuộc sống, và nhờ đó, tìm được niềm vui chân chính, lâu bền.

LƯU Ý 1
Hệ thống luận điểm

Chính xác

Đầy đủ

Rõ ràng

Sắp xếp
Phù hợp
hợp lý

2. Trình bày luận điểm
Phương pháp xây dựng đoạn văn trình bày một luận điểm

Bước 1: Viết câu văn giới thiệu luận điểm (Câu chủ đề)
Bước 2: Tìm và sắp xếp luận cứ để làm sáng tỏ luận điểm
Bước 3: Viết thành một đoạn văn trình bày luận điểm

Hướng dẫn trình bày luận điểm trong đoạn văn diễn dịch
Bước 1: Viết câu văn giới thiệu luận điểm
(Câu chủ đề)

Đoạn
diễn
dịch

Bước 2: Tìm và sắp xếp luận cứ để làm
sáng tỏ luận điểm

Luận cứ 1
Luận cứ 2
Luận cứ “n”

Bước 3: Viết thành đoạn văn trình bày luận
điểm theo phương pháp lập luận diễn dịch

Hướng dẫn trình bày luận điểm trong đoạn văn qui nạp
Bước 1: Tìm và sắp xếp luận cứ để làm
sáng tỏ luận điểm

Luận cứ 1
Luận cứ 2
Luận cứ “n”

Đoạn
quy nạp

Bước 2: Viết câu văn giới thiệu luận điểm
(Câu chủ đề)
Bước 3: Viết đoạn văn trình bày luận điểm
theo phương pháp lập luận qui nạp

2. Trình bày luận điểm
Luyện tập bước 1: Viết câu văn giới thiệu
luận điểm (Câu chủ đề)

Em giúp bạn trình
bày luận điểm (e): “Các
bạn ấy chưa thấy rằng, bây
giờ càng ham vui chơi,
không chịu học hành thì
sau này càng khó có được
niềm vui trong cuộc sống”
thành một đoạn văn nghị
luận.

Có thể dùng câu
nào để giới thiệu
luận điểm “e”? Em
thích câu nào nhất?

(1) Tuy nhiên, các bạn ấy chưa thấy rằng, bây giờ càng
ham vui chơi, không chịu học hành thì sau này càng khó có
được niềm vui trong cuộc sống.
(2) Do đó, các bạn ấy chưa thấy rằng, bây giờ càng ham vui
chơi, không chịu học hành thì sau này càng khó có được
niềm vui trong cuộc sống.
(3) Nhưng các bạn có nên cứ chểnh mảng trong học tập
như thế hay không? Xin hãy nhớ rằng, bây giờ càng ham
vui chơi, không chịu học hành thì sau này càng khó có
được niềm vui trong cuộc sống.

2. Trình bày luận điểm:
Luận điểm (e)

Câu giới thiệu luận điểm

Lựa chọn

(1) Tuy nhiên, các bạn ấy chưa thấy
Tốt. Vì nó vừa có tác
rằng, bây giờ càng ham vui chơi,
dụng chuyển đoạn, nối đoạn vừa
không
chịu
học
hành
thì
sau
này
càng
Các bạn ấy chưa
giới thiệu được luận điểm mới.
khó
có
được
niềm
vui
trong
cuộc
sống.
thấy rằng, bây

giờ càng ham vui
chơi, không chịu
học hành thì sau
này càng khó có
được niềm vui
trong cuộc sống.

(2) Do đó, các bạn ấy chưa thấy rằng,
Không tốt. Vì xác định sai
bây giờ càng ham vui chơi, không chịu
học hành thì sau này càng khó có được mối quan hệ giữa luận điểm cần
trình bày với luận điểm trước đó:
niềm vui trong cuộc sống.
Không có quan hệ nhân – quả.
(3) Nhưng các bạn có nên cứ chểnh
mảng trong học tập như thế hay
Rất tốt. Vì không chỉ giới
không? Xin hãy nhớ rằng, bây giờ thiệu luận điểm mới, nối với luận
càng ham vui chơi, không chịu học điểm trước đó mà còn tạo giọng
hành thì sau này càng khó có được điệu gần gũi, thân thiết.
niềm vui trong cuộc sống.

2. Trình bày luận điểm
Luyện tập bước 1: Viết câu văn giới thiệu
luận điểm (Câu chủ đề)

Em giúp bạn trình bày
luận điểm (e): “Các bạn ấy
chưa thấy rằng, bây giờ
càng ham vui chơi, không
chịu học hành thì sau này
càng khó có được niềm vui
trong cuộc sống” thành một
đoạn văn nghị luận.

Tham khảo
thêm một số câu
giới thiệu luận
điểm

Nhưng đáng buồn là, một số bạn trong lớp ta
chưa thấy rằng bây giờ càng ham vui chơi,
không chịu học hành thì sau này càng khó có
được niềm vui trong cuộc sống.
“Tuổi học trò là tuổi vui chơi, tội gì không
chơi cho thoải mái đi!”- một số bạn đã phát biểu
như vậy nhưng các bạn ấy chưa thấy rằng bây
giờ càng ham vui chơi, không chịu học hành thì
sau này càng khó có được niềm vui trong cuộc
sống.

2. Trình bày luận điểm
Luyện tập bước 2: Tìm và sắp xếp luận cứ để làm sáng tỏ luận điểm

Nên điều chỉnh lại hệ thống luận cứ dưới đây như thế nào để việc trình bày luận điểm
(e): “Các bạn ấy chưa thấy rằng, bây giờ càng ham vui chơi, không chịu học hành thì
sau này càng khó có được niềm vui trong cuộc sống” được rành mạch, chặt chẽ?
(1) Sau này, khi lớn lên, bạn sẽ sống trong thời đại mà trình độ
khoa học – kĩ thuật và văn hóa – nghệ thuật ngày một nâng cao.
(2) Trong xã hội ấy, làm việc gì cũng cần phải có tri thức.
(3) Muốn có tri thức thì phải chăm chỉ học tập, ngay từ khi còn ngồi
trên ghế nhà trường.
(4)

Do đó, người học sinh hôm nay càng ham chơi, không chăm học
thì ngày mai càng khó có thể làm được việc gì có ý nghĩa, và do đó,
càng khó có được niềm vui trong cuộc sống.

2. Trình bày luận điểm
Luyện tập bước 2: Tìm và sắp xếp luận cứ để làm sáng tỏ luận điểm

Các bạn ấy chưa thấy rằng, bây giờ càng ham vui chơi, không chịu học hành thì
sau này càng khó có được niềm vui trong cuộc sống.
(1) Sau này, khi lớn lên, bạn sẽ sống trong thời đại mà trình độ
khoa học – kĩ thuật và văn hóa – nghệ thuật ngày một nâng cao.
(2) Trong xã hội ấy, làm việc gì cũng cần phải có tri thức.
(3) Muốn có tri thức thì phải chăm chỉ học tập, ngay từ khi còn ngồi
trên ghế nhà trường.

Các luận cứ đã
được sắp xếp
hợp lý

2. Trình bày luận điểm
Luyện tập bước 2: Tìm và sắp xếp luận cứ để làm sáng tỏ luận điểm

Các bạn ấy chưa thấy rằng, bây giờ càng ham vui chơi, không chịu học hành thì
sau này càng khó có được niềm vui trong cuộc sống.
(2) Trong xã hội hiện đại , làm việc gì cũng cần phải có tri thức.
(3) Muốn có tri thức thì phải chăm chỉ học tập, ngay từ khi còn ngồi
trên ghế nhà trường.
(1) Sau này, khi lớn lên, bạn sẽ sống trong thời đại mà trình độ khoa
học – kĩ thuật và văn hóa – nghệ thuật ngày một nâng cao.

Cách sắp xếp
khác

2. Trình bày luận điểm
Luyện tập bước 2: Tìm và sắp xếp luận cứ để làm sáng tỏ luận điểm

Các bạn ấy chưa thấy rằng, bây giờ càng ham vui chơi, không chịu học hành thì
sau này càng khó có được niềm vui trong cuộc sống.
(1) Sau này, khi lớn lên, bạn sẽ sống trong thời đại mà trình độ
khoa học – kĩ thuật và văn hóa – nghệ thuật ngày một nâng cao.
(2) Trong xã hội ấy, làm việc gì cũng cần phải có tri thức.
(3) Muốn có tri thức thì phải chăm chỉ học tập, ngay từ khi còn ngồi
trên ghế nhà trường.

=> Phương pháp lập luận diễn dịch

2. Trình bày luận điểm
Luyện tập bước 2: Tìm và sắp xếp luận cứ để làm sáng tỏ luận điểm

(1) Sau này, khi lớn lên, bạn sẽ sống trong thời đại mà trình độ khoa
học – kĩ thuật và văn hóa – nghệ thuật ngày một nâng cao.
(2) Trong xã hội ấy, làm việc gì cũng cần phải có tri thức.
(3) Muốn có tri thức thì phải chăm chỉ học tập, ngay từ khi còn
ngồi trên ghế nhà trường.
Các bạn ấy chưa thấy rằng, bây giờ càng ham vui chơi, không chịu học hành thì
sau này càng khó có được niềm vui trong cuộc sống.

=> Phương pháp lập luận qui nạp

2. Trình bày luận điểm

Luyện tập bước 2: Tìm và sắp xếp luận cứ để làm sáng tỏ luận điểm

Các bạn ấy chưa thấy rằng, bây giờ càng ham vui chơi, không chịu học hành thì
sau này càng khó có được niềm vui trong cuộc sống
(1) Sau này, khi lớn lên, bạn sẽ sống trong thời đại mà trình độ khoa
học – kĩ thuật và văn hóa – nghệ thuật ngày một nâng cao.
(2) Trong xã hội ấy, làm việc gì cũng cần phải có tri thức.
(3) Muốn có tri thức thì phải chăm chỉ học tập, ngay từ khi còn ngồi
trên ghế nhà trường.
Vậy các bạn nên bớt vui chơi, chịu khó học hành chăm chỉ, để trở thành người
có ích cho cuộc sống, và nhờ đó, tìm được niềm vui chân chính, lâu bền.
=> Phương pháp lập luận Tổng – phân – hợp

2. Trình bày luận điểm
Các bạn ấy chưa thấy rằng, bây giờ càng ham vui chơi, không chịu học hành thì sau
này càng khó có được niềm vui trong cuộc sống

(1) Sau này, khi lớn lên, bạn sẽ sống trong thời đại mà trình độ khoa
học – kĩ thuật và văn hóa – nghệ thuật ngày một nâng cao.
(2) Trong xã hội ấy, làm việc gì cũng cần phải có tri thức.
(3) Muốn có tri thức thì phải chăm chỉ học tập, ngay từ khi còn ngồi
trên ghế nhà trường.
Nếu muốn kết thúc đoạn văn bằng một câu nghi vấn giống câu kết đoạn trong văn
bản “Hịch tướng sĩ”: “Lúc bấy giờ, dẫu các ngươi muốn vui vẻ phỏng có được
không?” thì chúng ta sẽ viết câu kết đoạn như thế nào cho phù hợp?

2. Trình bày luận điểm
Các bạn ấy chưa thấy rằng, bây giờ càng ham vui chơi, không chịu học hành thì sau
này càng khó có được niềm vui trong cuộc sống

(1) Sau này, khi lớn lên, bạn sẽ sống trong thời đại mà trình độ khoa
học – kĩ thuật và văn hóa – nghệ thuật ngày một nâng cao.
(2) Trong xã hội ấy, làm việc gì cũng cần phải có tri thức.
(3) Muốn có tri thức thì phải chăm chỉ học tập, ngay từ khi còn ngồi
trên ghế nhà trường.
Kết đoạn tham khảo 1: Tóm lại, nếu sau này không có tri thức mà các bạn
muốn làm được một việc gì có ý nghĩa để tìm thấy niềm vui cho cuộc sống
liệu có được không?

2. Trình bày luận điểm
Các bạn ấy chưa thấy rằng, bây giờ càng ham vui chơi, không chịu học hành thì sau
này càng khó có được niềm vui trong cuộc sống

(1) Sau này, khi lớn lên, bạn sẽ sống trong thời đại mà trình độ khoa
học – kĩ thuật và văn hóa – nghệ thuật ngày một nâng cao.
(2) Trong xã hội ấy, làm việc gì cũng cần phải có tri thức.
(3) Muốn có tri thức thì phải chăm chỉ học tập, ngay từ khi còn ngồi
trên ghế nhà trường.
Kết đoạn tham khảo 2: Vì thế, các bạn nên bớt vui chơi, chịu khó học hành
chăm chỉ, để trở thành người có ích cho cuộc sống.

2. Trình bày luận điểm
Luyện tập bước 3: Viết một đoạn văn trình bày luận điểm

Yêu cầu

Liên kết

Mạch lạc

2. Trình bày luận điểm
Luyện tập bước 3: Viết một đoạn văn trình bày luận điểm

Em có thể biến đổi đoạn văn từ quy nạp thành diễn dịch
hoặc ngược lại được không? Bằng cách nào?

2. Trình bày luận điểm
Luyện tập bước 3: Viết một đoạn văn trình bày luận điểm
Sau này khi lớn lên, bạn sẽ sống trong thời
đại mà trình độ khoa học – kĩ thuật và văn
hóa – nghệ thuật ngày một nâng cao. Trong
xã hội ấy, làm việc gì cũng cần phải có tri
thức. Muốn có tri thức thì phải chăm chỉ học
tập, ngay từ khi còn ngồi trên ghế nhà
trường. Do đó, người học sinh hôm nay càng
ham chơi, không chăm học thì ngày mai
càng khó có thể làm được việc gì có ý nghĩa,
và do đó, càng khó có được niềm vui trong
cuộc sống.
QUY NẠP

Các bạn cần hiểu rằng, người học sinh hôm
nay càng ham chơi, không chăm học thì
ngày mai càng khó có thể làm được việc gì
có ý nghĩa, và càng khó có được niềm vui
trong cuộc sống. Bởi vì sau này khi lớn lên,
bạn sẽ sống trong thời đại mà trình độ khoa
học – kĩ thuật và văn hóa – nghệ thuật ngày
một nâng cao. Trong xã hội ấy, làm việc gì
cũng cần phải có tri thức. Muốn có tri thức
thì phải chăm chỉ học tập, ngay từ khi còn
ngồi trên ghế nhà trường.
DIỄN DỊCH

LƯU Ý 2

Trình bày luận điểm

Viết câu văn giới
thiệu luận điểm

Tìm và sắp xếp
luận cứ

Viết đoạn văn
trình bày luận điểm

LƯU Ý 3
- Câu giới thiệu luận điểm (câu chủ đề) phải được trình bày sáng rõ: câu khẳng
định (phủ định) hoặc câu nghi vấn, câu cầu khiến…
- Các luận cứ phải được sắp xếp hợp lý để làm sáng tỏ luận điểm
- Muốn biến đổi đoạn diễn dịch thành đoạn qui nạp hoặc ngược lại, cần:
+ Thay đổi vị trí câu chủ đề từ đầu đoạn xuống cuối đoạn hoặc ngược lại
+ Điều chỉnh những câu văn sao cho mối liên kết trong đoạn/bài không bị mất đi

Bài tập mở rộng
Thiên tai, dịch bệnh,... luôn là những mối đe doạ
khủng khiếp đối với con người. Nhưng trước những thách
thức đó, con người Việt Nam ta vẫn cùng nhau mạnh mẽ
vượt qua.
Dựa vào những hiểu biết của mình, em hãy viết đoạn
văn diễn dịch khoảng 10 câu làm sáng tỏ luận điểm: “Giữa
những ngày u ám của dịch bệnh, ta vẫn thấy ngời lên tia
nắng ấm áp của tinh thần đoàn kết và yêu thương”.

TÌNH NGƯỜI TRONG MÙA DỊCH

Hướng dẫn viết đoạn văn trình bày luận điểm
Giữa những ngày u ám của dịch bệnh, ta vẫn thấy ngời lên những tia nắng
ấm áp của tình người

Hỗ trợ y, bác sĩ ở tuyến đầu chống
dịch

Giúp đỡ những người thiếu
thốn, khó khăn
Chia sẻ đồ
dùng và thức
ăn của cho
người khác

Tặng khẩu
trang, nước
rửa tay khô,
khẩu trang,
xà phòng
diệt khuẩn

Đón
kiều
bào về
nước

Trợ cấp
cho
người
bị mất
thu
nhập

Ủng hộ
trang
thiết bị
y tế

Động
viên về
mặt tinh
thần

Những tia nắng ấm áp yêu thương đó đã lan tỏa, xua tan đi sự u ám của
dịch bệnh, thắp lên trong ta niềm tin vào cuộc sống.

Con học tập được gì từ cách trình bày luận điểm
của bạn?

HƯỚNG DẪN TỰ HỌC
1. Nắm vững những lưu ý của tiết học.
2. Làm bài tập mở rộng.
3. Chuẩn bị bài cho tiết học sau: ….