Chào mừng quý thầy, cô về dự giờ lớp 9A
KIỂM TRA BÀI CŨ

Thế nào là nghĩa tường minh ? Thế nào là hàm ý ?
- Nghĩa tường minh là phần thông báo được diễn đạt trực tiếp bằng từ ngữ trong câu.
- Hàm ý là phần thông báo tuy không được diễn đạt bằng từ ngữ trong câu nhưng có thể suy ra từ những từ ngữ ấy.

Thấy Nam chuẩn bị đi học, mẹ bảo: “Trời sắp mưa đấy !”. Theo em, cân nói của mẹ Nam có hàm ý muốn nhắc nhở bạn ấy điều gì?
A. Mang áo mưa đi.
B. Đội mũ bảo hiểm vào.
C. Đừng đi học nữa.
X
Đọc đoạn trích sau và trả lời câu hỏi
Chị Dậu vừa nói vừa mếu:
- Thôi u không ăn, để phần cho con. Con chỉ được ăn ở nhà bữa này nữa thôi. U không muốn ăn tranh của con. Con cứ ăn thật no, không phải nhường nhịn cho u.
Cái Tí chưa hiểu hết ý câu nói của mẹ, nó xám mặt lại và hỏi bằng giọng luống cuống:
- Vậy thì bữa sau con ăn ở đâu ?
Điểm thêm một “giây” nức nở, chị Dậu ngó con bằng cách xót xa:
- Con sẽ ăn ở nhà cụ Nghị thôn Đoài.
Cái Tí nghe nói giãy nảy, giống như sét đánh ngang tai, nó liệng củ khoai vào rổ và oà lên khóc:
- U bán con thật đấy ư ? Con van u, con lạy u, con còn bé bỏng, u đừng đem bán con đi, tội nghiệp. U để cho con ở nhà chơi với em con.
(Ngô Tất Tố, Tắt đèn)
Để sử dụng hàm ý, cần có hai điều kiện sau đây:

Người nói (người viết) phải có ý thức đưa hàm ý vào
câu nói.
Người nghe (người đọc) phải có năng lực giải đoán
hàm ý.
BT2: SGK/92
2. Hàm ý của câu in đậm dưới đây là gì? Vì sao em bé không nói thẳng mà phải sử dụng hàm ý ? Việc sử dụng hàm ý có thành công không? Vì sao ?
– Hàm ý của câu in đậm :
Nó nhìn dáo dác một lúc rồi kêu lên:
Cơm sôi rồi, chắt nước dùm cái ! – Nó cũng lại nói trỏng.
Tôi lên tiếng mở đường cho nó:
Cháu phải gọi “Ba chắt nước dùm con”, phải nói như vậy.

Nó như không để ý đến câu nói của tôi, nó lại kêu lên:
- Cơm sôi rồi, nhão bây giờ !
Anh Sáu vẫn ngồi im […].
(Nguyễn Quang Sáng, Chiếc lược ngà)
Chắt nước giùm để cơm khỏi nhão.
– Bé Thu không nói thẳng mà phải sử dụng hàm ý vì trước đó em đã nói thẳng rồi nhưng không có hiệu quả nên bực mình. Hơn nữa lần nói thứ hai này có thêm yếu tố thời gian bức bách (để lâu cơm sẽ nhão)
– Việc sử dụng hàm ý không thành công. Vì “Anh Sáu vẫn ngồi im”, tức là anh tỏ ra không cộng tác với bé Thu.
BT1: SGK/91
1. Người nói, người nghe những câu in đậm dưới đây là ai ? Xác định hàm ý của mỗi câu ấy. Theo em, người nghe có hiểu hàm ý của người nói không ? Những chi tiết nào chứng tỏ điều đó ?
– Anh nói nữa đi. – Ông giục.
– Báo cáo hết ! – Người con trai vụt trở lại
giọng vui vẻ. – Năm phút nữa là mười. Còn hai
mươi phút thôi. Bác và cô vào trong nhà. Chè đã
ngấm rồi đấy.
Thì giờ ngắn ngủi còn lại thúc giục cả chính
người hoạ sĩ già. Ông theo liền anh thanh niên
vào trong nhà, đảo nhìn qua một lượt trước khi
ngồi xuống ghế.
(Nguyễn Thành Long, Lặng lẽ Sa Pa)

Câu a)
– Người nói:
Anh thanh niên
– Người nghe:
Ông hoạ sĩ và cô kĩ sư
– Hàm ý của câu in đậm:
Mời bác và cô vào uống
nước.
– Hai người nghe đều hiểu hàm ý đó. Chi tiết “Ông theo liền anh thanh niên vào trong nhà” và
“ngồi xuống ghế” chứng tỏ điều đó.
– Người nói:
Anh thanh niên
BT1: SGK/91
1. Người nói, người nghe những câu in đậm dưới đây là ai ? Xác định hàm ý của mỗi câu ấy. Theo em, người nghe có hiểu hàm ý của người nói không ? Những chi tiết nào chứng tỏ điều đó ?
Câu b)
b) – […] Anh Tấn này ! Anh bây giờ sang trọng rồi, còn cần quái gì đến các thứ đồ gỗ hư hỏng này nữa. Chuyên chở lại lịch kịch lắm. Cho chúng tôi khuân đi thôi. Chúng tôi nhà nghèo dùng được tất.
– Có gì đâu mà sang trọng ! Chúng tôi cần phải bán các thứ này đi để…
– Ái chà ! Anh bây giờ làm quan rồi mà bảo không sang trọng ? Những ba nàng hầu. Mỗi lần đi đâu là ngồi kiệu lớn tám người khiêng, còn bảo là không sang trọng ? Hừ! Chẳng cái gì giấu nổi chúng tôi đâu!
Tôi biết không thể nói làm sao được đành ngậm miệng, đứng trầm ngâm.
– Ôi dào ! Thật là càng giàu có càng không dám rời một đồng xu ! Càng không dám rời một đồng xu lại càng giàu có ! (Lỗ Tấn, Cố Hương)
– Người nói:
Anh Tấn
– Người nghe:
Thím Hai Dương
– Hàm ý của câu in đậm:
Chúng tôi không thể cho được.
– Người nghe hiểu hàm ý đó. Chi tiết “Thật là càng giàu có càng không dám rời một đống xu ! Càng không dám rời một đồng xu lại càng giàu có !” chứng tỏ điều đó.
BT3: SGK/92
Hãy điền vào lượt lời của B trong đoạn hội thoại sau đây một câu có hàm ý từ chối.
A: Mai về quê với mình đi !
B: /…/
A: Đành vậy.
A: Mai về quê với mình đi !
B: Tiếc quá, mai mình cùng ba mẹ về thăm ngoại rồi.
BT4: SGK/92
4. Tìm hàm ý của Lỗ Tấn qua việc ông so sánh“hi vọng” với “con đường” trong các câu sau:
Tôi nghĩ bụng: Đã gọi là hi vọng thì không thể nói đâu là thực, đâu là hư. Cũng như những con đường trên mặt đất; kì thực trên mặt đất vốn làm gì có đường. Người ta đi mãi thì thành đường thôi.
(Lỗ Tấn, Cố hương)
“hi vọng” giống như “con đường”
Đi mãi
thì thành
đường
Nếu
cố gắng
thực hiện
thì có thể
đạt được
hi vọng
BT5: SGK/93
5. Tìm những câu có hàm ý mời mọc hoặc từ chối trong các đoạn đối thoại giữa em bé với những người ở trên mây và sóng (trong bài thơ “Mây và sóng” của Ta-go). Hãy viết thêm vào mỗi đoạn một câu có hàm ý mời mọc rõ hơn.
“Bọn tớ ca hát từ sáng sớm cho đến hoàng hôn. Bọn tớ ngao du nơi này nơi nọ mà không biết từng đến nơi nao”
“Bọn tớ chơi từ khi thức dậy cho đến lúc chiều tà. Bọn tớ chơi với bình minh vàng, bọn tớ chơi với vầng trăng bạc.”
“Mẹ mình đang đợi ở nhà.”, “Làm sao có thể rời mẹ mà đến được.”



-“Buổi chiều mẹ luôn muốn mình ở nhà.”, “Làm sao có thể rời mẹ mà đi được.”
“Không biết có ai muốn đi chơi với bọn tớ không ?”






“Chơi với bọn tớ thích lắm đấy !”
CHÚC CÁC EM HỌC SINH CHĂM NGOAN, HỌC GIỎI!
Chúc các thầy, cô giáo mạnh khỏe và thành đạt