Đoá
ný
đồn

Luật
GV viết các tình chơi
huống cho vào hộp
HS ở dưới đoán ý của
các nhân vật trong
tình huống

2 nhóm bất kì lên bốc
và diễn trong 1 phút
Đúng được 1 điểm
cộng, sai nhường quyền

Em làm rồi
ạ!

Hôm qua
em bị nhức
đầu ạ.

Các em đã làm
bài tập thầy
giao chưa?

Đã 12 giờ rồi
các con ạ!

Nghĩa tường
minh và
GV: Nguyễn Thị Hạnh

CONTENTS

0
1
0
2

Phân biệt nghĩa
tường minh và hàm
ý
Luyện tập

Phân biệt
nghĩa tường
minh và hàm ý

I.

THẢO
LUẬN
NHÓM
ĐÔI

 Đọc đoạn trích (sgk-tr74+75)
 Trả lời 2 câu hỏi sgk
 Đại diện trình bày

- Trời ơi, chỉ còn có năm
phút!
Chính là anh thanh niên giật
mình nói to, giọng cười nhưng đầy
tiếc rẻ. Anh chạy ra nhà phía sau,
rồi trở vào liền, tay cầm một cái
làn. Nhà họa sĩ tặc lười đứng dậy.
Cô gái cũng đứng lên, đặt lại chiếc
ghế, thong thả đi đến chỗ bác già.
- Ô! Cô còn quên chiếc mùi
soa đây này!
Anh thanh niên vừa vào, kêu
lên. Để người con gái khỏi trở lại
bàn, anh lấy chiếc khăn tay còn vo

Thời gian chỉ còn 5

Cảm xúc tiếc nuối vì

phút nữa là chia tay

thời gian trôi nhanh
Trời ơi, chỉ còn có năm phút!

Diễn đạt trực tiếp =

Không diễn đạt trực

từ ngữ trong câu

tiếp = từ ngữ trong câu

Nghĩa tường minh

Hàm ý

Lí do dùng
hàm ý:

Ngại ngùng, không muốn
người khác thấy tình cảm của
mình
Cách diễn đạt tế nhị, khéo léo

Ô! Cô còn quên
chiếc mùi soa
đây này!
Nghĩa tường
minh

Lập
bảng so
sánh
nghĩa
tường
minh và

Nghĩa tường
minh

Hàm ý

Phần
thông
báo
người
nói
Giống
muốn hướng đến người nghe

Khác

Phần thông
báo diễn đạt
trực tiếp
bằng từ ngữ
trong câu

Phần thông
báo được suy
ra từ những
từ ngữ trong
câu

Phần nổi = Nghĩa
tường minh

Phần chìm = Hàm ý

Ghi
nhớ

Nghĩa tường minh:

Là phần thông báo được
diễn đạt trực tiếp bằng từ
ngữ trong câu.

Là phần thông báo tuy không được diễn
Hàm ý: đạt trực tiếp bằng từ ngữ trong câu
nhưng có thể suy ra từ những từ ngữ ấy.

Bài tập nhanh

Tìm các tình
huống giao
tiếp khác
nhau để có
những hàm ý
khác nhau
cho lời thoại:
“Trời mưa
rồi đấy!”

Lưu
ý

Hàm ý phụ thuộc vào tình huống
giao tiếp.

Hàm ý được sử dụng trong đời
thường và các văn bản nghệ thuật.

Tìm những từ ngữ miêu tả thái
độ của cô gái trong đoạn cuối
đoạn văn. Thái độ ấy giúp em
đoán ra điều gì liên quan tới

Thái độ
ngượng
ngùng, xấu
hổ: mặt đỏ
ửng, nhận lại
chiếc khăn,
vội quay đi

Cô gái
muốn tặng
anh thanh
niên chiếc
khăn mùi
xoa làm kỉ
niệm

Lưu
ý

Hàm ý phụ thuộc vào tình huống
giao tiếp.

Hàm ý thường được sử dụng trong
các văn bản nghệ thuật.

Hàm ý còn xuất hiện qua các hành
động, cử chỉ.

Luyện
tập

II.

Ngay sau khi
GV đọc câu
hỏi, mỗi nhóm
có 2 phút để
suy nghĩ và đưa
ra tín hiệu trả
lời

Ai
nhanh
hơn?

Trả lời đúng
được cộng 2
điểm,
đúng
nhưng
thiếu
được 1 điểm.
Sai/ thiếu sẽ
nhường quyền

Trống vào lớp đã 10 phút, Hiếu mới
hớt hải chạy vào. Cô giáo nhìn đồng
hồ, nói: ……………….……..

Em hãy diễn đạt ý muốn nói của cô
bằng 2 câu: Một câu có nghĩa tường
minh, một câu dùng hàm ý.

Nghĩa tường minh

Em đến trễ 10 phút rồi đấy!
Hàm ý

- Em có đồng hồ không?
- Ngoài kia có gì vui lắm nhỉ?

Cho biết hàm ý
của câu in đậm
trong đoạn
trích sau đây:

Bác lái xe dắt anh ta lại
chỗ nhà hội họa và cô gái:
- Đây, tôi xin giới thiệu
với anh một họa sĩ lão thành
nhé. Và cô đây là kĩ sư nông
nghiệp. Anh đưa khách về
nhà đi. Tuổi già cần nước
chè: ở Lào Cai đi sớm quá.
Anh hãy đưa ra cái món chè
pha nước mưa thơm như
nước hoa của Yên Sơn nhà
anh.

Tuổi già cần nước
chè: ở Lào Cai đi
sớm quá.
Hàm ý: Ông họa sĩ già rất thích
uống nước chè nhưng sáng nay
đi sớm chưa kịp uống, anh hãy
về chuẩn bị để tiếp khách.

Tìm và nêu nội dung
của câu chứa hàm ý
trong đoạn trích sau:
Mẹ nó đâm nổi giận quơ đũa
bếp doạ đánh, nó phải gọi nhưng lại
nói trổng:
- Vô ăn cơm!
Anh Sáu vẫn ngồi im, giả vờ
không nghe, chờ nó gọi “Ba vô ăn
cơm”. Con bé cứ đứng trong bếp nói
vọng ra:
- Cơm chín rồi!
Anh cũng không quay lại.

Câu
chứa
hàm ý

Cơm chín rồi!

Hàm ý

Ông vô ăn cơm

Có người hỏi:
- Sao bảo làng Chợ Dầu tinh thần lắm
cơ mà?…
- Ấy thế mà bây giờ đổ đốn ra thế đấy!
Ông Hai trả tiền nước, đứng dậy,
chèm chẹp miệng, cười nhạt một tiếng,
vươn vai nói to:
- Hà, nắng gớm, về nào…
Ông lão vờ vờ đứng lảng ra chỗ khác,
rồi đi thẳng. Tiếng cười nói xôn xao của
đám người mới tản cư lên ấy vẫn dõi theo.

 Là câu nói lảng

 Không phải là câu mang hàm ý.

Cho biết
câu in đậm
trong đoạn
trích sau
có hàm ý
không? Vì
sao?:

– Này, thầy nó ạ.
Ông Hai nằm rũ ra trên giường không nói gì.
- Thầy nó ngủ rồi à?
- Gì?
Ông lão khẽ nhúc nhích.
- Tôi thấy người ta đồn…
Ông lão gắt lên:
- Biết rồi!
Bà Hai nín bặt. Gian nhà lặng đi, hiu hắt.

 Là câu bị chen ngắt ngang.
 Không phải là câu mang hàm ý.

Cho biết
câu in đậm
trong đoạn
trích sau
có hàm ý
không? Vì
sao?:

Tìm hàm ý trong
truyện cười sau:
Xin Nước Lạnh

Dọn cơm cho khách mà thiếu một đôi đũa, ai
nấy đều cầm đũa mời nhau, anh không có đũa
đứng dậy nói với chủ nhà:
- Cho tôi xin một ít nước lạnh!
Chủ nhà ngạc nhiên hỏi lại:
- Ủa chi vậy?
Anh tỉnh rụi nói rằng:
- Đặng rửa tay cho sạch đặng bốc đồ ăn.

Đặng rửa tay cho
sạch đặng bốc đồ
ăn.

 Lời trách khéo của người khách vì
sự tiếp đón không chu đáo từ gia chủ

Theo em, trường hợp nào trong cuộc sống nên
nói thẳng, trường hợp nào nên dùng hàm ý?

Thảo
luận
tập thể

PART 03

Hướng dẫn tự học

Ôn tập khái niệm
nghĩa tường minh và
hàm ý

Hoàn thiện bài tập vào vở

Tìm thêm các tình huống
trong đời sống có sử
dụng hàm ý

Soạn bài Nghị luận về
một đoạn thơ, bài thơ

Thank you!
GV: Nguyễn Thị Hạnh