Đoá
ný
đồn

Luật
GV viết các tình chơi
huống cho vào hộp
HS ở dưới đoán ý của
các nhân vật trong
tình huống

2 nhóm bất kì lên bốc
và diễn trong 1 phút
Đúng được 1 điểm
cộng, sai nhường quyền

Em làm rồi
ạ!

Hôm qua
em bị nhức
đầu ạ.

Các em đã làm
bài tập thầy
giao chưa?

Đã 12 giờ rồi
các con ạ!

Cậu nghĩ
như thế nào
về tình yêu,
Chaien?

Hãy đếm các
vì sao, cậu sẽ
hiểu.

TIẾT 127

Nghĩa tường
minh và hàm

NỘI DUNG

0
1
Click Here to Add Picture

0
2

Phân biệt nghĩa
tường minh và
hàm ý
Luyện tập

Phân biệt
I.
nghĩa tường
minh và hàm

THẢO
LUẬN
NHÓM
ĐÔI

 Đọc đoạn trích (sgk-tr74+75)
 Trả lời 2 câu hỏi sgk
 Đại diện trình bày

- Trời ơi, chỉ còn có năm
phút!
Chính là anh thanh niên giật
mình nói to, giọng cười nhưng đầy
tiếc rẻ. Anh chạy ra nhà phía sau,
rồi trở vào liền, tay cầm một cái
làn. Nhà họa sĩ tặc lười đứng dậy.
Cô gái cũng đứng lên, đặt lại chiếc
ghế, thong thả đi đến chỗ bác già.
- Ô! Cô còn quên chiếc mùi
soa đây này!
Anh thanh niên vừa vào, kêu
lên. Để người con gái khỏi trở lại
bàn, anh lấy chiếc khăn tay còn vo

Thời gian chỉ còn 5
phút nữa là chia tay

Trời ơi, chỉ còn có
năm phút!

Cảm xúc tiếc nuối vì
thời gian trôi nhanh

Diễn đạt trực tiếp =

Không diễn đạt trực

từ ngữ trong câu

tiếp = từ ngữ trong câu

Nghĩa tường minh

Hàm ý

Lí do dùng
hàm ý:

Ngại ngùng, không muốn
người khác thấy tình cảm của
mình
Cách diễn đạt tế nhị, khéo léo

Ô! Cô còn quên
chiếc mùi soa
đây này!
Nghĩa tường
minh

Lập
bảng so
sánh
nghĩa
tường
minh và

Nghĩa tường
minh

Hàm ý

Phần
thông
báo
người
nói
Giống
muốn hướng đến người nghe

Khác

Phần thông
báo diễn đạt
trực tiếp
bằng từ ngữ
trong câu

Phần thông
báo được suy
ra từ những
từ ngữ trong
câu

Phần nổi = Nghĩa
tường minh

Phần chìm = Hàm ý

Ghi
nhớ

Nghĩa tường minh:

Là phần thông báo được
diễn đạt trực tiếp bằng từ
ngữ trong câu.

Là phần thông báo tuy không được diễn
Hàm ý: đạt trực tiếp bằng từ ngữ trong câu
nhưng có thể suy ra từ những từ ngữ ấy.

Bài tập nhanh

Tìm các tình
huống giao
tiếp khác
nhau để có
những hàm ý
khác nhau
cho lời thoại:
“Trời mưa
rồi đấy!”

Tìm hàm ý trong những mẩu đối thoại sau:
- Ôi, quả ổi trông ngon
chưa kìa!

- Cành cây cao quá
không với được!

 Hàm ý: Không thể hái quả ổi
trên cành cây xuống được
19

2
- Trời nóng quá!
- Mất điện rồi.

Hàm ý: Không bật quạt được.
20

3
- Duyên ơi, lấy áo quần
vào nhanh lên con!

- Con đang học bài mẹ
ạ!

Hàm ý: Người con không muốn lấy áo quần giúp mẹ.
21

Lưu ý

Hàm ý phụ thuộc vào tình huống
giao tiếp.

Hàm ý được sử dụng trong đời
thường và các văn bản nghệ thuật.

Tìm những từ ngữ miêu tả thái
độ của cô gái trong đoạn cuối
đoạn văn. Thái độ ấy giúp em
đoán ra điều gì liên quan tới
chiếc mùi soa?

Thái độ
Cô gái
Tìm những từ ngữ miêu tảmuốn
thái tặng
ngượng
độ của
ngùng,
xấu cô gái trong đoạn cuối
anh thanh
văn. Thái độ ấy giúpniên
emchiếc
hổ:đoạn
mặt đỏ
ra điều gì liên quan khăn
tới mùi
ửng, đoán
nhận lại
chiếc khăn, chiếc mùi soa?
soa làm kỉ
vội quay đi
niệm
Click Here to Add Picture

Lưu ý

Hàm ý phụ thuộc vào tình huống
giao tiếp.

Hàm ý thường được sử dụng trong
các văn bản nghệ thuật.

Hàm ý còn xuất hiện qua các hành
động, cử chỉ.

II.

Luyện
tập:

Trống vào lớp đã 10 phút, Nhân mới
hớt hải chạy vào. Cô giáo nhìn đồng
hồ, nói: ……………….……..

Em hãy diễn đạt ý muốn nói của cô
bằng 2 câu: Một câu có nghĩa tường
minh, một câu dùng hàm ý.

Nghĩa tường minh

Em đến trễ 10 phút rồi đấy!
Hàm ý

- Em có đồng hồ không?
- Ngoài kia có gì vui lắm nhỉ?

Cho biết hàm
ý của câu in
đậm trong
đoạn trích
sau đây:

Bác lái xe dắt anh ta lại
chỗ nhà hội họa và cô gái:
- Đây, tôi xin giới thiệu
với anh một họa sĩ lão thành
nhé. Và cô đây là kĩ sư nông
nghiệp. Anh đưa khách về
nhà đi. Tuổi già cần nước
chè: ở Lào Cai đi sớm quá.
Anh hãy đưa ra cái món chè
pha nước mưa thơm như
nước hoa của Yên Sơn nhà
anh.

Tuổi già cần nước
chè: ở Lào Cai đi
sớm quá.
Hàm ý: Ông họa sĩ già rất thích
uống nước chè nhưng sáng nay
đi sớm chưa kịp uống, anh hãy
về chuẩn bị để tiếp khách.

Tìm và nêu nội dung
của câu chứa hàm ý
trong đoạn trích
Mẹ nó đâm
nổi giận quơ đũa
sau:

bếp doạ đánh, nó phải gọi nhưng lại
nói trổng:
- Vô ăn cơm!
Anh Sáu vẫn ngồi im, giả vờ
không nghe, chờ nó gọi “Ba vô ăn
cơm”. Con bé cứ đứng trong bếp nói
vọng ra:
- Cơm chín rồi!
Anh cũng không quay lại.

Câu
chứa
hàm ý

Cơm chín rồi!

Hàm ý

Ông vô ăn cơm

Có người hỏi:
- Sao bảo làng Chợ Dầu tinh thần lắm
cơ mà?…
- Ấy thế mà bây giờ đổ đốn ra thế đấy!
Ông Hai trả tiền nước, đứng dậy,
chèm chẹp miệng, cười nhạt một tiếng,
vươn vai nói to:
- Hà, nắng gớm, về nào…
Ông lão vờ vờ đứng lảng ra chỗ khác,
rồi đi thẳng. Tiếng cười nói xôn xao của
đám người mới tản cư lên ấy vẫn dõi theo.

- Hà, nắng gớm, về nào…
 Là câu nói lảng

 Không phải là câu mang hàm ý.

Cho biết
câu in
đậm
trong
đoạn
trích sau
có hàm ý
không? Vì
sao?:

– Này, thầy nó ạ.
Ông Hai nằm rũ ra trên giường không nói gì.
- Thầy nó ngủ rồi à?
- Gì?
Ông lão khẽ nhúc nhích.
- Tôi thấy người ta đồn…
Ông lão gắt lên:
- Biết rồi!
Bà Hai nín bặt. Gian nhà lặng đi, hiu hắt.

- Tôi thấy người ta đồn…

 Là câu bị chen ngắt ngang.
 Không phải là câu mang hàm ý.

Cho biết
câu in đậm
trong đoạn
trích sau
có hàm ý
không? Vì
sao?

Tìm hàm ý trong
truyện cười sau:
Xin Nước Lạnh

Dọn cơm cho khách mà thiếu một đôi đũa, ai
nấy đều cầm đũa mời nhau, anh không có đũa
đứng dậy nói với chủ nhà:
- Cho tôi xin một ít nước lạnh!
Chủ nhà ngạc nhiên hỏi lại:
- Ủa chi vậy?
Anh tỉnh rụi nói rằng:
- Để rửa tay cho sạch để bốc đồ ăn.

Để rửa tay cho
sạch để bốc đồ ăn.

 Lời trách khéo của người khách vì
sự tiếp đón không chu đáo từ gia chủ

Theo em, trường hợp nào trong cuộc sống nên
nói thẳng, trường hợp nào nên dùng hàm ý?

Thảo
luận
tập thể

PART 03

Hướng dẫn tự học

Ôn tập khái niệm
nghĩa tường minh và
hàm ý

Hoàn thiện bài tập vào vở

Tìm thêm các tình huống
trong đời sống có sử
dụng hàm ý

Soạn bài Mây và Sóng

Thank you!
GV: Nguyễn Thị Hạnh