PHÒNG GD & ĐT ĐÔNG HƯNG
TRƯỜNG TH&THCS PHONG CHÂU
CHÀO MỪNG CÁC EM HỌC SINH THAM GIA TIẾT HỌC
GIÁO VIÊN: ĐÀO THỊ LOAN
MÔN NGỮ VĂN 9:
NGHĨA TƯỜNG MINH VÀ HÀM Ý
( BÀI GIẢNG GIẢM TẢI DO NGHỈ TRÁNH DỊCH COVID 19
THEO HƯỚNG DẪN CỦA BỘ GIÁO DỤC)
TÌNH HUỐNG

Ông tướng ơi!
Đến ga Sài Gòn rồi!
Khò..khò..
Nếu là em, em hiểu ý của bạn Lan là gì?
NGHĨA TƯỜNG MINH VÀ HÀM Ý
NGHĨA TƯỜNG MINH VÀ HÀM Ý
I. PHÂN BIỆT NGHĨA TƯỜNG MINH VÀ HÀM Ý
1. Ví dụ
NGHĨA TƯỜNG MINH VÀ HÀM Ý
1. Ví dụ
Đọc đoạn trích sau và trả lời câu hỏi:
- Trời ơi chỉ còn có năm phút !
Chính là anh thanh niên giật mình nói to, giọng cười nhưng đầy tiếc rẻ. Anh chạy ra nhà phía sau, rồi trở vào liền, tay cầm một cái làn. Nhà hoạ sĩ tặc lưỡi đứng dậy. Cô gái cũng đứng lên, đặt lại chiếc ghế, thong thả đi đến chỗ bác già.
- Ô! Cô còn quên chiếc mùi soa đây này!
Anh thanh niên vừa vào, kêu lên. Để người con gái khỏi trở lại bàn, anh lấy chiếc khăn tay còn vo tròn cặp giữa cuốn sách tới trả cho cô gái. Cô kĩ sư mặt đỏ ửng, nhận lại chiếc khăn và quay vội đi.
(Theo Nguyễn Thành Long, Lặng lẽ Sa Pa)
I. PHÂN BIỆT NGHĨA TƯỜNG MINH VÀ HÀM Ý
NGHĨA TƯỜNG MINH VÀ HÀM Ý
1. Ví dụ
2. Nhận xét
- Trời ơi chỉ còn có năm phút !
- Ô! Cô còn quên chiếc mùi soa đây này!
Anh rất tiếc vì không còn nhiều thời gian.
(Anh thanh niên ngại ngùng, vì muốn che giấu tình cảm của mình)
Không được diễn đạt trực tiếp bằng từ ngữ trong câu.
Cô gái quên chiếc khăn mùi soa.
Được diễn đạt trực tiếp bằng từ ngữ trong câu.
Hàm ý
Nghĩa tường minh
I. PHÂN BIỆT NGHĨA TƯỜNG MINH VÀ HÀM Ý
NGHĨA TƯỜNG MINH VÀ HÀM Ý
1. Ví dụ
2. Nhận xét
3. Bài học:
Ghi nhớ (SGK- 75)
- Nghĩa tường minh là phần thông báo được diễn đạt trực tiếp bằng từ ngữ trong câu.
- Hàm ý là phần thông báo tuy không được diễn đạt trực tiếp bằng từ ngữ trong câu nhưng có thể suy ra từ những từ ngữ ấy.
I. PHÂN BIỆT NGHĨA TƯỜNG MINH VÀ HÀM Ý
NGHĨA TƯỜNG MINH VÀ HÀM Ý
1. Ví dụ
2. Nhận xét
3. Bài học:
Ghi nhớ (SGK- 75)
Bài tập nhanh

Bạn đến nhà mời em tối nay đi xem phim Việt Nam “ Nhà có năm nàng tiên”. Em hãy trả lời bạn theo hai cách: nghĩa tường minh và hàm ý.
I. PHÂN BIỆT NGHĨA TƯỜNG MINH VÀ HÀM Ý
NGHĨA TƯỜNG MINH VÀ HÀM Ý
1. Ví dụ
2. Nhận xét
3. Bài học:
Ghi nhớ (SGK- 75)
Lưu ý
- Hàm ý phụ thuộc vào tình huống giao tiếp.
- Hàm ý thường được sử dụng trong các văn bản nghệ thuật.
- Hàm ý còn xuất hiện qua cử chỉ, hành động,.
I. PHÂN BIỆT NGHĨA TƯỜNG MINH VÀ HÀM Ý
NGHĨA TƯỜNG MINH VÀ HÀM Ý
NGHĨA TƯỜNG MINH VÀ HÀM Ý
I. PHÂN BIỆT NGHĨA TƯỜNG MINH VÀ HÀM Ý
- Nghĩa tường minh là phần thông báo được diễn đạt trực tiếp bằng từ ngữ trong câu.
- Hàm ý là phần thông báo tuy không được diễn đạt trực tiếp bằng từ ngữ trong câu nhưng có thể suy ra từ những từ ngữ ấy.
II. ĐIỀU KIỆN SỬ DỤNG HÀM Ý
* Đọc đoạn trích và trả lời câu hỏi:
Chị Dậu vừa nói vừa mếu:
- Thôi u không ăn, để phần con. Con chỉ được ăn ở nhà bữa này nữa thôi. U không muốn ăn tranh của con. Con cứ ăn thật no, không phải nhường nhịn cho u.
Cái Tí chưa hiểu hết ý câu nói của mẹ, nó xám mặt lại và hỏi bằng giọng luống cuống:
- Vậy thì bữa sau con ăn ở đâu ?
Điểm thêm một “giây” nức nở, chị Dậu ngó con bằng cách xót xa:
- Con sẽ ăn ở nhà cụ Nghị thôn Đoài.
Cái Tí nghe nói giãy nảy, giống như sét đánh bên tai, nó liệng củ khoai vào rổ và òa lên khóc:
- U bán con thật đấy ư ? Con van u, con lạy u, con còn bé bỏng, u đừng bán con đi, tội nghiệp. U để cho con ở nhà chơi với em con.
1. Ví dụ
Nêu hàm ý của những câu in đậm?
- Con chỉ được ăn ở nhà bữa này nữa thôi.


=> Sau bữa ăn này con không còn được ở nhà nữa. Mẹ đã bán con.


- Con sẽ ăn ở nhà cụ Nghị thôn Đoài.


=> Mẹ đã bán con cho cụ Nghị ở thôn Đoài .


Vì sao chị Dậu
không dám nói thẳng với con mà phải dùng hàm ý?
NGHĨA TƯỜNG MINH VÀ HÀM Ý
I. PHÂN BIỆT NGHĨA TƯỜNG MINH VÀ HÀM Ý
II. ĐIỀU KIỆN SỬ DỤNG HÀM Ý
1. Ví dụ:
Hàm ý trong câu nói nào của chị Dậu rõ hơn? Vì sao chị phải nói rõ như vậy?
- Con chỉ được ăn ở nhà bữa này nữa thôi.


=> Sau bữa ăn này con không còn được ở nhà nữa. Mẹ đã bán con.


- Con sẽ ăn ở nhà cụ Nghị thôn Đoài.


=> Mẹ đã bán con cho cụ Nghị ở thôn Đoài.




- Hàm ý trong câu thứ hai rõ hơn.
- Chị Dậu phải nói rõ hơn vì cái Tí không hiểu được hàm ý của câu nói thứ nhất.

Chi tiết nào cho thấy cái Tý đã hiểu hàm ý trong câu nói thứ hai của mẹ?
- Cái Tý nghe nói giãy nảy, nó liệng của khoai vào rổ và nói trong tiếng khóc :
- “U bán con thật đấy ư”?


NGHĨA TƯỜNG MINH VÀ HÀM Ý
I. PHÂN BIỆT NGHĨA TƯỜNG MINH VÀ HÀM Ý
II. ĐIỀU KIỆN SỬ DỤNG HÀM Ý
Cho ví dụ có hàm ý?



Vậy để sử dụng hàm ý có hiệu quả cần có những điều kiện gì?
Lưu ý: Trường hợp người nghe có theo dõi lời người nói nhưng không nhận biết hàm ý thì người nói phải điều chỉnh lời nói của mình phù hợp trình độ của người tiếp nhận .


- Người nói (người viết) có ý thức đưa hàm ý vào câu nói.
- Người nghe (người đọc) có năng lực giải đoán hàm ý


NGHĨA TƯỜNG MINH VÀ HÀM Ý
I. PHÂN BIỆT NGHĨA TƯỜNG MINH VÀ HÀM Ý
II. ĐIỀU KIỆN SỬ DỤNG HÀM Ý
NGHĨA TƯỜNG MINH VÀ HÀM Ý
I. PHÂN BIỆT NGHĨA TƯỜNG MINH VÀ HÀM Ý
- Nghĩa tường minh là phần thông báo được diễn đạt trực tiếp bằng từ ngữ trong câu.
- Hàm ý là phần thông báo tuy không được diễn đạt trực tiếp bằng từ ngữ trong câu nhưng có thể suy ra từ những từ ngữ ấy.
II. ĐIỀU KIỆN SỬ DỤNG HÀM Ý
- Người nói (người viết) có ý thức đưa hàm ý vào câu nói.
- Người nghe (người đọc) có năng lực giải đoán hàm ý
NGHĨA TƯỜNG MINH VÀ HÀM Ý
I. PHÂN BIỆT NGHĨA TƯỜNG MINH VÀ HÀM Ý
II. ĐIỀU KIỆN SỬ DỤNG HÀM Ý
III. LUYỆN TẬP
Bài tập 1
a. Nhà hoạ sĩ tặc lưỡi đứng dậy. Chưa muốn chia tay
b. Từ ngữ miêu tả thái độ của cô gái: Cô kĩ sư mặt đỏ ửng, nhận lại chiếc khăn, quay vội đi . Cô gái đang bối rối đến vụng về vì ngượng, cô định kín đáo để khăn làm kỉ vật cho anh thanh niên, nhưng anh thanh niên quá thật thà tưởng cô bỏ quên nên gọi cô để trả lại.
Hãy cho biết hàm ý của câu in đậm trong đoạn trích sau đây:
Bác lái xe dắt anh ta lại chỗ nhà hội hoạ và cô gái:
- Đây, tôi giới thiệu anh một hoạ sĩ lão thành nhé. Và cô đây là kĩ sư nông nghiệp. Anh đưa khách về nhà đi. Tuổi già cần nước chè: ở Lào Cai đi sớm quá. Anh hãy đưa ra cái món chè pha nước mưa thơm như nước hoa của Yên Sơn nhà anh.
 Hàm ý: Ông hoạ sĩ già chưa kịp uống nước chè đấy.
Tìm câu chứa hàm ý trong đoạn trích sau và cho biết nội dung của hàm ý.

Mẹ nó đâm nổi giận quơ đũa bếp doạ đánh, nó phải gọi nhưng lại nói trổng:
- Vô ăn cơm!
Anh Sáu vẫn ngồi im, giả vờ không nghe, chờ nó gọi “Ba vô ăn cơm”. Con bé cứ đứng trong bếp nói vọng ra:
- Cơm chín rồi!
Anh cũng không quay lại.
(Nguyễn Quang Sáng, Chiếc lược ngà)
- Câu “Cơm chín rồi”
- Hàm ý: Ông vô ăn cơm đi! (vì bé Thu cố tránh gọi tiếng “ba”).
Tiết 124: NGHĨA TƯỜNG MINH VÀ HÀM Ý
III. LUYỆN TẬP
Bài 4: Đọc các đoạn trích sau (trích từ truyện ngắn Làng của Kim Lân), cho biết những câu in đậm có chứa hàm ý không? Vì sao?

Có người hỏi:
- Sao bảo Làng Chợ Dầu tinhthần lắm cơ mà? …
- Ấy thế mà bây giờ đổ đốn ra thế đấy!
Ông Hai trả tiền nước, đứng dậy, chèm chẹp miệng, cười nhạt một tiếng, vươn vai nói to:
- Hà, nắng gớm, về nào …
Ông Hai vờ vờ đứng lảng ra chỗ khác, rồi đi thẳng. Tiếng cười nói xôn xao của đám người mới tản cư lên ấy vẫn dõi theo.
b.
Này, thầy nó ạ.
Ông Hai nằm rũ ra ở trên giường không nói gì.
- Thầy nó ngủ rồi à?
- Gì?
Ông lão khẽ nhúc nhích.
- Tôi thấy người ta đồn…
Ông lão gắt lên:
- Biết rồi!
Bà Hai nín bặt. Gian nhà lặng đi hiu hắt.
 Câu này không chứa hàm ý, Chỉ đánh trống lảng, cố ý nói sang chuyện khác, tránh đề tài đang bàn.
 Câu nói dở dang, chưa trọn ý hoặc không muốn nói hết ý.
Tìm hàm ý trong truyện cười dân gian sau:
XIN NƯỚC LẠNH
Chủ nhà dọn cơm đãi khách, mang thiếu một đôi đũa. Ai nấy đều cầm đũa mời nhau, còn người khách không có đũa đứng dậy nói với chủ nhà rằng:
- Cho tôi xin một chén nước lạnh.
Chủ nhà hỏi:
- Hả, để làm gì vậy?
- Để rửa tay cho sạch mà bốc đồ ăn.
 Lời trách khéo của người khách vì sự tiếp đón không chu đáo của gia chủ.
TÌM TÒI – MỞ RỘNG
Sưu tầm các tình huống về hàm ý và cách
sử dụng hàm ý
Viết đoạn văn trong đó có sử dụng hàm ý
TIẾT HỌC KẾT THÚC
CẢM ƠN CÁC EM
ĐÃ THAM GIA TỐT TIẾT HỌC