BỘ SÁCH GIÁO KHOA
SỬ DỤNG THỐNG NHẤT TOÀN QUỐC
LỚP 2

TỰ NHIÊN VÀ XÃ HỘI
Tác giả:

⮚ GS.TS Vũ Văn Hùng (Tổng Chủ biên)
⮚ PGS.TS Nguyễn Thị Thấn (Chủ biên)
⮚ ThS Đào Thị Hồng
⮚ ThS Phương Hà Lan
⮚ TS Phạm Việt Quỳnh
⮚ PGS.TS Hoàng Quý Tỉnh

CÁC HOẠT ĐỘNG TẬP HUẤN
HĐ 1. Tìm hiểu các quan điểm biên soạn sách
HĐ 2. Tìm hiểu cấu trúc sách giáo khoa TNXH 2
HĐ 3. Nghiên cứu các điểm mới của sách giáo khoa TNXH 2
HĐ 4. Khám phá cách thức tổ chức dạy học
HĐ5. Tìm hiểu cách thức đánh giá trong dạy học môn TNXH 2
HĐ 6: Tìm hiểu sách giáo viên

HĐ 1. Tìm hiểu các quan điểm biên soạn sách

1. Tìm hiểu quan điểm biên soạn sách TNXH
2. Thông điệp của cả bộ sách thể hiện như thế
nào trong sách TNXH?
3. Cách biên soạn sách theo thông điệp trên
được thể hiện như thế nào?

NHIỆM
VỤ

QUAN ĐIỂM BIÊN SOẠN
1 SGK ĐƯỢC BIÊN SOẠN ĐÁP ỨNG CÁC YÊU CẦU:
- Tuân thủ định hướng đổi mới giáo dục phổ thông.
- Bám sát các tiêu chuẩn SGK mới theo TT số 33/2017.

2 TƯ TƯỞNG CHỦ ĐẠO THỂ HIỆN THÔNG QUA THÔNG ĐIỆP:
KẾT NỐI TRI THỨC VỚI CUỘC SỐNG

3 SÁCH: CHUẨN MỰC, KHOA HỌC, HIỆN ĐẠI

QUAN ĐIỂM BIÊN SOẠN
4 KIẾN THỨC ĐƯA VÀO SÁCH ĐẢM BẢO:
- Phù hợp với đặc điểm tâm sinh lí và trải nghiệm của học sinh.
- Phản ánh những vấn đề của cuộc sống.
- Vận dụng, giải quyết những vấn đề của cuộc sống.

QUAN ĐIỂM BIÊN SOẠN
5

NỘI DUNG GIÁO DỤC ĐƯỢC LỰA CHỌN THEO HƯỚNG TINH
GIẢN, HỢP LÍ:
- Tăng cường KẾT NỐI giữa các lớp, các cấp học trong một
môn học, hoạt động giáo dục.
- Tăng cường TÍCH HỢP giữa các môn học và hoạt động giáo
dục trong cùng một lớp, một cấp học.
- Chú trọng đến giáo dục STEM.

QUAN ĐIỂM BIÊN SOẠN
6 HỖ TRỢ GV ĐỔI MỚI PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC HIỆU QUẢ:
- Các bài học trong mỗi cuốn sách và hoạt động giáo dục đều
được thiết kế gồm HỆ THỐNG CÁC HOẠT ĐỘNG HỌC.
- Thông qua các hoạt động đa dạng, có tác dụng kích thích tính
tích cực và chủ động của người học, sách giúp học sinh HÌNH
THÀNH, PHÁT TRIỂN PHẨM CHẤT, NĂNG LỰC.

Ý TƯỞNG BIÊN SOẠN SGK TỰ NHIÊN VÀ XÃ HỘI 2
3
2
1

Bồi dưỡng phẩm
chất: Yêu
nước;
nhân ái; chăm chỉ;
trách nhiệm; trung
thực

Phát triển năng lực
chung: tự chủ và tự
học; giao tiếp và hợp
tác; giải quyết vấn đề
và sáng tạo

3

Hình thành và phát
triển NL đặc thù:
nhận thức khoa học,
tìm hiểu môi trường
tự nhiên và xã hội,
vận dụng kiến thức
và kĩ năng đã học

HĐ 2. Tìm hiểu cấu trúc SGK TN-XH 2
Nhiệm vụ: Nghiên cứu SGK về các vấn đề sau:

1

2

SGK TNXH 2 được cấu trúc như thế nào?
(số chủ đề và tên gọi, số bài học, số tiết, loại bài học…?).

Cách trình bày SGK:
- Cách trình bày chung (nhân vật, lô gô, tỉ lệ kênh chữ/
kênh hình,…).
- Cách trình bày một bài học (số tiết, số trang, cấu trúc,
…).

Có hướng dẫn sử dụng sách
Cuốn sách dành riêng trang 2
để thiết kế: Hướng dẫn sử dụng
sách, tạo thuận lợi cho GV và
HS khi tiếp cận với cuốn sách,
tăng cường khả năng tự học
cho HS.

MỤC LỤC
GV và HS dễ dàng tra cứu
Nội dung cuốn sách
được chia thành 6 chủ
đề đảm bảo theo trật tự
như trong Chương trình
với 31 bài học. Mỗi chủ
đề được thể hiện bằng
một mã màu riêng. Mỗi
bài học: 2 – 3 tiết.

Hoạt động vận dụng

Các hoạt động học tập
được chỉ dẫn bằng các
logo sinh động, hấp dẫn
Được thiết kế thống nhất
gồm hệ thống các hoạt
động học tập chỉ dẫn bởi
các kí hiệu sinh động,
hấp dẫn. HS được xem là
chủ thể của các hoạt
động học tập.

Hoạt động khởi động

Hoạt
động
khám
phá

Mặt Trời

Hoạt động thực hành

BA DẠNG BÀI HỌC
• Dạng bài hình thành kiến thức mới: Đa số các bài trong
sách giáo khoa
• Dạng bài thực hành: Ví dụ: Bài 12. Thực hành mua bán
hàng hóa; Bài 30. Luyện tập ứng phó với thiên tai,…
• Dạng bài Ôn tập, tổng kết

HĐ 3. Nghiên cứu các điểm mới của SGK
Tự nhiên và Xã hội
Nhiệm vụ: Đọc SGK và trả lời các câu hỏi.

1

Cách xây dựng tuyến nhân vật.

2

Cách củng cố phẩm chất, năng lực ở mỗi bài học, mỗi chủ đề.

3

HS được làm các sản phẩm học tập như thế nào?

4

Có hay không các dự án học tập?

5

SGK có tính mở như thế nào?

6

SGK tích hợp những lĩnh vực giáo dục nào?

1. XÂY DỰNG TUYẾN NHÂN VẬT XUYÊN SUỐT

Xuyên suốt nội dung các bài học trong sách
là những câu chuyện của Minh và Hoa –
hai nhân vật chính của cuốn sách. Các
hoạt động và hình ảnh trong sách diễn ra
tại gia đình, trường, lớp và cộng đồng xung
quanh hai nhân vật chính, phù hợp với đặc
điểm và tâm sinh lí của HS.

16

2. CHỐT NĂNG LỰC VÀ PHẨM CHẤT
SAU MỖI BÀI HỌC, CHỦ ĐỀ
Cuối mỗi bài học là những kiến
thức cốt lõi HS học được và một
hình ảnh để định hướng phát triển
phẩm chất và năng lực của HS.
Qua đó, HS sẽ liên hệ với bản thân
để có thể tự điều chỉnh thái độ và
hành vi của mình cho phù hợp.
Bài 30: Luyện tập ứng phó với thiên tai

3. HS ĐƯỢC LÀM SẢN PHẨM HỌC TẬP
Trong bài ôn tập chủ đề đều có hoạt
động tự đánh giá:
• Hình ảnh là những gợi ý cho HS tự
lực, sáng tạo để tạo ra sản phẩm học
tập thể hiện KQHT sau khi học xong
một chủ đề.
• Khung chữ là những gợi ý cụ thể cho
việc tự đánh giá KQHT của HS. GV
cũng có thể căn cứ vào đó để đánh giá
HS.

Bài 27: Ôn tập chủ đề Con người và Sức khỏe

3. HS ĐƯỢC LÀM SẢN PHẨM HỌC TẬP

Bài 5: Ôn tập chủ đề Gia đình

3. HS ĐƯỢC LÀM SẢN PHẨM HỌC TẬP

Bài 15: Ôn tập chủ đề Cộng đồng địa phương

4. DỰ ÁN HỌC TẬP
Trong sách có các dự án học tập: Từ lớp 1, HS đã được làm quen
với dự án. Đến lớp 2, HS tiếp tục được tham gia các dự án học tập:
Làm xanh trường lớp ở chủ đề Trường học.
Đây là hoạt động giúp HS được trải nghiệm thực tế, bước đầu làm
quen với các kĩ năng nghiên cứu khoa học.

4. DỰ ÁN HỌC TẬP

Dự án “Làm xanh trường lớp”
Chủ đề Trường học;
Bài 9. Giữ vệ sinh trường học

5. TÍNH MỞ CỦA SGK
• Trong sách có nhiều tình huống để HS xử lí. Điều này giúp cho các em
HS hình thành và phát triển các năng lực khác nhau thể hiện ở cách xử lí
tình huống của mình.
• Yêu cầu HS đưa ra nhận xét /ý kiến cá nhân:
•VD bài 27: Em nói gì để khuyên người thân bỏ thuốc lá; Bài 30: Nhận xét
cách ứng xử của các bạn,…
• GV tổ chức hoạt động phù hợp với đối tượng, địa phương:
Bài 18: Hãy tìm hiểu những việc làm của người dân địa phương em làm
cho môi trường sống của TV, ĐV bị thay đổi.
Bài 28: Nơi em đang sống có các mùa nào?
Từ đó, thực hiện kết nối tri thức với cuộc sống.

6. TÍCH HỢP CÁC LĨNH VỰC GIÁO DỤC
Giáo dục giới tính

Bài 1: Các thế hệ trong gia đình

Bài 4: Giữ sạch nhà ở

6. TÍCH HỢP CÁC LĨNH VỰC GIÁO DỤC
Giáo dục đa vùng miền: trang 33, 115,…

Bài 8: An toàn khi ở trường

Bài 30: Luyện tập ứng phó
với thiên tai

6. TÍCH HỢP CÁC LĨNH VỰC GIÁO DỤC
Giáo dục trải nghiệm: trang 46, 47, 72, 73,…

Bài 12: Thực hành mua bán hàng hóa

Bài 19: Thực vật và động vật quanh em

6. TÍCH HỢP CÁC LĨNH VỰC GIÁO DỤC
Giáo dục hoà nhập: trang 26, 27,…

Bài 6: Chào đón ngày khai giảng

Bài 9: Giữ vệ sinh trường học

6. TÍCH HỢP CÁC LĨNH VỰC GIÁO DỤC
Giáo dục môi trường, giáo dục phòng chống thiên tai, giáo dục ứng phó
với biến đổi khí hậu: trang 66 – 71, 108 – 115,...

Bài 18: Cần làm gì để bảo vệ môi trường
sống của thực vật và động vật?

Bài 30: Luyện tập ứng phó với thiên tai

6. TÍCH HỢP CÁC LĨNH VỰC GIÁO DỤC
Giáo dục lòng nhân ái: trang 12, 13, 113,…

Bài 2: Nghề nghiệp của những người lớn
trong gia đình

Bài 29: Một số thiên tai thường gặp

6. TÍCH HỢP CÁC LĨNH VỰC GIÁO DỤC
Giáo dục vệ sinh phòng bệnh: trang 93, 113,…

Bài 24: Chăm sóc bảo vệ
cơ quan hô hấp

Bài 27: Ôn tập chủ đề
Con người và Sức khỏe

6. TÍCH HỢP CÁC LĨNH VỰC GIÁO DỤC
Giáo dục an toàn giao thông: trang 51, 55,…

Bài 13: Hoạt động giao thông

Bài 14: Cùng tham gia giao thông

Không chỉ hướng tới hình thành các năng lực môn học
mà cả các năng lực và phẩm chất chung

HĐ 4. Khám phá cách thức tổ chức bài học
Nhiệm vụ: Nghiên cứu SGK và tìm hiểu:

1. Hệ thống các phương pháp và hình thức tổ chức
và các phương tiện dạy học
2. Các giai đoạn trong một bài học và cách tổ chức
dạy học

Phương pháp, HTTC và phương tiện dạy học
1
Nhiều phương pháp và
hình thức tổ chức dạy học
khác nhau như: quan sát,
thảo luận, hỏi đáp, trò chơi
học tập, thực hành, đóng
vai, dự án .... các PP và
HT tổ chức dạy học trên
được tích hợp trong các
hoạt động học tập được
gợi ý trong SGK.

2
Các phương tiện dạy học
môn TNXH đa dạng.
Khi sử dụng cần coi trọng
vai trò nguồn tri thức của
các phương tiện đó,
tránh nhấn mạnh vai trò
minh họa.

3
Những hoạt động gợi ý
trong SGK chỉ mang tính
chất tham khảo, GV được
quyền tự do sáng tạo cho
phù hợp với cách dạy học
của mình, với điều kiện của
lớp học, trường học cũng
như môi trường tự nhiên và
xã hội xung quanh,...

CẤU TRÚC MỘT BÀI HỌC
MỞ ĐẦU (KHỞI ĐỘNG)
KHÁM PHÁ
THỰC HÀNH

VẬN DỤNG

KHỞI ĐỘNG
Khởi động

• Giai đoạn khởi đầu của
bài học, có vai trò tạo
tâm thế cho HS vào bài
học mới.
• Kích thích HS động não
về vấn đề của bài học
• Kết nối các kiến thức, kinh
nghiệm đã có của HS.

Các hoạt động học tập

• HS hát bài hát;
• Chơi trò chơi;
• HS động não trước
một vấn đề liên
quan với bài học,
…

Ví dụ

HS chơi trò chơi
để khởi động vào
bài học (bài 29)

KHÁM PHÁ

Khám phá

Là giai đoạn HS
được trải nghiệm,
tương tác để phát
hiện ra kiến thức
của bài học.

Các hoạt động học tập

• Quan sát, thảo luận, hỏi đáp,…
• Ưu tiên để HS được khám phá
kiến thức bằng trải nghiệm với
nhiều giác quan từ nguồn tư
liệu thực tế như: các sự vật,
hiện tượng xung quanh rồi sau
đó mới đến tranh ảnh, video,
…

Ví dụ

Quan sát ngoài
thiên nhiên (Bài 19)

THỰC HÀNH

Thực hành:
Là giai đoạn giúp
HS củng cố và
đào sâu hoặc mở
rộng kiến thức đã
được khám phá.

Các hoạt động học tập

•
•
•
•

Trò chơi học tập
Thực hành
Nói, kể, vẽ,
Xử lí tình huống…

Ví dụ
Bài 12: Thực hành
mua bán hàng
hóa.

VẬN DỤNG

Vận dụng

Là GĐ HS được áp
dụng các kiến thức,
kĩ năng đã khám phá
và thực hành luyện
tập vào: các tình
huống tương tự; các
tình huống mới; vận
dụng vào cuộc sống.

Các hoạt động học tập

• Thực hành giải quyết
một bài tập thực tiễn.
• Xử lí một tình huống
• Tham gia vào các dự
án học tập,…

Ví dụ

Dự án học tập

HĐ 5: Tìm hiểu cách đánh giá trong dạy học môn TNXH 2

1

Các phẩm chất và năng lực chung
nào cần hình thành cho HS?

2

Các năng lực đặc thù là gì?

3

Đánh giá KQHT môn TNXH theo hướng hình
thành và phát triển năng lực cần tiến hành
như thế nào?

Nhiệm vụ:
Nghiên cứu
để làm rõ các
vấn đề sau:

CÁC PHẨM CHẤT VÀ NĂNG LỰC

Phẩm chất

1.Yêu nước; 2. Nhân ái; 3. Chăm chỉ;
4. Trung thực; 5. Trách nhiệm.
1.Tự chủ và tự học

Năng lực chung

2. Giao tiếp và hợp tác
3. Giải quyết vấn đề và sáng tạo
1. Nhận thức khoa học

Năng lực đặc thù

2. Tìm hiểu môi trường tự nhiên và xã hội xung quanh
3. Vận dụng kiến thức, kĩ năng đã học

BỒI DƯỠNG PHẨM CHẤT VÀ HÌNH THÀNH NĂNG LỰC

Các năng lực, phẩm chất nêu trên không được hình
thành một cách riêng rẽ mà thông qua các hoạt
động học tập với các hoạt động giáo dục năng
động, đa dạng nhằm hướng đến các yêu cầu cần
đạt của môn học được gợi ý trong sách, tạo cho HS
có nhiều cơ hội tham gia các hoạt động học tập một
cách tích cực và chủ động.

Trong quá trình học tập để hướng
đến hình thành các năng lực môn
học thì việc hình thành các phẩm
chất và năng lực chung được tích
hợp trong các hoạt động học tập.

41

NHỮNG NGUYÊN TẮC, YÊU CẦU ĐÁNH GIÁ
1
Đảm bảo đánh giá các mặt: Các phẩm
chất và năng lực chung; các năng lực đặc
thù.

2
Đánh giá kết quả học tập chú ý coi trọng
khả năng vận dụng kiến thức, kĩ năng
(nhất là trong những tình huống vận
dụng).

3
Coi trọng việc đánh giá kĩ năng thực hành
(tạo ra sản phẩm bằng cách viết, vẽ, cắt
dán; thu thập thông tin,…).

4
Đảm bảo nguyên tắc khách quan, phân hóa.

5
Kết hợp đánh giá thường xuyên và đánh giá
định kì, giữa định tính và định lượng, giữa
đánh giá của GV với tự đánh giá và đánh giá
đồng đẳng của HS.

6
Sử dụng các hình thức đánh giá khác nhau:
Thông qua bài kiểm tra, các câu hỏi vấn đáp,
quan sát (quan sát việc HS thực hành, thảo
luận, học ngoài thiên nhiên, SP học tập, …)

HƯỚNG DẪN ĐÁNH GIÁ THƯỜNG XUYÊN
Khi đánh giá thường xuyên, GV cần dựa vào một số căn cứ sau:
1. Sự tham gia của HS trong các giai đoạn học tập:
Giai đoạn khởi động: Giai đoạn này thường có hoạt động để tạo tâm thế cho
học sinh vào bài mới hoặc câu hỏi để kết nối vốn kiến thức của HS với kiến
thức, kĩ năng, năng lực trong bài học mới 🡪 Sự tham gia của HS như thế nào là
căn cứ để đánh giá. Tuy nhiên do là hoạt động mở đầu của bài học nên chưa
đánh giá tính đúng sai của câu trả lời của HS.
Ví dụ:
Bài 16: Thực vật sống ở đâu?: Kể tên và nơi sống của các cây mà em biết.
Bài 8: An toàn khi ở trường: Khi tham gia các hoạt động ở trường, em đã từng
thấy tình huống nguy hiểm nào? Nói nguyên nhân xảy ra tình huống đó.

HƯỚNG DẪN ĐÁNH GIÁ THƯỜNG XUYÊN
Các giai đoạn: Khám phá, thực hành, vận dụng:
Mức độ tham gia của HS vào các hoạt động của các giai đoạn này như:
- Quan sát, thảo luận,… để khám phá ra kiến thức của bài học,
- Nói, viết, vẽ, chơi trò chơi hay tạo ra sản phẩm học tập để thực hành
củng cố các kiến thức đã được khám phá,
- Liên hệ với thực tế cuộc sống, xử lí tình huống cụ thể,… để vận dụng
các kiến thức, kĩ năng đã học…

HƯỚNG DẪN ĐÁNH GIÁ THƯỜNG XUYÊN
2. Mức độ chính xác của câu trả lời củng cố cuối tiết, bài. Đây là phần chốt
lại kiến thức cốt lõi của mỗi tiết, bài học. Các câu hỏi với phần này nhằm
xác nhận mức độ bền vững của kiến thức mà các em đã lĩnh hội được.
3. Nhận thức của HS với tranh tổng kết ở mỗi bài học. Đây là tranh tổng
hợp kiến thức, kĩ năng, thái độ là định hướng phát triển năng lực và phẩm
chất qua bài học. Nhận thức của học sinh về tranh này là căn cứ quan trọng
để đánh giá.
4. Sản phẩm học tập mà HS tạo ra sau bài học/chủ đề: tính cẩn thận, tính
thẩm mĩ, sáng tạo,...

HĐ 6: Tìm hiểu sách giáo viên
Nhiệm vụ:

Nghiên cứu SGV và chỉ ra:
• Cấu trúc chung của SGV.
• Định hướng dạy học môn học được thể hiện qua
các hướng dẫn tổ chức các bài học TNXH.
• Các giai đoạn của mỗi bài học.
• Điểm khác biệt so với sách giáo viên hiện hành

46

CẤU TRÚC SÁCH GIÁO VIÊN
3
2

1
SGV được biên soạn
gồm 2 phần:
- Hướng dẫn chung
- Hướng dẫn dạy học
các bài cụ thể.

Phần một đề cập đến các nội
dung như: 1. Mục tiêu môn
học; 2. Giới thiệu sách Tự
nhiên và Xã hội 1; 3. Phương
pháp và HTTCDH môn Tự
nhiên và Xã hội; 4. Đánh giá
kết quả học tập môn Tự nhiên
và Xã hội. Phần hai là hướng
dẫn dạy học 31 bài học của 6
chủ đề được sắp xếp theo
đúng trật tự SGK TN-XH 2.

Môn Tự nhiên và Xã hội ở
lớp 2 nói riêng và cả 3 lớp 1,
2, 3 nói chung được cấu
trúc thành 6 chủ đề. 3 chủ
đề là các kiến thức về xã hội
và 3 chủ đề là các kiến thức
về tự nhiên và cơ thể, sức
khỏe con người. Mỗi chủ đề
bao gồm hệ thống các bài
học mới: (bài hình thành
kiến thức mới và bài thực
hành) và một bài ôn tập.

47

SỬ DỤNG SÁCH GIÁO VIÊN
Định hướng chung về phương pháp giáo dục môn Tự nhiên và Xã hội được nêu
tại Chương trình tổng thể, đảm bảo được các yêu cầu:

1
Khai thác những kinh
nghiệm, vốn sống của
HS về cuộc sống xung
quanh; phát huy tính tò
mò khoa học, hướng
đến sự phát triển các
mối quan hệ tích cực
của HS trong mối quan
hệ với môi trường xã hội
xung quanh.

2
- Tổ chức cho HS học
thông qua quan sát.
- Tổ chức cho HS học
thông qua trải nghiệm.
-Tổ chức cho HS học
thông qua tương tác.

3
Lựa chọn, phối hợp nhiều
phương pháp giáo dục
một cách linh hoạt, sáng
tạo, phù hợp với mục tiêu,
nội dung giáo dục, đối
tượng HS và điều kiện cụ
thể.
48

4 GIAI ĐOẠN CỦA 1 BÀI HỌC
⮚ Theo quy định của Bộ GD và ĐT về 4 bước của một bài học (thông tư
33/2017/TT-BGDĐT):
• Mở bài
• Kiến thức mới
• Luyện tập
• Vận dụng
⮚ Cấu trúc mỗi bài học trong SGV cũng gồm các bước tương tự: (1)
Khởi động; (2) Khám phá, (3) thực hành và (4) vận dụng.
⮚ Việc dạy học theo 4 bước trên đảm bảo giúp HS không chỉ khám phá
ra kiến thức mà còn được thực hành củng cố và vận dụng kiến thức.
Đây là các bước học tập để hướng tới hình thành các phẩm chất và
năng lực cho HS.

SỬ DỤNG SÁCH GIÁO VIÊN
• SGV được biên soạn theo hướng gợi ý để phát huy tối đa khả năng sáng
tạo của GV. Song trong sách cũng có những chỉ dẫn cụ thể giúp GV hiểu rõ
ý đồ của SGK. Ví dụ: gợi ý nội dung các hình, hướng dẫn việc chuẩn bị các
đồ dùng, thiết bị dạy học,…
• SGV được biên soạn theo từng tiết. Mỗi bài học trong sách thường gồm
nhiều tiết. Tuy nhiên, việc phân chia ranh giới các tiết trong một bài học
của SGK chỉ mang tính chất tương đối. Điều đó có nghĩa là: GV cần tùy
thuộc vào tình hình thực tế của lớp học, môi trường địa phương, các điều
kiện về cơ sở vật chất mà điều chỉnh ranh giới tiết học cho phù hợp.