CHÀO MỪNG
QUÝ THẦY CÔ
VÀ CÁC EM HỌC SINH

Tập làm văn
Tiết 18

MIÊU TẢ VÀ BIỂU CẢM
TRONG VĂN BẢN TỰ SỰ

I. TÌM HIỂU BÀI
- Nhắc
lại các
Sự kết hợp yếu tố kể, tả và biểu lộ tình cảm trong
bài văn
tự khái
sự

niệm miêu tả và biểu
cảm người
Miêu tả là: Dùng chi tiết hình ảnh, giúp người đọc,

nghe hình dung ra được đặc điểm nổi bật của sự vật, sự việc,
con người, phong cảnh làm cho đối tượng như hiện ra trước
mắt.

Biểu cảm: Trực tiếp hoặc gián tiếp bày tỏ tư tưởng tình cảm,
cảm xúc, thái độ và sự đánh giá của người viết đối với một đối
tượng nào đó.

Ví dụ: I.Sgk/72, 73

Yếu tố tự sự
Tìm các yếu tố tự sự
- Kể lại sự việc bé Hồng ặp mẹ
trong đoạn văn?
- Nhân vật: Mẹ bé Hồng
+ Hành động: cầm nón vẫy con, kéo con lên xe, lấy vạt áo
lau nước mắt cho con
+ Lời nói: Con nín đi!
- Nhân vật:Bé Hồng
+ Hành động: chạy theo xe, trèo lên xe, òa lên khóc, ngắm
nhìn gương mặt mẹ, ngồi trong lòng mẹ và cảm nhận về mẹ
=> Kể diễn biến sự việc

Yếu tố miêu tả
- Tìm các yếu tố miêu
- Xe chạy chầm chậm … ríu cả chân lại à miêu tả cảnh bé
tả trong đoạn văn?
Hồng chạy theo mẹ
- Mẹ tôi không còm cõi xơ xác … hai gò má; khuôn miệng
xinh xắn nhai trầu à miêu tả khuôn mặt của mẹ
- Tôi ngồi trên đệm xe, đùi áp đùi mẹ tôi, đầu ngã vào cánh
tay mẹ tôi àmiêu tả tư thế của bé Hồng
=> Diễn biến sự việc và chân dung nhân vật

Yếu tố biểu cảm
Tìm các yếu tố biểu
- Tôi òa lên khóc nức nở à Nỗi xúc động dâng
trào
mãnh
cảm trong đoạn văn?
liệt của bé Hồng
Tác dụng của yếu tố
- Hay sự sung sướng … như thuở còn sung túc à Niềm
đó? vui
sướng của mẹ
- Tôi thấy những cảm giác ấm áp đã bao lâu mất đi bỗng lại
mơn man khắp da thịt à Cảm giác ấm áp bình yên của bé
Hồng
- Phải bé lại và lăn vào long một người mẹ … êm dịu vô
cùng à Niềm vui sướng cực độ của bé Hồng
=> Các cung bậc cảm xúc của nhân vật

Các yếu tố này đan
xen hay đứng riêng
với yếu tố tự sự?

Miêu tả

Tự sự

Biểu cảm

Tự sự

=> các yếu tố đan xen vào nhau một cách hài hòa

- Bỏ yếu tố miêu tả và
biểu cảm trong đoạn
văn:

Mẹ tôi vẫy tôi. Tôi chạy theo chiếc xe chở
mẹ. Mẹ kéo tôi lên xe. Tôi đã khóc. Mẹ tôi
cũng khóc theo. Tôi ngồi bên mẹ, ngã đầu
vào cánh tay mẹ, quan sát gương mặt mẹ.
 Đoạn văn khô khan, cứng nhắc, không
gợi được cảm xúc

- Vai trò của yếu tố miêu tả và yếu tố biểu cảm trong văn tự sự
Yếu tố
miêu tả

Yếu tố
biểu
cảm

Tả cảnh vật (không gian, thời gian)
Tả nhân vật (ngoại hình, nội tâm)
Thái độ, tâm trạng, cảm xúc nhân vật:
vui, buồn, mừng ,giận
Lời nói của nhân vật (ngữ điệu của lời
nói), hành động
Lời kể, tả của người kể, các kiểu câu
(cảm than, nghi vấn)

- Bỏ yếu tố kể trong đoạn văn, chỉ để lại yếu tố
miêu tả và biểu cảm thì đoạn văn không còn
nhân vật và sự việc nữa.
 Trong văn bản tự sự, rất ít khi các tác giả
chỉ thuần kể người, kể việc ) kể chuyện) mà
khi kể thường đan xen cấc yếu tố miêu tả và
biểu cảm; các yếu tố miêu tả và biểu cảm làm
cho việc kể chuyện sinh động và sâu sắc hơn.

II. GHI NHỚ: Sgk/ 74
III. LUYỆN TẬP

Câu 1 (trang 74 sgk Ngữ văn 8 tập 1): Tìm một
số đoạn văn tự sự có sử dụng yếu tố miêu tả và
biểu cảm trong các văn bản đã học như Tôi đi học
(Thanh Tịnh), Tức nước vỡ bờ (Ngô Tất Tố), Lão
Hạc (Nam Cao), … Phân tích giá trị của các yếu
tố đó

TÔI ĐI HỌC

Miêu tả:
Sau một hồi trống thúc vang dội cả lòng tôi, mấy cậu học trò cũ
đến sắp hàng dưới hiên rồi đi vào lớp.
Các cậu không đi….dìu các cậu tới trước…hai chân các câu
dềnh dàng mãi…duỗi mạnh như đá quả ban tưởng tượng.
Biểu cảm
Vang dội cả lòng tôi…cảm thấy chơ vơ vào lúc này…vụng về,
lúng túng…run run theo nhịp bước rộn ràng…

Tức nước vỡ bờ
Miêu tả
Hắn lóng ngóng ngơ ngác…chị Dậu xám mặt…ngã chỏng quèo
trên mặt đất…
Biểu cảm
Cháu van ông…ông tha cho…

Lão Hạc
Miêu tả
Mặt lão đột nhiên co rúm lại…đầu nghẹo về một bên…miệng
móm mém…hu hu khóc…
Biểu cảm
Khốn nạn ông giáo ơi…A! lão già tệ lắm…tôi ăn ở ….thế này
à…

Câu 2 (trang 74 sgk Ngữ văn 8 tập 1): Hãy
viết một đoạn văn kể về những giây phút đầu
tiên khi em gặp lại người thân sau một thời
gian xa cách (chú ý sử dụng các yếu tố miêu tả
và biểu cảm trong khi kể)

Dặn dò: Chuẩn bị bài
“Luyện tập viết đoạn văn tự
sự kết hợp với miêu tả và biểu
cảm”