Tiết 85,86 – văn bản: MÙA XUÂN NHO NHỎ
A. Giới thiệu chung
1. Tác giả
- Thanh Hải (1930-1980), tên thật là Phạm Bá Ngoãn, quê ở Thừa Thiên- Huế.

- Là nhà thơ có công xây dựng nền văn học cách mạng miền Nam từ những ngày đầu.
- Thơ ông trong sáng, giàu hình ảnh nhạc điệu, cảm xúc thiết tha, chân thành và lắng đọng.
2. Tác phẩm: Viết năm 1980 trước khi ông qua đời 1 tháng.
- Bài thơ sáng tác vào tháng 11.1980.
+ Năm 1980, đó là thời kỳ đất nước ta vừa trải qua cuộc kháng chiến còn bộn bề khó khăn: chiến tranh biên giới, nền kinh tế chưa ra khỏi chính sách bao cấp… song công cuộc kiến thiết vẫn rộn ràng khấp nơi.
+ Và lúc này nhà thơ đang nằm trên giường bệnh. Đây là sáng tác cuối cùng của Thanh Hải. Chỉ ít tuần sau, ông qua đời. Trong những giây phút cuối của cuộc đời, nhà thơ vẫn thể hiện tình yêu cuộc sống thiết tha. Chính hoàn cảnh ra đời ấy đã góp phần tăng thêm ý nghĩa của bài thơ.
+ Nhạc sĩ Trần Hoàn đã phổ nhạc cho bài thơ, và khúc ca xuân ấy lập tức được nhiều người yêu thích.
+ Mùa xuân nho nhỏ là một trong những bài thơ hay thể hiện cái nhìn tươi trẻ của nhà thơ trong giai đoạn xây dựng đất nước.
B. Đọc- hiểu văn bản
1. Đọc, tìm hiểu chú thích
2. Bố cục
- PTBĐ: Biểu cảm kết hợp với miêu tả và nghị luận.
- Thể thơ: 5 chữ
- Từ xúc cảm trước vẻ đẹp của mùa xuân thiên nhiên, đất nước, tác giả thể hiện khát vọng được dâng hiến Mùa xuân nho nhỏ của mình vào mùa xuân lớn của dân tộc.
- Bố cục: 4 phần
Mạch cảm xúc
Vẻ đẹp mùa xuân thiên nhiên
Mùa xuân đất nước
Suy ngẫm và ước nguyện
Câu hát ngợi ca quê hương, đất nước
Khổ 1
Khổ 2,3
Khổ 4,5
Khổ 6
3. Phân tích
3.1. Mùa xuân thiên nhiên, đất nước. (khổ 1,2,3)
a. Bức tranh thiên nhiên mùa xuân.
- Hình ảnh: dòng sông, bông hoa, chim chiền chiện
Hình ảnh tươi đẹp, bình dị.
- Màu sắc: Xanh, tím biếc
- Âm thanh: Tiếng chim chiền chiện hót vang trời
Âm thanh vang vọng, tươi vui, rộn rã.
- Không gian: dòng sông, bầu trời
Không gian cao rộng, khoáng đạt.
Màu sắc hài hòa, tươi tắn.
-> Bức tranh thiên nhiên mùa xuân: tươi sáng, nên thơ, căng tràn sức sống và mang đậm sắc màu xứ Huế.
NT: + Đảo ngữ: mọc
+ Động từ: mọc, hót
Sức sống trỗi dậy của thiên nhiên.
1. Quả là 1 sự sáng tạo bất ngờ. Có nhiều cách hiểu khác nhau về giọt long lanh. Các em hãy thảo luận và đưa ra ý kiến của mình?
2. Nếu hiểu đó là giọt âm thanh thì tác giả đã sử dụng thành công thủ pháp nghệ thuật nào?
3. Cái hay trong cách diễn đạt đó là gì? Em hãy phân tích?
1. Giọt long lanh, có thể là từng giọt mưa xuân trong ánh sáng trời xuân. Nhưng nếu gắn với 2 câu thơ trên lại có thể hiểu theo cách khác: Nhà thơ đưa tay hứng từng giọt âm thanh tiếng chim chiền chiện.
2. NT ẩn dụ chuyển đổi cảm giác tinh tế, độc đáo.
3. Tiếng chim chiền chiện từ chỗ đư­ợc cảm nhận bằng thính giác (nghe), chuyển sang cảm nhận bằng thị giác (nhìn). Âm thanh tiếng chim đư­ợc vật chất hóa thành giọt, thành hình khối, long lanh ánh sáng sắc màu và được cảm nhận cả bằng xúc giác (sờ thấy), có thể giơ tay hứng… Phải là một người có tình yêu thiên nhiên tha thiết mới có thể hứng được giọt tiếng chim một cách kỳ diệu như vậy.





Hình ảnh độc đáo “Giọt long lanh”  có thể hiểu là giọt sương, giọt mưa xuân... Nhưng đặt trong mối quan hệ với những câu trước ta có thể hiểu đây là giọt âm thanh của tiếng chim chiền chiện  Nghệ thuật ẩn dụ chuyển đổi cảm giác (Thính giác sang thị giác, xúc giác).
Mọc giữa dòng sông xanh
Một bông hoa tím biếc
Ơi con chim chiền chiện
Hót chi mà vang trời
Từng giọt long lanh rơi
Tôi đưa tay tôi hứng
-> Niềm say sưa ngây ngất của nhà thơ trước vẻ đẹp của thiên nhiên, đất nước lúc vào xuân.
? Qua khổ thơ đầu em hãy nêu những cảm nhận tinh tế của tác giả về mùa xuân của thiên nhiên, đất trời
- Bằng vài nét phác họa, nhà thơ đã vẽ nên bức tranh xuân của đất trời rộng lớn với không gian ba chiều (bầu trời, mặt đất, dòng sông), màu sắc hài hòa, âm thanh náo nức, tất cả đều say đắm lòng người. Đó là vẻ đẹp và sức sống của đất trời vào xuân.
- Khổ thơ kết hợp miêu tả (hình ảnh xuân) và biểu lộ niềm vui ngất ngây ơi, hót chi mà, tôi đưa tay tôi hứng diễn tả cảm xúc tha thiết, nồng nàn, ngây ngất giữa con người và tạo vật.