VĂN BẢN: NGẮM TRĂNG
( Vọng nguyệt)
- Hồ Chí Minh-

Ng ắm tr ă ng
I

TÌM HIỂU CHUNG
1. Tác giả
2. Tác phẩm

II TÌM HIỂU VĂN BẢN
1.Hoàn cảnh ngắm trăng của Bác
2. Cuộc ngắm trăng- cuộc vượt ngục về tinh thần
III TỔNG KẾT
1.Nội dung
2.Nghệ thuật

I

TÌM HIỂU CHUNG

1 Tác giả

Tham khảo bài ' Rằm tháng
giêng' & 'Cảnh khuya' chương
trình Ngữ Văn 7 có chi tiết đầy
đủ

Hồ Chí Minh
(1890 -1969)

I

TÌM HIỂU CHUNG

1 Tác giả

I

TÌM HIỂU CHUNG

1 Tác giả

I

TÌM HIỂU CHUNG

2 Tác phẩm

望月  
獄中無酒亦無花
，
對 此 良 宵 奈 若 何。
人向窗前看明月
，
月從窗隙看詩家

Vọng nguyệt
Ngục trung vô tửu diệc vô hoa,
Đối thử lương tiêu nại nhược hà?
Nhân hướng song tiền khán minh nguyệt,
Nguyệt tòng song khích khán thi gia.
Ngắm trăng
Trong tù không rượu cũng không hoa,
Trước cảnh đẹp đêm nay biết làm thế nào?
Người hướng ra trước song ngắm trăng sáng,
Từ ngoài khe cửa, trăng ngắm nhà thơ.

I

TÌM HIỂU CHUNG

2 Tác phẩm

Xuất xứ:
*Tập thơ Nhật ký trong tù :
- Sáng tác trong thời gian Bác bị bắt giam
tại Quảng Tây, Trung Quốc từ 29/8/1942
đến 10/9/1943
- Gồm 133 bài thơ tiếng Hán
* Bài thơ ngắm trăng : là bài thơ thứ 20
trong tập thơ Nhật ký trong tù.

I

TÌM HIỂU CHUNG

2 Tác phẩm

Thể thơ
Thất ngôn tứ tuyệt

PTBĐ chính
Biểu cảm

I

TÌM HIỂU CHUNG

2 Tác phẩm

Bố cục
Phần 1: 2 câu đầu
 Hoàn cảnh ngắm trăng
và nỗi lòng của Bác
Phần 2: 2 câu cuối: Cuộc
ngắm trăng

I

TÌM HIỂU CHUNG

2 Tác phẩm

Ý nghĩa nhan đề

Ngắm trăng
“Vọng”  sự mong ngóng, chờ đợi
“Nguyệt”  trăng
Là đề tài quen thuộc, phổ biến trong thi ca

II

TÌM HIỂU CHI TIẾT

1 Hoàn cảnh ngắm trăng của
Bác

Ngục trung vô tửu diệc vô hoa,
Đối thử lương tiêu nại nhược hà?
(Trong tù không rượu cũng không hoa,
Trước cảnh đẹp đêm nay biết làm thế nào?)

II

TÌM HIỂU CHI TIẾT

1 Hoàn cảnh ngắm trăng của
Bác

Ngục trung vô tửu diệc vô hoa,
Nửa đêm
 Khoảng
thời gian dễ
gợi tâm
trạng buồn

Thời
gian

Không
gian
Điều
kiện

Không rượu, không hoa
 Thiếu thốn

Trong tù
 Nơi có 4
bức tường tối
tăm và xiềng
xích

II

TÌM HIỂU CHI TIẾT

1 Hoàn cảnh ngắm trăng của
Bác

Ngục trung vô tửu diệc vô hoa,
+ Điệp ngữ “vô”  Nhấn mạnh sự thiếu thốn của người tù.

Không
rượu

Không
hoa

Không
tự do

Bị
xiềng
xích

II

TÌM HIỂU CHI TIẾT

1 Hoàn cảnh ngắm trăng của
Bác

Ngục trung vô tửu diệc vô hoa,
Hoàn cảnh đặc biệt thiếu thốn,
gian khổ, ở cái nơi mà người ta
chỉ có thể nghĩ đến cái chết, sự
tra tấn, đau khổ nhưng dường
như Bác đã quên đi hoàn cảnh
và thân phận tù nhân của mình
mà thoải mái đứng ngắm trăng,
làm thơ.

II

TÌM HIỂU CHI TIẾT

1 Hoàn cảnh ngắm trăng của
Bác

Đối thử lương tiêu nại nhược hà?
Có cảnh đẹp
(trăng)
 Luôn có
thiên nhiên
bầu bạn

Câu hỏi tu
từ  Không
thể không
thưởng thức
cái đẹp

II

TÌM HIỂU CHI TIẾT

1 Hoàn cảnh ngắm trăng của
Bác

Đối thử lương tiêu nại nhược hà?

 Xốn xang, bối rối trước đêm trăng đẹp.
 Yêu thiên nhiên say mê, mãnh liệt, thể
hiện tâm hồn thi sĩ của Bác.
 Bác ngắm trăng trong cảnh tù đày, lòng
xốn xang, bối rối, rung động trước cảnh
trăng đẹp.

II

TÌM HIỂU CHI TIẾT

1 Hoàn cảnh ngắm trăng của
Bác

Ngục trung vô tửu diệc vô hoa,
Đối thử lương tiêu nại nhược hà?
 Tuy sống trong hoàn cảnh không có gì về
vật chất nhưng đã tạo cho Bác một tâm hồn
luôn hướng về thiên nhiên, hòa hợp và bầu
bạn với thiên nhiên

0

+

0

=

1

 Khắc họa tinh thần lạc quan của Bác
trong mọi hoàn cảnh

II

TÌM HIỂU CHI TIẾT

1 Hoàn cảnh ngắm trăng của
Bác

Ngục trung vô tửu diệc vô hoa,
Đối thử lương tiêu nại nhược hà?

Câu thơ mở đầu tả thực cảnh lao tù khắc nghiệt “không rượu cũng không hoa”.
Trong tù làm gì có rượu và hoa, những thứ vốn để tạo thi hứng cho tâm hồn thi sĩ?
Xưa nay trong hoàn cảnh lao tù đày, cái “không rượu” luôn chồng lên cái “không
hoa”… Hiện thực xám ngắt và lạnh lẽo phủ định tất cả.
Ấy thế nhưng trong tâm hồn Bác, trong trái tim yêu đời bao la của Người, cảm
hứng vẫn dạt dào và nồng đượm, khiến Người phải thốt lên: “Cảnh đẹp đêm nay
khó hững hờ”. Ánh trăng thanh khiết vời vợi kia như thúc giục, như mời gọi thi
nhân hãy ra giữa chốn tự do mà giao hòa, chia sẻ. Thế nhưng, nghiệt nỗi hoàn cảnh
trói buộc con người. Con người đang bị giam hãm, cho nên việc thưởng ngoạn chỉ
thu gọn trong một cử chỉ âm thầm, lặng lẽ.

II

TÌM HIỂU CHI TIẾT

2 Cuộc ngắm trăng- cuộc vượt ngục về tinh thần

Nhân hướng song tiền khán minh nguyệt,
Nguyệt tòng song khích khán thi gia

HOẠT ĐỘNG NHÓM

Cho nhận định sau: “Hai câu thơ
cuối không chỉ cho thấy sự hòa hợp
giữa con người và thiên nhiên mà
còn cho thấy cuộc vượt ngục về tinh
thần của người chiến sĩ cách
mạng.” Em có đồng ý với nhận
định đó không? Giải thích.

II

TÌM HIỂU CHI TIẾT

2 Cuộc ngắm trăng- cuộc vượt ngục về tinh thần

Nhân hướng song tiền khán minh nguyệt,
Nguyệt tòng song khích khán thi gia
- Cấu trúc đối xứng (phép đối) :
nhân >< nguyệt
nguyệt >< thi gia
 Tạo nên 2 không gian :
+ Ngoài cửa sổ : trong sáng, đẹp đẽ
+ Trong cửa sổ : tăm tối
- Nghệ thuật nhân hóa : trăng ( nhòm,ngắm) nhà thơ
 Tạo sự gần gũi ,tri ân tri kỉ giữa trăng và người

II

TÌM HIỂU CHI TIẾT

2 Cuộc ngắm trăng- cuộc vượt ngục về tinh thần

Song sắt

Bên trong tù

Bên ngoài

■ Mất tự do

■ Tự do, đẹp đẽ

■ Bác Hồ ngắm trăng

■ Vầng trăng ngắm Bác Hồ

 Cả người và trăng chủ động tìm đến giao hòa cùng nhau, ngắm nhau
say đắm (song phương)
Thể hiện sự gắn bó, hòa quyện giữa người và trăng
 Đây là cuộc vượt ngục về tinh thần

II

TÌM HIỂU CHI TIẾT

2 Cuộc ngắm trăng- cuộc vượt ngục về tinh thần

Song sắt

Bên trong tù

Bên ngoài

■ Nhà tù đen tối

■ Vầng trăng thơ mộng

■ Thế giới của sự tàn bạo

■ Thế giới của tự do và cái đẹp

 Song sắt nhà tù đã trở nên bất lực, vô nghĩa.
 Cuộc vượt ngục về tinh thần (chất thép), tình cảm giữa trăng và người (chất tình)
 Phong thái ung dung, tình yêu thiên nhiên sâu sắc của thi sĩ, chiến sĩ Hồ Chí
Minh.

II

TÌM HIỂU CHI TIẾT

Ngắm trăng
“Bài thơ Ngắm trăng không phải đơn
thuần chỉ miêu tả cảnh thiên nhiên mà
đó còn là những lời thơ thể hiện tinh
thần, tấm lòng của Bác. Một con người
với nhân cách lớn, trong cuộc sống tù
đầy vẫn ung dung, lạc quan, hướng về
phía trước..”

Em thấy Bác của chúng ta
là người như thế nào sau
khi học xong bài thơ?

- Phong thái ung dung, ý chí, nghị lực kiên
cường của người chiến sĩ cách mạng
+ Trong cảnh ngục tù tối tắm, Bác Hồ vẫn thể
hiện được ý chí, nghị lực phi thường. phong
thái ung dung, tự tại, không vướng bận vật
chất. bác vẫn ngắm trăng, vẫn hòa mình vào
thiên nhiên dù tay chân đang bị kìm kẹp bởi
xiềng bởi xích
+ Hình ảnh Bác hướng về ánh trăng qua song
sắt nhà tù đã cho thấy dù trong bất cứ hoàn
cảnh nào, Bác vẫn luôn đau đáu hướng về bầu
trời tự do, về tương lai tươi sáng của đất nước.
Ánh trăng ấy hay chính là ánh sáng hi vọng
mãnh liệt của một người chiến sĩ cách mạng
một long muốn giải phóng dân tộc.

Em học tập được
gì từ Bác sau khi
học xong bài thơ
“Ngắm trăng”

III
1

TỔNG KẾT

NỘI DUNG
 Tình yêu thiên nhiên tha thiết của Bác
 Phong thái ung dung tự tại, sức mạnh tinh thần kì diệu
 Bài thơ là một cuộc vượt ngục tinh thần đặc biệt của người tù Hồ Chí Minh.

2

NGHỆ THUẬT
 Thể thất ngôn tứ tuyệt giản dị mà hàm súc
 Kết hợp hài hòa giữa cổ điển và hiện đại
 Sử dụng BPTT vừa giản dị vừa hàm súc