CHUYÊN ĐỀ
LẬP CTPT HỢP CHẤT HỮU CƠ

Sơ lược về hợp chất hữu cơ
I. KHÁI NIỆM VỀ HỢP CHẤT HỮU CƠ
1. Hợp chất hữu cơ có ở đâu?
- Hợp chất hữu cơ có ở xung quanh ta, trong cơ thể sinh vật, cơ thể người
và trong hầu hết các loại lương thực, thực phẩm, trong các loại đồ dùng...
2. Hợp chất hữu cơ là gì?
- Hợp chất hữu cơ là hợp chất của cacbon (trừ CO, CO2, H2CO3 và muối
cacbonat, cacbua kim loại như CaC2...)
đốtloại
cháy
cácchất
hợphữu
chấtcơ
hữu cơ đều thấy tạo ra CO2.
3. Khi
Phân
hợp
Hợp chất hữu cơ được phân thành hai loại chính như sau:

Chuyên đề: Lập CTPT hợp chất hữu cơ

Để giải dạng bài tìm công thức phân tử hợp chất hữu cơ này, đầu tiên ta
cần xác định hợp chất hữu cơ cần tìm có những nguyên tố gì, sau đó tùy

theo đề bài để giải bài toán.
Thông thường khi đốt cháy hợp chất hữu cơ mà sản phẩm thu được là CO 2 và
H2O thì hợp chất hữu có đó có dạng: CxHy hoặc CxHyOz.
Ví dụ: Đốt cháy a (gam) hợp chất hữu cơ A thu được m (g) CO2, m (g) H2O. Xác
định công thức phân tử của A. (Biết MA hoặc dA/kk bằng….)
Theo định luật BTKL ta có:
Các bước lập công thức phân tử:
Bước 1: Định lượng các nguyên tố trong A. mCO2 +mH2O =mA +mO2 =18+24=42
Sau khi tìm được mC và mH ta lấy:
- Tìm C: Dựa vào CO2
mC +mH rồi so sánh với mA. Nếu:
- Tìm H: Dựa vào H2O.
mC +mH = mA  A có dạng CxHy
mCO 2 .12 hoặc m n
mC 
C
CO 2 .12
mC +mH < mA  A có dạng CxHyOz
44
m
.2
Nếu có oxi thì:
mH nH 2O .2
mH  H 2O
hoặc
- Tìm O: Dùng phương pháp loại suy.
18
m

m

m
H
A
C
                 mO = a - (mC + mH )
Nếu A có 2 nguyên tố thì:

Chuyên đề: Lập CTPT hợp chất hữu cơ
Bước 2: Tính khối lượng phân tử gần đúng của hợp chất hữu cơ.
- Dựa vào số mol và khối lượng:
- Dựa vào tỉ khối hơi:

d

A/ B



MA
 M A d A / B .M B
MB

M

A



mA
nA

Nếu B là không khí thì MB = 29.
Bước 3: Lập công thức phân tử của A.
- Ở bước này, ta có 3 cách để lập công thức phân tử của A.
● Cách 1: Dựa vào thành phần khối lượng của các nguyên tố trong phân tử hợp chất
hữu cơ. Đối với cách này thường phổ biến đối với bài toán cơ bản cho trước MA.
Ta có công thức tổng quát CxHy hoặc CxHyOz ta áp dụng công thức sau:
12 x
y
MA


mC
mH
mA

12 x
y
16 z
MA



mC
mH
mO
mA

Hoặc nếu bài toán cho phần trăm khối lượng của các nguyên tố ta có công thức:
12 x
y
MA


%C
%H
100

12 x
y
16 z
MA



%C
%H
%O
100

Thay các giá trị đã biết vào công tác thức trên suy ra các giá trị x, y, z, sau đó thay
vào CTTQ ta được công thức phân tử cần lập.

Chuyên đề: Lập CTPT hợp chất hữu cơ
Bước 2: Tính khối lượng phân tử của hợp chất hữu cơ ( nếu đề bài chưa cho).
- Dựa vào số mol và khối lượng:
- Dựa vào tỉ khối hơi:

d

A/ B



MA
 M A d A / B .M B
MB

M

A



mA
nA

Nếu B là không khí thì MB = 29.
Bước 3: Lập công thức phân tử của A.
    ● Cách 2: Lập công thức phân tử qua công thức thực nghiệm. Đối với cách này
thường dùng để giải các bài toán mà yêu cầu lập công thức nguyên hay bài toán
cho thiếu giả thiết để tính MA.
Trước tiên ta lập tỷ lệ số nguyên tử giữa các nguyên tố
m
mH
mO
%C % H
x : y : z nC : nH : nO  C :
:
x
:
y

n
:
n

:
Hoặc
C
H
MC M H MO
12
1
= a : b : c (là tỉ lệ số nguyên, tối giản)
Suy ra công thức thực nghiệm (CaHbOc)n.
Trong đó n ≥ 1 (là số nguyên): gọi là hệ số thực nghiệm.
Dựa vào MA hoặc giả thiết của đề cho suy ra n, thay vào công thức thực nghiệm
suy ra công thức phân tử cần lập.

Chuyên đề: Lập CTPT hợp chất hữu cơ
Bước 2: Tính khối lượng phân tử gần đúng của hợp chất hữu cơ.
- Dựa vào số mol và khối lượng:
- Dựa vào tỉ khối hơi:

d

A/ B



MA
 M A d A / B .M B
MB

M

Nếu B là không khí thì MB = 29.
Bước 3: Lập công thức phân tử của A.
● Cách 3: Dựa vào phương trình cháy.
Cx H y  ( x 

MA
ag

y
y
)O2  xCO2 
H 2O
4
2

44x
m CO2

9y
mH2Oy x,y

y
z

)O2  xCO2 
H 2O
4
2
2
12
MxA  y  M A
44x
9y
%
100
aCg % H
m
m


C x H y OZ  ( x 

CO2

Sau đó dựa vào MA = 12x + y + 16z → z

H2O

x,y

A



mA
nA

Chuyên đề: Lập CTPT hợp chất hữu cơ

Bài tập 1: Đốt cháy 3 gam một chất
hữu cơ A thu được 6,6 gam CO2 và
3,6 gam H2O. Xác định công thức
phân tử của A, biết A có tỉ khối đối với
hiđro là 30

Chuyên đề: Lập CTPT hợp chất hữu cơ

Bài tập 1: Đốt cháy 3 gam
một chất hữu cơ A thu
được 6,6 gam CO2 và 3,6
gam H2O. Xác định công
thức phân tử của A, biết A
,8.20
có tỉ khối
đối 1với
hiđro
là 30
 x
3
12

 y 

0,4.20
8
1

0,8.20
 z 
1
16

Vậy CTPT của A là C3H8O

Giải

m
.12
6,6.12
mC  CO 2

1,8( g )
44
44
m
.2
3,6.2
mH  H 2 O

0,4( g )
18
18
tacó : mC  mH 1,8  0,4 2,2( g )  m A 3( g )

 A chứa 3 nguyên tố là C,H,O
Gọi CTPT
của A là CxHyOz
M
d

A/ H 2



A

MH2

 M A d A / B .M H 2 30.2 60

mO = mA - (mC + mH ) =3 – 2,2=0,8 (g)
Áp dụng công thức:

12 x
y
16 z
MA



mC
mH
mO
mA
12 x
y
16 z
60




20
1,8
0,4
0,8
3

Chuyên đề: Lập CTPT hợp chất hữu cơ

Bài tập 2: Phân tử hợp chất hữu cơ A
có 2 nguyên tố. Đốt cháy hoàn toàn 3
gam chất A thu được 5,4 gam nước.
Hãy xác định công thức phân tử của
A. Biết khối lượng mol của A là 30
gam.

Chuyên đề: Lập CTPT hợp chất hữu cơ

Bài tập 2: Phân tử hợp
chất hữu cơ A có 2 nguyên
tố. Đốt cháy hoàn toàn 3
gam chất A thu được 5,4
gam nước. Hãy xác định
công thức phân tử của A.
Biết khối lượng mol của A
là 30 gam.

Giải
Gọi CTPT của A là CxHy
mH 

mH 2 O .2
5,4.2

0,6( g )
18
18

mC m A  mH 3  0,6 2,4( g )

Áp dụng công thức:
12 x
y
MA


mC
mH
mA


12 x
y
30


10
2,4
0,6
3

2,4.10
2
12
 y 0,6.10 6
 x

Vậy CTPT của A là C2H6

Chuyên đề: Lập CTPT hợp chất hữu cơ

Bài tập 3: Đốt cháy hoàn toàn m gam
hợp chất hữu cơ A cần dùng 11,2
gam khí oxi, thu được 8,8 gam
CO2 và 5,4 gam H2O. Ở đktc 2,24 lít
khí A có khối lượng 3 gam. Xác định
CTPT của A?

Chuyên đề: Lập CTPT hợp chất hữu cơ

Bài tập 3: Đốt cháy hoàn
toàn m gam hợp chất hữu
cơ A cần dùng 11,2 gam
khí oxi, thu được 8,8 gam
CO2 và 5,4 gam H2O. Ở
đktc 2,24 lít khí A có khối
lượng 3 gam. Xác định
CTPT của A?
2,4.10
 x
2
12
 y 0,6.10 6

Vậy CTPT của A là C2H6

Giải

m
.12 8,8.12
mC  CO 2

2,4( g )
44
44
m H 2 O .2
5,4.2
mH 

0,6( g )
18
18

Theo định luật BTKL ta có:
m = 8,8 +5,4 -11,2= 3 (g) =mA

tacó : mC  mH 2,4  0,6 3( g ) m A 3( g )

 A chứa 2 nguyên tố là C,H
Gọi CTPT của A là CxHy
Ở đktc ta có: n  V  2,24 0,1(mol )
A

M


A

22,4

m
3

30
n
0,1

Áp dụng công thức:

22,4

12 x
y
MA
12 x
y
30





10
mC
mH
mA
2,4
0,6
3

Chuyên đề: Lập CTPT hợp chất hữu cơ

Bài tập 4: Khi đốt hoàn toàn 3 gam
một hợp chất hữu cơ A thu được 8,8
gam CO2 và 5,4 gam H2O
a) Trong A có chứa những nguyên tố
nào?
b) Biết phân tử khối của A nhỏ hơn
40. Xác định công thức phân tử của A

Chuyên đề: Lập CTPT hợp chất hữu cơ

Bài tập 4: Khi đốt hoàn
toàn 3 gam một hợp chất
hữu cơ A thu được 8,8 gam
CO2 và 5,4 gam H2O
a) Trong A có chứa những
nguyên tố nào?
b) Biết phân tử khối của A
nhỏ hơn 40. Xác định công
thức phân tử của A?
Với n=2 ta có CTPT của A là C2H6
(phù hợp)

Vậy CTPT của A là C2H6

a/

Giải

mCO 2 .12 8,8.12

2,4( g )
44
44
m
.2
5,4.2
mH  H 2 O

0,6( g )
18
18
tacó : mC  mH 2,4  0,6 3( g ) m A 3( g )
mC 

 A chứa 2 nguyên tố là C,H
b/ Gọi CTPT của A là CxHy
tacó : x : y nC : nH 


mC
mH
:
MC M H

2,4 0,6
:
0,2 : 0,6 1 : 3
12
1

Suy ra công thức nguyên của A là (CH3)n.
Mà MA < 40 M(CH3)n<40
15n< 40
n< 3
Với n=1 ta có CTPT của A là CH3 (loại vì không
phù hợp với cấu tạo h/c hữu cơ)

Chuyên đề: Lập CTPT hợp chất hữu cơ

Bài tập 5: Đốt cháy hoàn toàn 4,6
gam chất hữu cơ A thu được 4,48 lít
CO2 (đktc) và 5,4 gam H2O. dA/kk =
1,58. Xác định CTPT của A?

Chuyên đề: Lập CTPT hợp chất hữu cơ

Giải
Bài tập 5:
V
4,48
n


0,2(mol )
22,4
22,4
Đốt cháy hoàn toàn 4,6 gam m n .12 0,2.12 2,4( g )
C
CO 2
chất hữu cơ A thu được 4,48
m
.2
5,4.2
mH  H 2 O

0,6( g )
lít CO2 (đktc) và 5,4 gam
18
18
tacó : mC  mH 2,4  0,6 3( g )  m A 4,6( g )
H2O. dA/kk = 1,58. Xác định
 A chứa 3 nguyên tố là C,H,O
CTPT
12 xcủayA? 16 z
46




10
Gọi CTPT của A là CxHyOz
2,4
0,6
1,6
4,6
CO 2

2,4.10
 x
2
12
 y 0,6.10 6
1,6.10
 z 
1
16

Vậy CTPT của A là C2H6O

d

A / kk



MA
 M A d A / kk .29 1,58.29 46
29

mO = mA - (mC + mH ) =4,6 – 3=1,6 (g)
Áp dụng công thức:

12 x
y
16 z
MA



mC
mH
mO
mA

Chuyên đề: Lập CTPT hợp chất hữu cơ

Bài tập 6: Đốt cháy hoàn toàn hợp
chất hữu cơ A cần dung 6,72 lít
O2 (đktc). Sau khi kết thúc thu được
13,2 gam CO2 và 5,4 gam H2O. Xác
định CTPT của A biết dA/He = 15

Chuyên đề: Lập CTPT hợp chất hữu cơ

Bài tập 6: Đốt cháy hoàn toàn

hợp chất hữu cơ A cần dung 6,72
lít O2 (đktc). Sau khi kết thúc thu
được 13,2 gam CO2 và 5,4 gam
H2O. Xác định CTPT của A biết

dA/He = 15

Áp dụng công thức:
12 x
y
16 z
MA



mC
mH
mO
mA

Giải

mCO 2 .12 13,2.12

3,6( g )
44
44
m
.2
5,4.2
 H 2O

0,6( g )
18
18

mC 
mH

V
6,72

0,3( mol )
22,4
22,4
n.M 0,3.32 9,6( g )

nO 2 
mO 2

Theo định luật BTKL ta có:
mA = 13,2 +5,4 -9,6= 9 (g)

tacó : mC  mH 3,6  0,6 4,2( g )  m A 9( g )

12 x
y
16 z
60




3,6
0,6
4,8
9
3,6.60
x y z
 x
2
MA
12.9

 M A d A / He .M He 15.4 60
d
4,8.60
A / He
M
 z 
2
He
0,6.60
 y 
4
16.9
9
m  = m - (m  + m  ) =9 – 4,2=4,8 (g)

 A chứa 3 nguyên tố là C,H,O
Gọi CTPT của A là C H O
O

A

C

H

Chuyên đề: Lập CTPT hợp chất hữu cơ

Bài tập 7: Đốt cháy hoàn toàn m gam
hợp chất hữu cơ A cần dùng 11,2
gam khí oxi, thu được 8,8 gam
CO2 và 5,4 gam H2O. Xác định CTPT
của A biết 25 < MA < 35?

Chuyên đề: Lập CTPT hợp chất hữu cơ

Bài tập 7:
 Đốt cháy hoàn toàn m gam
hợp chất hữu cơ A cần dùng
11,2 gam khí oxi, thu được
8,8 gam CO2 và 5,4 gam
H2O. Xác định CTPT của A
biết 25 < MA < 35?

Giải

mH

Theo định luật BTKL ta có:
m = 8,8 +5,4 -11,2= 3 (g) =mA

tacó : mC  mH 2,4  0,6 3( g ) m A 3( g )

 A chứa 2 nguyên tố là C,H
Gọi CTPT của Amlà CmxHy
tacó : x : y nC : nH 


Vậy CTPT của A là C2H6

mCO 2 .12 8,8.12

2,4( g )
44
44
m
.2
5,4.2
 H 2O

0,6( g )
18
18

mC 

C

MC

:

H

MH

2,4 0,6
:
0,2 : 0,6 1 : 3
12
1

Suy ra công thức nguyên của A là (CH3)n.
Mà 25 25<15n<35
n=2

Chuyên đề: Lập CTPT hợp chất hữu cơ

Bài tập 8: Đốt cháy hoàn toàn 3,9
gam chất hữu có A cần dùng 8,4 lít O2
(đktc), sinh ra 2,7 gam H2O và một
lượng khí CO2.
a/ A chứa những nguyên tố nào.
b/ Xác định CTPT của A. Biết dA/O2 =
13/16

Chuyên đề: Lập CTPT hợp chất hữu cơ

Bài tập 8: Đốt cháy hoàn toàn

3,9 gam chất hữu có A cần dùng
8,4 lít O2 (đktc), 2,7 gam H2O và
một lượng khí CO2.
a/ A chứa những nguyên tố nào.
b/ Xác định CTPT của A. Biết dA/O2
= 13/16
Áp dụng công thức:

12 x
y
MA
12 x
y
26





mC
mH
mA
3,6
0,3
3,9

3,6.26
 x
2
12.3,9
0,3.26
 y 
2
1.3,9

Vậy CTPT của A là C H

Giải

nO 2

V
8,4


0,375( mol )
22,4
22,4

mO 2 n.M 0,375.32 12( g )

Theo định luật BTKL ta có:
mCO2=m
+m –mH2O
=3,9+12-2,7=13,
m A .12O2 13,2
.12
mC 

CO 2

44



3,6( g )

44
m
.2
2,7.2
mH  H 2 O

0,3( g )
18
18
tacó : mC  mH 3,6  0,3 3,9( g ) m A

 A chứa 2 nguyên tố là C,H
Gọi CTPT của A là CxHy
d

A/O2



MA
13
 M A d A / O 2 .M O 2 
.32 26
M O2
16

Chuyên đề: Lập CTPT hợp chất hữu cơ

Bài tập 9: Đốt cháy hoàn toàn 18
gam hợp chất hữu cơ A cần vừa đủ
16,8 lít O2 (đktc). Hỗn hợp sản phẩm
cháy gồm CO2 và H2O theo tỉ lệ thể
tích VCO2:VH2O=3:2. Xác định CTPT
của A biết dA/H2 = 36

Chuyên đề: Lập CTPT hợp chất hữu cơ

Bài tập 9: Đốt cháy hoàn toàn

Giải

V
16,8


0,75( mol )
22,4
22,4

nO 2
18 gam hợp chất hữu cơ A cần
vừa đủ 16,8 lít O2 (đktc). Hỗn hợp
mO 2 n.M 0,75.32 24( g )
sản phẩm cháy gồm CO2 và H2O
Theo định luật BTKL ta có:
theo tỉ lệ thể tích VCO2:VH2O=3:2.
mCO2 +mH2O =mA +mO2 =18+24=42
Xác định CTPT của A biết dA/H2 =
Vì ở cùng đk nên:
36
M

d

A/ H 2



A

MH2

 M A d A / H 2 .M H 2 36.2 72

mO = mA - (mC + mH ) =18 – 10=8 (g)
Áp dụng công thức:

12 x
y
16 z
MA



mC
mH
mO
mA
12 x
y
16 z
72




4
9
1
8
18
 x 3; y 4; z 2

VCO2:VH2O=3:2nCO2:nH2O=3:2
Gọi số mol của CO2 và H2O lần lượt là 3x và 2x.
Ta có: 3x.44+2x.18=42x=0,25
nCO2=3.0,25=0,75mC=0,75.12=9
nH2O=2.0,25=0,5 mH= 0,5.2=1
tacó : mC  mH 9  1 10( g )  m A 18( g )

 A chứa 3 nguyên tố là C,H,O
Gọi CTPT của A là C H O

Chuyên đề: Lập CTPT hợp chất hữu cơ

Bài tập 10: Một hiđro cacbon A chứa
85,71% C về khối lượng. Xác định
CTPT của A. Biết ở đktc 1 lít khí A
nặng bằng 1,875 g.

Chuyên đề: Lập CTPT hợp chất hữu cơ

Bài tập 10:
 Một hiđro cacbon A chứa
85,71% C về khối lượng.
Xác định CTPT của A. Biết ở
đktc 1 lít khí A nặng bằng
1,875 g.

Giải
Gọi CTPT của A là CxHy
%H=100%-85,71%=14,29%
V
1
nA 

MA 

22,4



22,4

( mol )

m 1,875.22,4

42( g )
n
1

Áp dụng công thức:

12 x
y
MA


%C
%H
100


12 x
y
42


0,42
85,71
14,29
100

85,71.0,42
3
12
14,29.0,42
 y 
6
1

 x

Vậy CTPT của A là C3H6

Chuyên đề: Lập CTPT hợp chất hữu cơ

Bài tập 11: Một phân tử hợp chất hữu
cơ chứa 75%C về khối lượng, còn lại
là hiđro. Tìm CTPT của A. Biết trong
phân tử A có 5 nguyên tử.

Chuyên đề: Lập CTPT hợp chất hữu cơ

Bài tập 11:
Giải
Gọi CTPT của A là CxHy
 Một phân tử hợp chất hữu
%H=100%-75 %=25%
cơ chứa 75%C về khối
Vì trong A có 5 nguyên tử nên:
lượng, còn lại là hiđro. Tìm
(1) 12 x 75
CTPT của A. Biết trong phân x + y = 5 m
Ta có: m  y  25
tử A có 5 nguyên tử.
 12 x.25 75. y  12 x 3 y
C

H

 12 x  3 y 0( 2)

Từ (1) và (2) ta có hệx PT:
1
x  y 5
12 x  3 y 0

y 4

Vậy CTPT của A là CH4

Chuyên đề: Lập CTPT hợp chất hữu cơ

Bài tập 12: Tìm CTPT của một chất
hữu cơ A chứa 92,3%C và 7,7%H về
khối lượng.Biết ở cùng điều kiện 1 lít
chất A nhẹ hơn 13/14 lần so với 1 lít
khí nitơ,

Chuyên đề: Lập CTPT hợp chất hữu cơ

Bài tập 12:
 Tìm CTPT của một chất
hữu cơ A chứa 92,3%C và
7,7%H về khối lượng.Biết ở
cùng điều kiện 1 lít chất A
nhẹ hơn 13/14 lần so với 1
lít khí nitơ,
VA=1lit= VN2=1lit  nA=nN2
mA=13/14mN2
nA.MA=13/14 nN2.MN2

Giải

Ta có: %C +%H =92,3% +7,7% =100%
 Chất hữu có A chưa 2 nguyên tố là C và H
Gọi CTPT của A là CxHy
13
13
Theobài : M A 
M N2 
.28 26
14
14

Áp dụng công thức:

12 x
y
MA


%C
%H
100
12 x
y
26



0,26
92,3
7,7
100

x 

92,3.0, 26
2
12

y 

7,7.0,26
2
1

Vậy CTPT của A là C2H2

Chuyên đề: Lập CTPT hợp chất hữu cơ

Bài tập 13: Đốt cháy 2 lít hiđro
cacbon A cần 6 lít khí oxi sinh ra 4 lit
khí CO2. Tìm CTPT của A

Chuyên đề: Lập CTPT hợp chất hữu cơ

Bài tập 13:
 Đốt cháy 2 lít hiđro cacbon A cần 6 lít khí oxi sinh ra 4 lit khí
CO2. Tìm CTPT của A Giải
Gọi CTPT của A là CxHy
Cx H y  ( x 

Thep PT: 1lit

y
y
)O2  xCO2 
H 2O
4
2

(x+ y/4) lit

Thep bài: 2 lit
6 lit
 2x =4  x=2

x lit
4 lit

 2(x+y/4) =6  2(2+y/4)=6y=4
Vậy CTPT của A là C2H4

Chuyên đề: Lập CTPT hợp chất hữu cơ

Bài tập 14: Đốt cháy hoàn toàn một
hiđro cacbon A thì thu được 3,36 lit
khí cacbonic (đktc) và 2,7 g hơi nước.
Tìm công thức phân tử của hiđro
cacbon. Biết A có tỉ khối đối với hiđro
là 21

Chuyên đề: Lập CTPT hợp chất hữu cơ

Bài tập 15: Đốt cháy hoàn toàn 3,36
lit một hiđro cacbon A (đktc) thì thu
được 13,2 g khí cacbonic Tìm công
thức phân tử của hiđro cacbon. Biết A
có tỉ khối đối với nitơ là 1
 

Chuyên đề: Lập CTPT hợp chất hữu cơ

Bài tập 16: Đốt cháy hoàn toàn 3,2 g
một hiđro cacbon A thì thu được 4,48
lit khí cacbonic (đktc) Tìm công thức
phân tử của hiđro cacbon. Biết A có tỉ
khối đối với hiđro là 8
 

Chuyên đề: Lập CTPT hợp chất hữu cơ

Bài tập 17: Đốt cháy hoàn toàn 5,6 lít
một hiđro cacbon A (đktc) thì thu được
9g H2O. Tìm công thức phân tử của
hiđro cacbon. Biết A có tỉ khối đối với
hiđro là 14