1

MÙA XUÂN NHO NHỎ
(Thanh Hải)
I
II

TÌM HIỂU CHUNG
ĐỌC HIỂU VĂN BẢN

III

TỔNG KẾT

IV

LUYỆN TẬP

MỤC
TIÊU
BÀI
HỌC

1. Nêu được những nét khái quát về tác giả và tác phẩm
2. Phân tích được cảm xúc của nhà thơ trước mùa xuân
thiên nhiên đất trời; mùa xuân đất nước
=> Lời nguyện ước chân thành, tha thiết của tác giả
3. Đánh giá được nét đặc sắc về giá trị nghệ thuật của bài

I. TÌM
HIỂU
CHUNG

I. TÌM HIỂU CHUNG
1. Tác giả:
– Tên thật Phạm Bá Ngoãn (1930 – 1980)
– Quê huyện Phong Điền (Thừa Thiên – Huế)
– Vừa là nhà thơ đồng thời cũng là một người
chiến sĩ kiên trung
– Cây bút có công lớn trong việc xây dựng nền
văn học cách mạng Miền Nam trong hai cuộc
kháng chiến chống Pháp và chống Mĩ
– Phong cách sáng tác: Ngôn ngữ giàu hình
ảnh, nhạc điệu, cảm xúc chân thành, thắm thiết

MỘT SỐ TÁC PHẨM VĂN HỌC CHÍNH CỦA THANH HẢI

1962

Tập 1: 1970
Tập 2: 1975

1977
1982

2. Tác phẩm:
a) Hoàn cảnh sáng tác:
– Bài thơ được sáng tác vào tháng 11/1980
– Đất nước đã thống nhất, đang xây dựng cuộc sống mới với
muôn ngàn khó khăn và thử thách
– Nhà thơ Thanh Hải bị bệnh nặng phải điều trị ở bệnh viện
trung ương thành phố Huế, 1 tháng sau ông qua đời
– Bài thơ là những dòng chữ cuối cùng mà nhà thơ để lại
b) Thể loại & Phương thức biểu đạt:
– Thể loại: Thơ ngũ ngôn  Gần gũi với dân ca
– Phương thức biểu đạt chính: Biểu cảm

c) Ý nghĩa nhan đề “Mùa xuân nho nhỏ”:
– Nghĩa thực: Gợi về mùa xuân của đất trời, của thiên nhiên vũ trụ
– Nghĩa ẩn dụ: Bài thơ thể hiện khát vọng lí tưởng muốn cống hiến
tất cả những gì đẹp đẽ nhất, tinh túy nhất cho cuộc đời, quê hương,
đất nước của nhà thơ

c) Ý nghĩa nhan đề “Mùa xuân nho nhỏ”:
* Tiểu kết:
– Là biểu tượng cho những gì tinh túy, đẹp đẽ nhất của sự sống và
cuộc đời mỗi con người
– Thể hiện quan điểm về sự thống nhất giữa cái riêng với cái
chung, giữa cá nhân và cộng đồng
– Thể hiện nguyện ước muốn làm một mùa xuân nhỏ góp
vào mùa xuân lớn của thiên nhiên, đất nước, của cuộc đời
chung và khát vọng sống chân thành, cao đẹp của nhà thơ

d) Mạch cảm xúc:
Mùa xuân của thiên nhiên
Mùa xuân của đất nước
Hình ảnh “Mùa xuân”
xuyên suốt bài thơ:

Mùa xuân của lòng người
Mùa xuân trong khúc hát ngợi
ca quê hương

Khổ thơ 1: Cảm xúc của nhà
thơ trước mùa xuân thiên nhiên
và đất trời
Khổ thơ 2 và 3: Cảm xúc của
nhà thơ về mùa xuân đất nước
e) Bố cục

Khổ thơ 4 và 5: Lời ước
nguyện chân thành, tha thiết
của nhà thơ
Khổ thơ 6: Lời ngợi ca quê
hương, đất nước qua điệu dân
ca xứ Huế

II. ĐỌC
HIỂU VĂN
BẢN

Mùa
xuân
nho
nhỏ

Mọc giữa dòng sông
xanh 
Một bông hoa tím biếc 
Ơi con chim chiền
chiện 
Hót chi mà vang trời 
Từng giọt long lanh rơi 
Tôi đưa tay tôi hứng. 
Mùa xuân người cầm
súng 
Lộc giắt đầy trên lưng 
Mùa xuân người ra
đồng 
Lộc trải dài nương mạ 
Tất cả như hối hả 
Tất cả như xôn xao ...

Ta làm con chim hót 
Ta làm một cành hoa 
Ta nhập vào hoà ca 
Một nốt trầm xao
xuyến. 
Một mùa xuân nho nhỏ 
Lặng lẽ dâng cho đời 
Dù là tuổi hai mươi 
Dù là khi tóc bạc. 
Mùa xuân - ta xin hát 
Câu Nam ai, Nam bình 
Nước non ngàn dặm
mình 

PHIẾU HỌC TẬP 1: Thơ và đọc hiểu văn bản thơ

1. Thơ là sự thể hiện, giãi bày (thường là trực tiếp) tình cảm, cảm xúc của một con người. Vì
thế, đọc thơ là phải đi tìm xem ai là người đang bộc lộ và giãi bày tình cảm, cảm xúc gì
2. Trong văn bản thơ, người giãi bày tình cảm, cảm xúc có thể hiện diện mình qua các đại từ
nhân xưng (tôi, ta, chúng ta, ...), cũng có thể xưng tên (Ví dụ: Xuân Hương, Tố Như,....). Do đó
cần chú ý những từ này, thậm chí sự thay đổi của chúng trong một bài thơ để vừa nhận ra bóng
dáng của nhà thơ vừa phát hiện ra ý nghĩa mà nhà thơ muốn thể hiện.
3. Tình cảm, cảm xúc trong thơ có khi được bộc lộ trực tiếp qua các động từ (Ví dụ: nhớ, yêu,
muốn,….), có lúc lại thể hiện gián tiếp qua các hình ảnh (bông hoa, cánh chim, nốt nhạc,….)
Cho nên, để đọc ra cảm xúc của nhà thơ, cần tìm và phân tích những yếu tố này
4. Thơ không chỉ thể hiện cảm xúc mà còn diễn tả mạch cảm xúc. Để phát hiện ra mạch cảm
xúc, cần tìm hiểu xem người viết đang muốn bày tỏ tình cảm của mình trước những đối tượng
nào, lần lượt xuất hiện ra sao
5. Một trong những điểm khác biệt căn bản của thơ với các thể loại khác như truyện, kí, kịch là
ở ngôn ngữ giàu nhạc điệu. Mà nhạc điệu lại thường được tạo nên qua cách ngắt nhịp, cách
gieo vần, điệp ngữ... Vì vậy, nên chú ý những yếu tố này để cảm hiểu được nhạc tính của thơ

1. Cảm xúc của nhà
thơ trước mùa xuân
thiên nhiên, đất trời

1. Mùa xuân của thiên nhiên (Khổ thơ 1)
Nhà thơ đã miêu tả những gì trong đoạn thơ này? Những từ ngữ
nào cho em biết điều đó?
Để khắc họa hình ảnh thiên nhiên, nhà thơ đã sáng tạo ra một
cách viết độc đáo như thế nào? Tác dụng?
,

Để đặc tả cánh chim giữa bầu trời, nhà thơ cũng đã tạo ra một lối
diễn đạt độc đáo nào? Tác dụng?

Mọc giữa dòng sông
xanh 
Một bông hoa tím biếc 
Ơi con chim chiền
chiện 
Hót chi mà vang trời 
Từng giọt long lanh rơi 

– Dòng sông
Hình ảnh
Mọc giữa
(Nghệ
thuật
đảo
ngữ)
dòng
sông
xanh

– Bông hoa
– Chim

Bình dị, quen thuộc
 Gợi không gian
rộng lớn, khoáng đạt

Một bông hoa tím biếc

Nhấn mạnh, gợi cảm nhận về
Ơi
sự con
vận chim
động,chiền
sinh chiện
sôi, sức
sốngchi
mãnh
liệt trời
của thiên
Hót
mà vang
nhiên mùa xuân

Màu sắc

Xanh, tím

Tươi sáng, hài hòa

Âm thanh

Tiếng
chim hót

Tươi vui, rộn
ràng, náo nhiệt

Bức tranh thiên nhiên vô cùng tươi đẹp , tràn đầy sức sống và đậm
phong vị xứ Huế

– Ơi, chi

Âm sắc ngọt ngào của người con
xứ Huế

– hứng

Đón nhận một cách nâng niu,
trân trọng

Mọc giữa dòng sông xanh
Một bông hoa tím biếc
Ơi con chim chiền chiện
Hót chi mà vang trời
Từng giọt long lanh rơi
Tôi đưa tay tôi hứng.

* Nghệ thuật tu từ: Ẩn dụ chuyển đổi cảm giác
 Cảm xúc say sưa, ngây ngất
 Tình yêu thiên nhiên, yêu cuộc sống thiết tha

Mọc giữa dòng sông
xanh
Một
bông
hoa
tím
– Đảo động từ “mọc” lên đầu
biếc
 Sức sống trỗi dậy và vươn lên của mùa
xuân
– Hình ảnh: dòng sông xanh + Bông hoa
tím+ biếc
Hình ảnh thân thuộc và bình dị
+ Xanh của nước + Tím biếc của hoa 
Nét chấm phá nhẹ nhàng mà sống động
 Vẻ đẹp tự nhiên, hài hòa và đặc trưng
của xứ Huế

– “ơi” và “chi” 
Huế

Ơi con chim chiền
chiện
Hótngào
chicủa
màngười
vang
Âm sắc ngọt
con xứ
trời

–
từ: “Hót
chivà
màcất
vang
 Câu
Tìnhhỏi
yêututhiên
nhiên
lêntrời”
từ tấm lòng của tác
giả
 Không gian cao rộng và khoáng đạt
 Tươi vui, rộng ràng, náo nhiệt

 Bức tranh mùa
xuân xứ Huế vô

Mọc giữa dòng sông
xanh
Một bông hoa tím
biếc
Ơi con chim chiền
chiện

cùng cũng đẹp,
nhẹ

nhàng,

mơ

mộng, tràn đầy
sức sống và đậm
phong vị xứ Huế.

Từng giọt long
lanh rơi
Tôi đưa tay tôi
Giọt mưa xuân, giọt sương
hứng.
– “giọt long lanh”
Giọt âm thanh tiếng chim

– “Tôi đưa tay tôi  Sự nâng niu, trân trọng của nhà thơ
hứng”

trước vẻ đẹp của thiên nhiên, đất trời
lúc vào xuân với cảm xúc say sưa, xốn
xang và rạo rực

Tiể
u
kết

Khổ thơ mở đầu đã mở ra một bức tranh xứ Huế
thật đẹp: có hình ảnh, có màu sắc và âm thanh
được họa lên từ những vần thơ có nhạc… Bài thơ
được viết vào tháng 11 năm 1980, khi ấy đang là
mùa đông giá rét. Như vậy, hình ảnh mùa xuân
được miêu tả ở đây là mùa xuân trong tâm tưởng
của nhà thơ. Đối mặt với bệnh tật, thậm chí phải
đối mặt với cả cái chết, vậy mà nhà thơ vẫn
hướng đến mùa xuân tươi trẻ, tràn đầy sức sống,
thể hiện một tâm hồn lạc quan yêu đời, một
niềm khát khao cuộc sống vô bờ. Đọc những vần
thơ của ông, người đọc trân trọng hơn, yêu hơn

2. Cảm xúc của
nhà
thơ về mùa
xuân
của đất nước

2. Mùa xuân của đất nước (Khổ thơ 2 và 3):
Mùa xuân người cầm súng
Lộc giắt đầy trên lưng
Mùa xuân người ra đồng
Lộc trải dài nương mạ
Tất cả như hối hả
Tất cả như xôn xao.

PHIẾU HỌC TẬP SỐ 2
1. Những hình ảnh thơ sau tượng trưng cho điều gì?
– Người cầm súng
– Người ra đồng
– Lộc
– Lộc giắt đầy và trải dài
2. Biện pháp nghệ thuật nào được nhà thơ sử dụng nhiều trong đoạn thơ 2? Hãy xác định cách
ngắt nhịp của các câu thơ và chỉ ra sự lặp lại của các đoạn, nhịp đó trong các câu ở đoạn này.
3. Trong đoạn thơ này, ý nghĩa của các từ sau là gì?
– Tất cả
– Hối hả
– Xôn xao
4. Từ những phân tích, cắt nghĩa trên, hãy phát hiện:
– Nhà thơ muốn thể hiện cảm nhận gì về mùa xuân đất nước?
– Cảm xúc của nhà thơ ở đây là gì?

giắt đầy

Người cầm súng
Bảo vệ tổ quốc

Lộc

trải dài

Người ra đồng
Lao động dựng
xây đất nước

Sức sống, sức xuân mạnh mẽ và căng tràn trên mọi miền đất nước

Nghệ thuật
– Mùa xuân

– Lộc
– Tất cả như

– Hối hả
– Xôn xao

 Nhấn mạnh sức sống, sức xuân mạnh mẽ và khí thế khẩn
trương của quê hương đất nước
 Tạo âm hưởng vui tươi và rộn ràng

“Tất cả như hối
hả

 Điệp “tất cả như”

 Từ láy “hối hả” và “xô
xao”

 Nhịp thơ nhanh
Tất cả như xôn
xao”
 Nhấn mạnh sức sống và sức xuân mạnh
mẽ và khí thế khẩn trương của quê hương
đất nước
 Tạo âm hưởng vui tươi và rộn
ràng
 Sự lạc quan và say mê và tin yêu của
tác giả

Đất nước bốn ngàn năm
Vất vả và gian lao
Đất nước như vì sao
Cứ đi lên phía trước.
– Bề dày lịch sử dựng nước và giữ nước với biết bao gian khổ thăng trầm

 Thái độ của nhà thơ: Vừa trân trọng tự hào lại vừa trĩu nặng yêu
thương bởi những thăng trầm gian khổ mà dân tộc ta đã phải trải qua
 Lẽ sống thủy chung, tình nghĩa và đạo lí uống nước nhớ nguồn

THẢO LUẬN

Phát hiện nghệ thuật tu từ nổi bật
trong hai câu thơ sau và chỉ ra tác
dụng biểu cảm của nó.

“ Đất nước như vì sao
Cứ đi lên phía trước.”

Nghệ thuật so sánh

“ Đất nước như vì sao
Cứ đi lên phía trước.”

 Khẳng định sự trường
tồn, phát triển bền vững
và tương lai tươi sáng
của đất nước
 Thể hiện tình yêu,
niềm tự hào và tin tưởng
của nhà thơ dành cho
đất nươc

* Năm 1980
– Đất nước ta vừa ra khỏi hai cuộc chiến tranh biên giới
– Nền kinh tế bao cấp còn bộc lộ nhiều hạn chế và yếu kém
– Chiến tranh khiến cho cơ sở vật chất bị phá hủy, nền kinh tế kiệt
quệ, đời sống nhân dân vô cùng đói khổ

3. Lời ước
nguyện
chân thành, tha
thiết
của nhà thơ

3. Ước nguyện của nhà thơ (Khổ 4 và 5):

Ta làm con chim hót
Ta làm một cành hoa
Ta nhập vào hoà ca
Một nốt trầm xao xuyến.
Một mùa xuân nho nhỏ
Lặng lẽ dâng cho đời
Dù là tuổi hai mươi
Dù là khi tóc bạc.

Thảo luận theo bàn, hoàn
thiện phiếu bài tập số 3

PHIẾU HỌC TẬP SỐ 3
1. Nhà thơ thể hiện ước nguyện gì qua các hình ảnh: con chim hót,
Ta làm con chim hót
Ta làm một cành hoa
Ta nhập vào hòa ca
Một nốt trầm xao
xuyến

cành hoa, nốt nhạc?
……………………………………………...……………………………
2. Đặc điểm chung trong ước nguyện của nhà thơ qua các hình ảnh
này là gì? Có điểm nào tương đồng với ý thơ của hai câu đầu ở đoạn
thơ 5?
……………………………………………...……………………………

3. Sự lặp lại cấu trúc “Ta làm” ; “ Ta nhập” cùng cách nói “Dù là tuổi
hai mươi - Dù là khi tóc bạc” cho thấy tình cảm nào của nhà thơ với
Một mùa xuân nho nhỏ cuộc đời?
Lặng lẽ dâng cho đời
……………………………………………...……………………………
Dù là tuổi hai mươi
4. Sự thay đổi từ “tôi” sang “ta” thể hiện dụng ý gì của nhà thơ?
Dù là khi tóc bạc.

Ta làm con chim hót
Ta làm một cành
hoa
Ta nhập vào hoà ca
Một nốt trầm xao
Khát vọng
Thanh bằng liên tiếp “ta” – “hoa” và “ca”
tốn, chân
xuyến.
Điệp từ “ta” + Động từ “làm” và “nhập”

khiêm
thành
với mong ước được
sống đẹp có ý
Hình ảnh biểu tượng ứng với khổ 1
nghĩa, được cống
Chuyển đại từ nhân xưng “tôi”  “ta”
hiến cho đất nước,
Hình ảnh “nốt trầm”và lặp lại số từ “một” cho cuộc đời của

Ta làm con chim hót
– Sử dụng đại từ “ta” Ta làm một cành hoa
bộc lộ một cách trực tiếp Ta nhập vào hòa ca
Một nốt trầm xao xuyến
tâm niệm của nhà thơ.

– Điệp cấu trúc ngữ pháp
“ta làm...ta nhập...” được
đặt ở vị trí đầu của 3 câu thơ
đã khiến cho nhịp điệu thơ
trở nên nhẹ nhàng, khiến cho
– Hình ảnh: “con chim hót”, “cành hoa” và câu thơ như một lời thủ thỉ
“nốt trầm xao xuyến” là giản dị, thật hàm xúc tâm tình về ước nguyện hóa
+ Có sự đối ứng chặt chẽ với những hình ảnh thân, hiến dâng cho quê
hương, đất nước của tác giả.
mở đầu của bài thơ.
+ Gợi liên tưởng đến mối quan hệ giữa cá nhân
và cộng đồng, giữa con người và đất nước.

Một mùa xuân nho
nhỏ
Dù
là
tuổi
hai
Lặng lẽ dâng cho
mươi
đời
+ Ngôn từ: Chính xác, tinh tế và gợi cảm.
Dù là khi tóc
+ Ẩn dụ “Mùa xuân nho nhỏ”  Biểubạc.
lộ một cuộc đời đáng yêu,
một khát vọng sống cao đẹp.

+ Cặp từ láy “nho nhỏ”, “lặng lẽ”  Thái độ chân thành, khiêm
nhường, cống hiến cho đất nước, phục vụ nhân dân.
+ Điệp ngữ “dù là”  Tiếng lòng tự dặn luôn phải sống có ích
cho đời, sống làm đẹp cho đất nước.

Một mùa xuân nho nhỏ
Lặng lẽ dâng cho đời
Dù là tuổi hai mươi
Dù là khi tóc bạc
– “Một mùa xuân nho nhỏ” là hình ảnh ẩn dụ đặc sắc của bài thơ
– Từ láy “nho nhỏ” thể hiện ước muốn khát vọng khiêm tốn, giản dị và những gì
đẹp đẽ, tinh túy nhất của cuộc đời con người để góp cho mùa xuân đất nước.
– Tính từ “lặng lẽ” cho thấy vẻ đẹp của một tâm hồn, lối sống và nhân cách.
– Nghệ thuật điệp cấu trúc “dù là... dù là...” kết hợp với hình ảnh tương phản
“tuổi hai mươi” và “khi tóc bạc”
 + Khẳng định sự tồn tại bền vững của những khát vọng sống và lí tưởng sống là
sự cống hiến, hi sinh một cách thầm lặng
+ Tình yêu đời, yêu cuộc sống trỗi dậy mãnh liệt, trở thành khúc hát tâm tình trong
những dòng thơ cuối. Khúc hát đó thật cảm động, cao quý và đáng trân trọng biết
bao

Nhân vật trữ tình
Tôi

Ta

MXNN

Cảm xúc của cá nhân trước mùa xuân thiên nhiên
Vừa là số ít, vừa là số nhiều. Ước nguyện của tác
giả cũng là ước nguyện chung của mọi người
Mùa xuân bé nhỏ của cá nhân góp phần làm nên
mùa xuân rộng lớn của cuộc đời. Đó là quan niệm:
Sống là để cống hiến  Khát vọng thời đại

4. Lời ngợi ca quê hương, đất nước (Khổ 6):
Mùa xuân ta xin hát 
Câu Nam ai, Nam bình 
Nước non ngàn dặm mình 
1. Tình cảm của nhà thơ và hình
Nước non ngàn dặm tình 
ảnh
quê
hương
xứ
Huế
được
thể
Nhịp phách tiền đất Huế...

hiện qua các chi tiết nào?
2. Nêu các biện pháp nghệ thuật
được dùng trong khổ thơ cuối
và cho biết tác dụng?

Mùa xuân – ta xin hát
Câu Nam ai, Nam
bình
Nước non ngàn dặm
mình
Nước non ngàn dặm
Nam ai
tình
– Ta xin hát
Nam bình
Nhịp phách tiền đất
– Nghệ thuật: Lặp cấu trúc, vầnHuế
bằng…
(bình, mình, tình, …)

 Tình cảm thiết tha và đầy trìu mến của tác giả đối với quê hư

Xứ Huế là một dải đất miền Trung không chỉ nổi tiếng là nơi tập
trung nhiều đền đài lăng tẩm của các vua triều Nguyễn mà còn là
vùng đất có thiên nhiên tươi đẹp thơ mộng; con người Huế hiền
hòa, tâm hồn mộc mạc và rất đằm thắm.

1. T¸c gi¶ (1930 -1980)

III. TỔNG
KẾT

1. Nội
dung

– Thi phẩm “Mùa xuân nho nhỏ” tái hiện bức tranh mùa
xuân của thiên nhiên, mùa xuân đất nước vô cùng tươi
đẹp, tràn đầy sức sống, …
– Bài thơ là tiếng lòng tha thiết yêu mến và
gắn bó với đất nước, với cuộc đời; thể hiện
ước nguyện chân thành của nhà thơ được
cống hiến cho đất nước; góp một “mùa xuân
nho
nhỏ”
của
mình
vào
mùa
xuân
lớn
của
dân
– Tâm hồn nhạy cảm, tình yêu thiên nhiên, đất nước, yêu
tộc
cuộc sống thiết tha và niềm tự hào, tin tưởng của nhà thơ
dành cho quê hương đất nước

2. Nghệ
thuật

– Thể thơ ngũ ngôn gần gũi với âm điệu dân ca, mang âm
hưởng trong sáng, nhẹ nhàng và tha thiết
– Hình ảnh tự nhiên, ngôn ngữ giản dị, mang đầy ý nghĩa
của biểu tượng và giàu giá trị biểu cảm
– Cấu tứ bài thơ chặt chẽ, chủ yếu dựa trên sự phát triển
của hình tượng mùa xuân: mùa xuân đất trời – đất nước –
con người
– Giọng điệu bài thơ: ngọt ngào, tha thiết, vui tươi phù hợp
với cảm xúc của tác giả
– Nghệ thuật tu từ ẩn dụ, điệp ngữ, đảo ngữ được sử

dụng linh động, hiệu quả, …

3. Ý
nghĩa

Bài thơ thể hiện những rung cảm tinh tế của nhà thơ
trước vẻ đẹp của mùa xuân thiên thiên, đất nước và khát
vọng được cống hiến cho đất nước, cho cuộc đời.