MIÊU TẢ VÀ BIỂU CẢM TRONG VĂN BẢN TỰ SỰ
I. Sự kết hợp các yếu tố kể, tả và
biểu lộ tình cảm trong văn bản
tự sự:
Ví dụ: SGK/72.

Tiết 26:

Tiết 26:

MIÊU TẢ VÀ BIỂU CẢM TRONG VĂN BẢN TỰ SỰ

I. Sự kết hợp các yếu tố kể, tả và biểu lộ tình cảm trong văn bản tự sự:
Ví dụ: SGK/72.

Xe chạy chậm chậm... Mẹ tôi cầm nón vẫy tôi, vài giây sau, tôi đuổi kịp. Tôi thở
hồng hộc, trán đẫm mồ hôi, và khi trèo lên xe, tôi ríu cả chân lại. Mẹ tôi vừa kéo tay
tôi, xoa đầu tôi hỏi, thì tôi òa lên khóc rồi cứ thế nức nở. Mẹ tôi cũng sụt sùi theo:
- Con nín đi! Mợ đã về với các con rồi mà.
Mẹ tôi lấy vạt áo nâu thấm nước mắt cho tôi rồi xốc nách tôi lên xe. Đến bấy
giờ tôi mới kịp nhận ra mẹ tôi không còm cõi xơ xác quá như cô tôi nhắc lại lời người
họ nội của tôi nói. Gương mặt mẹ tôi vẫn tươi sáng với đôi mắt trong, và nước da
mịn làm nổi bật màu hồng của hai gò má. Hay tại sự sung sướng bỗng được trông
nhìn và ôm ấp cái hình hài máu mủ của mình mà mẹ tôi lại tươi đẹp như thuở còn
sung túc? Tôi ngồi trên đệm xe, đùi áp đùi mẹ tôi, đầu ngả vào cánh tay mẹ tôi, tôi
thấy những cảm giác ấm áp đã bao lâu mất đi bỗng lại mơn man khắp da thịt. Hơi
quần áo mẹ tôi và những hơi thở ở khuôn miệng xinh xắn nhai trầu phả ra lúc đó
thơm tho lạ thường.
Phải bé lại và lăn vào lòng một người mẹ, áp mặt vào bầu sữa nóng của người
mẹ, để bàn tay người mẹ vuốt ve từ trên trán xuống cằm, và gãi rôm ở sống lưng
cho, mới thấy người mẹ có một êm dịu vô cùng. Từ ngã tư đầu trường học về đến
nhà, tôi không còn nhớ mẹ tôi đã hỏi tôi và tôi đã trả lời mẹ tôi những câu gì.

(Nguyên Hồng, Những ngày thơ ấu)

MIÊU TẢ VÀ BIỂU CẢM TRONG VĂN BẢN TỰ SỰ
I. Sự kết hợp các yếu tố kể, tả và
Kể thường tập trung
biểu lộ tình cảm trong văn bản
nêu sự việc, hành
Tác
tự sự:
động, nhân vật.
dụng
Ví dụ: SGK/72.

Tiết 26:

của
các
yếu tố
tả, kể,
biểu
cảm
trong
lời
văn

Tả thường tập trung
chỉ ra tính chất, màu
sắc, mức độ của sự
việc, nhân vật hành
động.
Biểu cảm thường thể
hiện ở các chi tiết
bày tỏ cảm xúc, thái
độ của người viết
trước sự việc nhân
vật, hành động.

MIÊU TẢ VÀ BIỂU CẢM TRONG VĂN BẢN TỰ SỰ
I. Sự kết hợp các yếu tố kể, tả và
biểu lộ tình cảm trong văn bản
- Sự việc bao trùm lên đoạn trích là
tự sự:
kể lại cuộc gặp gỡ đầy cảm động
Ví dụ: SGK/72.
- Kể: mẹ vẫy tôi, tôi chạy theo,… của nhân vật “tôi” với người mẹ

Tiết 26:

lâu ngày xa cách.
- Sự việc ấy kể lại bằng các chi tiết
nhỏ sau đây:
+ Mẹ tôi vẫy tôi.
+ Tôi chạy theo chiếc xe chở mẹ.
+ Mẹ kéo tôi lên xe.
+ Tôi oà lên khóc.
+ Mẹ tôi cũng sụt sùi theo.
+ Tôi ngồi bên mẹ, ngả đầu vào
cánh tay mẹ, quan sát gương mặt
mẹ.

MIÊU TẢ VÀ BIỂU CẢM TRONG VĂN BẢN TỰ SỰ
I. Sự kết hợp các yếu tố kể, tả và
biểu lộ tình cảm trong văn bản
- Các yếu tố miêu tả:
tự sự:
+ Tôi thở hồng hộc, trán đẫm mồ
Ví dụ: SGK/72.
- Kể: mẹ vẫy tôi, tôi chạy theo,… hôi, ríu cả chân lại.
- Miêu tả: tôi thở hồng hộc, trán + Mẹ tôi không còm cõi.
đẫm mồ hôi,… đôi mắt trong, + Gương mặt mẹ tôi vẫn tươi sáng
với đôi mắt trong và nước da mịn,
nước da mịn…

Tiết 26:

làm nổi bật màu hồng của hai gò
má.

MIÊU TẢ VÀ BIỂU CẢM TRONG VĂN BẢN TỰ SỰ
I. Sự kết hợp các yếu tố kể, - Các yếu tố biểu cảm:
tả và biểu lộ tình cảm trong + Hay tại sự sung sướng bỗng được
trông nhìn và ôm ấp cái hình hài máu
văn bản tự sự:
mủ của mình mà mẹ tôi lại tươi đẹp như
Ví dụ: SGK/72.
- Kể: mẹ vẫy tôi, tôi chạy thuở còn sung túc? (suy nghĩ)
+ Tôi thấy những cảm giác ấm áp đã
theo,…
- Miêu tả: tôi thở hồng hộc, bao lâu mất đi bỗng lại mơn man khắp
trán đẫm mồ hôi,… đôi mắt da thịt. Hơi quần áo mẹ tôi và những
hơi thở ở khuôn miệng xinh xắn nhai
trong, nước da mịn…
- Biểu cảm: suy nghĩ, cảm trầu phả ra lúc đó thơm tho lạ thường.
(cảm nhận)
nhận, phát biểu cảm tưởng
+ Phải bé lại và lăn vào lòng một
-> Các yếu tố đan xen vào
người mẹ, áp mặt vào bầu sữa nóng của
nhau một cách hài hòa tạo
người mẹ, để bàn tay người mẹ vuốt ve
nên một mạch văn nhất
từ trán xuống cằm, và gãi rôm ở sống
quán, vừa kể, tả, vừa biểu
lưng cho, mới thấy người mẹ có một êm
cảm.
dịu vô cùng. (phát biểu cảm tưởng)

Tiết 26:

MIÊU TẢ VÀ BIỂU CẢM TRONG VĂN BẢN TỰ SỰ
I. Sự kết hợp các yếu tố kể, tả Ví dụ:
Tôi ngồi trên đệm xe, đùi
và biểu lộ tình cảm trong văn
áp đùi mẹ tôi, đầu ngả vào
bản tự sự:
cánh tay mẹ tôi, tôi thấy
Ví dụ: SGK/72.
- Kể: mẹ vẫy tôi, tôi chạy theo,… những cảm giác ấm áp đã
- Miêu tả: tôi thở hồng hộc, trán bao lâu mất đi bỗng lại mơn
đẫm mồ hôi,… đôi mắt trong, man khắp da thịt. Hơi quần
áo mẹ tôi và những hơi thở
nước da mịn…
- Biểu cảm: suy nghĩ, cảm nhận, ở khuôn miệng xinh xắn
nhai trầu phả ra lúc đó thơm
phát biểu cảm tưởng
-> Các yếu tố đan xen vào nhau tho lạ thường.
một cách hài hòa tạo nên một - Kể sự việc: ngồi trên đệm xe,…
- Tả: đùi áp đùi mẹ tôi, đầu ngả vào
mạch văn nhất quán, vừa kể, tả,
cánh tay mẹ tôi; khuôn miệng xinh
vừa biểu cảm.

Tiết 26:

xắn nhai trầu.
- Biểu cảm: những cảm giác ấm áp
đã bao lâu mất đi bỗng lại mơn

MIÊU TẢ VÀ BIỂU CẢM TRONG VĂN BẢN TỰ SỰ
I. Sự kết hợp các yếu tố kể, tả
và biểu lộ tình cảm trong văn
Hãy bỏ tất cả các yếu tố miêu
bản tự sự:
tả và biểu cảm, chỉ chép lại các
Ví dụ: SGK/72.
- Kể: mẹ vẫy tôi, tôi chạy theo,… câu văn kể sự việc, nhân vật
- Miêu tả: tôi thở hồng hộc, trán thành một đoạn văn.
đẫm mồ hôi,… đôi mắt trong,
Đoạn văn: Mẹ tôi vẫy tôi.
nước da mịn…
Tôi chạy theo chiếc xe chở mẹ.
- Biểu cảm: suy nghĩ, cảm nhận,
Mẹ kéo tôi lên xe. Tôi oà lên
phát biểu cảm tưởng
khóc. Mẹ tôi cũng sụt sùi theo.
-> Các yếu tố đan xen vào nhau
Tôi ngồi bên mẹ, ngả đầu vào
một cách hài hòa tạo nên một cánh tay mẹ, quan sát gương mặt
mạch văn nhất quán, vừa kể, tả, mẹ.
vừa biểu cảm.

Tiết 26:

MIÊU TẢ VÀ BIỂU CẢM TRONG VĂN BẢN TỰ SỰ
Đoạn văn: Mẹ tôi vẫy
I. Sự kết hợp các yếu tố kể, tả
và biểu lộ tình cảm trong văn tôi. Tôi chạy theo chiếc xe
chở mẹ. Mẹ kéo tôi lên xe.
bản tự sự:
Tôi oà lên khóc. Mẹ tôi cũng
Ví dụ: SGK/72.
- Kể: mẹ vẫy tôi, tôi chạy theo,… sụt sùi theo. Tôi ngồi bên
- Miêu tả: tôi thở hồng hộc, trán mẹ, ngả đầu vào cánh tay
quan sát gương mặt
đẫm mồ hôi,… đôi mắt trong, mẹ,
-> Các yếu tố miêu tả giúp cho việc
mẹ.
nước da mịn…
kể lại cuộc gặp gỡ giữa hai mẹ con
- Biểu cảm: suy nghĩ, cảm nhận, thêm sinh động, tất cả màu sắc,
phát biểu cảm tưởng
hương vị, hình dáng, diện mạo của
-> Các yếu tố đan xen vào nhau sự việc, nhân vật, hành động,... như
một cách hài hòa tạo nên một hiện lên trước mắt người đọc. Yếu
mạch văn nhất quán, vừa kể, tả, tố biểu cảm giúp người viết thể
hiện rõ tình mẫu tử sâu nặng, khiến
vừa biểu cảm.

Tiết 26:

người đọc phải xúc động, trăn trở,
suy nghĩ trước sự việc và nhân vật.

MIÊU TẢ VÀ BIỂU CẢM TRONG VĂN BẢN TỰ SỰ
I. Sự kết hợp các yếu tố kể, -> Các yếu tố miêu tả giúp cho việc kể
tả và biểu lộ tình cảm lại cuộc gặp gỡ giữa hai mẹ con thêm
sinh động, tất cả màu sắc, hương vị, hình
trong văn bản tự sự:
dáng, diện mạo của sự việc, nhân vật,
Ví dụ: SGK/72.
- Kể: mẹ vẫy tôi, tôi chạy hành động,... như hiện lên trước mắt
người đọc. Yếu tố biểu cảm giúp người
theo,…
- Miêu tả: tôi thở hồng hộc, viết thể hiện rõ tình mẫu tử sâu nặng,
trán đẫm mồ hôi,… đôi mắt khiến người đọc phải xúc động, trăn trở,
suy nghĩ trước sự việc và nhân vật.
trong, nước da mịn…
- Biểu cảm: suy nghĩ, cảm => Các yếu tố miêu tả, biểu cảm làm cho
ý nghĩa truyện càng thêm thấm thía và
nhận, phát biểu cảm tưởng
sâu sắc. Giúp tác giả thể hiện thái độ trân
-> Các yếu tố đan xen vào
trọng và tình cảm của mình đối với nhân
nhau một cách hài hòa tạo
vật và sự việc.
nên một mạch văn nhất
- Nếu bỏ hết các yếu tố kể thì không có
quán, vừa kể, tả, vừa biểu chuyện, bởi vì cốt truyện là do sự việc và
cảm.
nhân vật tạo nên.

Tiết 26:

Tiết 26:

MIÊU TẢ VÀ BIỂU CẢM TRONG VĂN BẢN TỰ SỰ

I. Sự kết hợp các yếu tố kể, tả và
biểu lộ tình cảm trong văn bản tự sự:
Ví dụ: SGK/72.
- Kể: mẹ vẫy tôi, tôi chạy theo,…
- Miêu tả: tôi thở hồng hộc, trán đẫm
mồ hôi,… đôi mắt trong, nước da
mịn…
- Biểu cảm: suy nghĩ, cảm nhận, phát
biểu cảm tưởng
-> Các yếu tố đan xen vào nhau một
cách hài hòa tạo nên một mạch văn
nhất quán, vừa kể, tả, vừa biểu cảm.
=> Yếu tố miêu tả, biểu cảm làm cho
đoạn văn hấp dẫn, xúc động làm cho
người đọc, người nghe phải suy nghĩ
liên tưởng,...
* Ghi nhớ: SGK/74.

=> Các yếu tố miêu tả, biểu
cảm làm cho ý nghĩa truyện
càng thêm thấm thía và sâu sắc.
Giúp tác giả thể hiện thái độ
trân trọng và tình cảm của mình
đối với nhân vật và sự việc.
- Nếu bỏ hết các yếu tố kể thì
không có chuyện, bởi vì cốt
truyện là do sự việc và nhân vật
tạo nên.

Tiết 26:

MIÊU TẢ VÀ BIỂU CẢM TRONG VĂN BẢN TỰ SỰ

I. Sự kết hợp các yếu tố kể, tả và biểu lộ tình cảm trong văn bản tự
sự:
II. Luyện tập:
Bài tập 1:
(a). Đoạn văn trong văn bản “Tôi đi học”
“Hằng năm cứ vào cuối thu, lá ngoài đường rụng nhiều và trên
không có những đám mây bàng bạc, lòng tôi lại nao nức những kỉ niệm
mơn man của buổi tựu trường.
Tôi quên thế nào được những cảm giác trong sáng ấy nảy nở trong
lòng tôi như mấy cành hoa tươi mỉm cười giữa bầu trời quang đãng.”
- Miêu tả: đám mây bàng bạc, mấy cành hoa tươi mỉm cười
giữa bầu trời quang đãng.
- Biểu cảm: lòng tôi lại nao nức những kỉ niệm mơn man
của buổi tựu trường. Tôi quên thế nào được những cảm
giác trong sáng ấy nảy nở trong lòng tôi.

Tiết 26:

MIÊU TẢ VÀ BIỂU CẢM TRONG VĂN BẢN TỰ SỰ

II. Luyện tập:
Bài tập 1:
(a). Đoạn văn trong văn bản “Tôi đi học”
(b). Đoạn văn trong văn bản “Lão Hạc”
“Lão cố làm ra vẻ vui vẻ. Nhưng trông lão cười như mếu và đôi mắt ầng
ậng nước, tôi muốn ôm choàng lấy lão mà òa lên khóc. Bây giờ thì tôi không
xót xa năm quyển sách của tôi quá như trước nữa. Tôi chỉ ái ngại cho lão Hạc.
Tôi hỏi cho có chuyện:
- Thế nó cho bắt à?
Mặt lão đột nhiên co rúm lại. Những nếp nhăn xô lại với nhau, ép cho
nước mắt chảy ra. Cái đầu ngoẹo về một bên và cái miệng móm mém của lão
mếu như con nít. Lão hu hu khóc…
- Miêu tả: lão cười như mếu và đôi mắt ầng ậng nước, Mặt lão đột nhiên co
rúm lại. Những nếp nhăn xô lại với nhau, ép cho nước mắt chảy ra. Cái đầu
ngoẹo về một bên và cái miệng móm mém của lão mếu như con nít. Lão hu
hu khóc…
- Biểu cảm: tôi muốn ôm choàng lấy lão mà òa lên khóc, Bây giờ thì tôi
không xót xa năm quyển sách của tôi quá như trước nữa, Tôi chỉ ái ngại cho
lão Hạc.

Tiết 26:

MIÊU TẢ VÀ BIỂU CẢM TRONG VĂN BẢN TỰ SỰ

II. Luyện tập:
Bài tập 1:
(a). Đoạn văn trong văn bản “Tôi đi học”
(b). Đoạn văn trong văn bản “Lão Hạc”
(c). Đoạn văn trong văn bản “Tức nước vỡ bờ”
Thằng Dần vục đầu vừa thổi vừa húp soàn soạt. Chị Dậu rón rén
bưng một bát lớn đến chỗ chồng nằm:
- Thầy em hãy cố ngồi dậy húp ít cháo cho đỡ xót ruột.
Rồi chị đón lấy cái Tỉu và ngồi xuống đó như có ý chờ chồng chị
ăn có ngon miệng hay không.
- Miêu tả:
- Biểu cảm:

Tiết 26:

MIÊU TẢ VÀ BIỂU CẢM TRONG VĂN BẢN TỰ SỰ

II. Luyện tập:
Bài tập 1:
Bài tập 2:

Bài tập 2:

Gợi ý:
- Nên bắt đầu từ chỗ nào?
- Từ xa thấy người thân như thế
nào? (Tả hình dáng, mái tóc)
- Lại gần thấy ra sao? Kể hành
động của mình và người thân, tả
chi tiết khuôn mặt, quần áo,…
- Những biểu hiện tình cảm của hai
người sau khi đã gặp như thế nào?
(Vui mừng, xúc động thể hiện bằng
các chi tiết nào? Ngôn ngữ, hành
động, lời nói, cử chỉ, nét mặt,...)

Đoạn văn: Kể giây phút đầu tiên gặp người thân sau bao ngày xa cách.
Tôi nhớ mãi cái giây phút đầu tiên gặp bà sau bao ngày xa cách. Còn nhớ,
lần ấy bố bảo với tôi: “Hè năm nay, bố cho thằng Toàn về thăm nội. Lâu lắm rồi, ba
năm rồi còn gì”. Tôi mừng rơn và hồi hộp chờ đợi ngày được về thăm nội. Tôi nhớ
và thương nội lắm. Bà là người đã gắn bó, yêu thương, ẳm bồng, dạy dỗ tôi từ bé.Tôi
cứ hình dung, mường tượng hình ảnh bà nơi quê xa. Và ngày gặp bà cũng đến. Lòng
tôi náo nức nhịp theo tiếng động cơ của chiếc ô-tô Max đang bon bon trên đường. Xe
dừng nơi đầu xóm, tôi hối hả bước xuống, phóng nhanh tầm mắt nhìn về cuối xóm,
nơi có ngôi nhà thân yêu của bà. Và kìa, xa xa khuất sau hàng cây trứng cá xanh
mướt, bà đang lom khom quét sân, nhặt rác. Tôi cuống quýt gọi to: “Bà ơi! Cháu về
thăm bà đây”. Từ xa, bà ngước lên, đôi mắt nheo nắng, rồi ngạc nhiên, mừng rỡ. Bà
mỉm cười nhìn tôi. Tôi chạy đến thật nhanh, ôm chầm lấy bà. Tôi bật khóc trong
niềm sung sướng. Bà dắt tôi vào nhà, ngồi xuống phản, xoa đầu tôi, đôi mắt rưng
rưng, bà bảo: “Thôi nào, cháu ngoan. Để bà xem cháu lớn thế nào ?”. Bà nhìn tôi với
đôi mắt âu yếm. Tôi vùi đầu vào ngực bà, một mùi hương nồng nồng, ngai ngái thân
quen lan tỏa từ khuôn miệng nhai trầu của bà. Tôi như muốn mở căng lồng ngực để
nhận lấy cái hương vị thân quen ấy và cũng đề tận hưởng cái cảm giác êm ái, ấm áp
khi được ngồi trong lòng bà mà bấy lâu nay tôi thiếu vắng. Tôi ngước lên nhìn bà và
nhận ra bà có già hơn, đuôi mắt hằn nhiều dấu chân chim, tóc bạc trắng, nhưng làn
da của bà vẫn hồng hào như xưa. Tôi thì thầm vào tai bà: “Bà ơi! Bà vẫn đẹp như
xưa”. Bà cười, mắng yêu: “Cha mày, nói có hay không!”. Rồi hai bà cháu tôi dắt

? Trong văn tự sự, yếu tố miêu tả có vai trò
và ý nghĩa như thế nào đối với sự việc được
kể?
Làm cho sự việc được kể sinh động và
hiện lên như thật.
? Trong văn tự sự, yếu tố biểu cảm có vai trò
gì?
Giúp người viết thể hiện thái độ của
mình đối với sự việc được kể.

Hướng dẫn học tập
 Đối với bài học tiết này:
- Học thuộc – hiểu ghi nhớ SGK.
- Nắm nội dung bài học để đọc-hiểu, cảm thụ tác phẩm tự sự
có sử dụng kết hợp các yếu tố kể, tả, biểu cảm.
- Làm bài tập 2, viết đoạn văn tự sự có sử dụng các yếu tố
miêu tả và biểu cảm.
 Đối với bài học tiết sau: Chuẩn bị trước bài: “Luyện tập
viết đoạn văn tự sự kết hợp với miêu tả và biểu cảm”.
- Đọc và trả lời câu hỏi SGK/83-85.
- Chuẩn bị viết trước ở nhà một đến hai đoạn văn tự sự có kết
hợp yếu tố miêu tả và biểu cảm.