Ngữ văn lớp 9
(Trích )
Lê Minh Khuê
TIẾT: 143+144
NHỮNG NGÔI SAO XA XÔI
I/ Đọc - tìm hiểu chung
1. Tác giả
- Sinh: 1949
- Quê: Tĩnh Gia – Thanh Hóa
- Từng là thanh niên xung phong (TNXP) trên đường
Trường Sơn
- Thuộc thế hệ nhà văn thời kì kháng chiến chống đế quốc
Mĩ, bắt đầu viết văn vào đầu những năm 1970
- Đề tài:
+ Trước 1975: Viết về cuộc sống, chiến đấu của TNXP và
bộ đội trên đường Trường Sơn.
+ Sau 1975: Viết về những chuyển biến đời sống xã hội và
con người trên tinh thần đổi mới.
- Sở trường: Viết về truyện ngắn với ngòi bút miêu tả
tinh tế, đặc sắc (đặc biệt là nhân vật nữ).
- Tác phẩm chính: “Cao điểm mùa hạ” (1978); “Đoàn Kết”
(1980); “Bi kịch nhỏ” (1993); “Một mình qua đường” (2006)





Tiết 143-144 : Văn bản “Những ngôi sao xa xôi” (Lê Minh Khuê)
Nhà văn
LÊ MINH KHUÊ
Năm sáng tác:
Thể loại:
Phương thức biểu đạt:
Ngôi kể:
Nhân vật:

1971.
Truyện ngắn
Tự sự kết hợp miêu tả, biểu cảm.
Ngôi thứ nhất.
Phương Định, Nho, Thao.
SUY NGHĨ 1 PHÚT
Trình bày hiểu biết về tác phẩm bằng cách hoàn thiện những thông tin sau:
I/ Đọc - tìm hiểu chung
2. Tác phẩm
a. Hoàn cảnh sáng tác
- Viết năm 1971 – khi cuộc kháng chiến chống đế quốc
Mĩ đang diễn ra ác liệt
b. Xuất xứ
- In lần đầu trong tạp chí “Tác phẩm mới”
c. Đọc và giải nghĩa từ khó
- “cao điểm”: chỗ cao hơn mặt đất, như gò, đồi núi hoặc
trên nóc công trình kiến trúc cao (ở đây chỉ nơi ở của ba
cô TNXP).
- “trọng điểm”: điểm, nơi được xác định là có vai trò
quan trọng so với những điểm, những nơi khác (ở đây chỉ
nơi làm việc của ba cô TNXP).






Tiết 143-144 : Văn bản “Những ngôi sao xa xôi” (Lê Minh Khuê)
733.000 lần máy bay
đánh phá, 152.000 trận,
ném xuống 4 triệu tấn bom
I/ Đọc - tìm hiểu chung
2. Tác phẩm
d. Tóm tắt
Truyện kể về ba nữ TNXP – Nho, Phương Định, chị Thao – làm nhiệm vụ trinh sát mặt đường tại một trọng điểm trên tuyến đường Trường Sơn.
Nơi ở và công việc khiến họ thường xuyên đối mặt với gian khổ và hiểm nguy: Họ ở trong một cái hang, dưới chân cao điểm, cách xa đơn vị. Nhiệm vụ của họ là quan sát địch ném bom, đo khối lượng đất đá phải san lấp, đánh dấu các quả bom chưa nổ và phá bom.
Nhưng cuộc sống của họ vẫn có những niềm vui và những giây phút thanh thản, thơ mộng. Đặc biệt họ luôn gắn bó, yêu thương nhau trong tình đồng đội dù mỗi người một cá tính.
Phần cuối truyện kể lại một lần phá bom, Nho bị thương, Phương Định và chị Thao đã hết lòng chăm sóc. Một cơn mưa đá bất chợt đến trên cao điểm khiến các cô hết sức vui thích.




Tiết 143-144 : Văn bản “Những ngôi sao xa xôi” ( Lê Minh Khuê)
I/ Đọc - tìm hiểu chung
2. Tác phẩm
d. Ngôi kể
- Truyện được kể theo ngôi thứ nhất đặt vào nhân vật Phương Định (nhân vật chính)
- Tác dụng:
+ Góp phần diễn tả một cách sinh động tự nhiên, cụ thể và tinh tế cảm xúc, tâm trạng, ý
nghĩ của nhân vật chính.
+ Tạo điểm nhìn phù hợp, tăng tính chân thực cho cốt truyện
+ Phù hợp với diễn biến truyện theo dòng tâm trạng nhân vật, đan xen giữa hiện tại và
hồi tưởng.
Tiết 143-144 : Văn bản “Những ngôi sao xa xôi” ( Lê Minh Khuê)
e. Ý nghĩa nhan đề
- Là chi tiết xuất hiện ở cuối truyện: những ngôi sao trên bầu trời thành phố trong cảm
xúc hồn nhiên, mơ mộng của Phương Định.
- Là hình ảnh ẩn dụ thể hiện vẻ đẹp giản dị mà giàu chất lãng mạn của những nữ TNXP
nói riêng và thế hệ trẻ thời chống Mỹ nói chung.

“Chúng tôi có ba người. Ba cô gái. Chúng tôi ở trong một cái hang dưới chân cao điểm. Con đường bị qua trước hang, kéo lên đồi, đi đến đâu đó, xa! Đường bị đánh lở loét, màu đất đỏ, trắng lẫn lộn. Hai bên đường không có lá xanh. Chỉ có những thân cây bị tước khô cháy. Những cây có nhiều rễ nằm lăn lóc. Những tảng đá to. Một vài cái thùng xăng hoặc thành ô tô méo mó, han gỉ nằm trong đất.

[...] Bên ngoài nóng trên 30 độ, chui vào hang là sà ngay đến một thế giới khác. Cái mát lạnh làm toàn thân rung lên đột ngột. Rồi ngửa cổ uống nước trong ca hay trong bi đông. Nước suối pha đường. Xong thì nằm dài trên nền ẩm, lười biếng, nheo mắt nghe ca nhạc từ cái dài bán dẫn mà lúc nào cũng có pin đầy đủ. Có thể nghe, có thể nghĩ lung tung…hình như ta sắp mở chiến dịch lớn. Đêm nào xe cũng nườm nượp ngoài đường. Ban đêm chúng tôi được ngủ. Nhưng mấy đêm nay thì chịu. Đứa nào cũng leo tót lên trong điểm, cầm xẻng xúc, nói vài câu buồn cười với một anh lái xe nào đó. Vui. Chỉ khổ đứa phải trực điện thoại trong hang”.
II/ Đọc – hiểu văn bản
1. Hình ảnh ba cô gái thanh niên xung phong
a. Hoàn cảnh sống và chiến đấu
- Hoàn cảnh sống: Trên một cao điểm giữa một
vùng trọng điểm của tuyến đường Trường Sơn.
Tiết 143-144 : Văn bản “Những ngôi sao xa xôi” ( Lê Minh Khuê)
Đọc hai đoạn văn:
“Chúng tôi có ba người… nằm trong đất”.
Và:
“Bên ngoài nóng trên 30 độ… trực điện thoại trong hang”.
1. Tìm những chi tiết tái hiện không gian sống và chiến đấu của những nữ thanh niên xung phong: trên cao điểm và trong hang đá.

“Chúng tôi có ba người. Ba cô gái. Chúng tôi ở trong một cái hang dưới chân cao điểm. Con đường bị qua trước hang, kéo lên đồi, đi đến đâu đó, xa! Đường bị đánh lở loét, màu đất đỏ, trắng lẫn lộn. Hai bên đường không có lá xanh. Chỉ có những thân cây bị tước khô cháy. Những cây có nhiều rễ nằm lăn lóc. Những tảng đá to. Một vài cái thùng xăng hoặc thành ô tô méo mó, han gỉ nằm trong đất.

[...] Bên ngoài nóng trên 30 độ, chui vào hang là sà ngay đến một thế giới khác. Cái mát lạnh làm toàn thân rung lên đột ngột. Rồi ngửa cổ uống nước trong ca hay trong bi đông. Nước suối pha đường. Xong thì nằm dài trên nền ẩm, lười biếng, nheo mắt nghe ca nhạc từ cái dài bán dẫn mà lúc nào cũng có pin đầy đủ. Có thể nghe, có thể nghĩ lung tung…hình như ta sắp mở chiến dịch lớn. Đêm nào xe cũng nườm nượp ngoài đường. Ban đêm chúng tôi được ngủ. Nhưng mấy đêm nay thì chịu. Đứa nào cũng leo tót lên trong điểm, cầm xẻng xúc, nói vài câu buồn cười với một anh lái xe nào đó. Vui. Chỉ khổ đứa phải trực điện thoại trong hang”.
II/ Đọc – hiểu văn bản
1. Hình ảnh ba cô gái thanh niên xung phong
a. Hoàn cảnh sống và chiến đấu
- Hoàn cảnh sống: trên một cao điểm giữa một
vùng trọng điểm của tuyến đường Trường Sơn.


Tiết 143-144 : Văn bản “Những ngôi sao xa xôi” ( Lê Minh Khuê)
Đọc hai đoạn văn:
“Chúng tôi có ba người… nằm trong đất”.
Và:
“Bên ngoài nóng trên 30 độ… trực điện thoại trong hang”.
1. Tìm những chi tiết tái hiện không gian sống và chiến đấu của những nữ thanh niên xung phong: trên cao điểm và trong hang đá.
><
Không gian trên cao điểm
Không gian trong hang đá
II/ Đọc – hiểu văn bản
1. Hình ảnh ba cô gái thanh niên xung phong
a. Hoàn cảnh sống và chiến đấu
- Hoàn cảnh sống: trên một cao điểm giữa một
vùng trọng điểm của tuyến đường Trường Sơn.


Tiết 143-144 : Văn bản “Những ngôi sao xa xôi” ( Lê Minh Khuê)
Đọc hai đoạn văn:
“Chúng tôi có ba người… nằm trong đất”.
Và:
“Bên ngoài nóng trên 30 độ… trực điện thoại trong hang”.
2. Chỉ rõ nét đặc sắc về nghệ thuật trong các câu văn và cho biết dụng ý của nhà văn?
><

Chúng tôi có ba người. Ba cô gái. Chúng tôi ở trong một cái hang dưới chân cao điểm. Con đường bị qua trước hang, kéo lên đồi, đi đến đâu đó, xa! Đường bị đánh lở loét, màu đất đỏ, trắng lẫn lộn. Hai bên đường không có lá xanh. Chỉ có những thân cây bị tước khô cháy. Những cây có nhiều rễ nằm lăn lóc. Những tảng đá to. Một vài cái thùng xăng hoặc thành ô tô méo mó, han gỉ nằm trong đất.

[...] Bên ngoài nóng trên 30 độ, chui vào hang là sà ngay đến một thế giới khác. Cái mát lạnh làm toàn thân rung lên đột ngột. Rồi ngửa cổ uống nước trong ca hay trong bi đông. Nước suối pha đường. Xong thì nằm dài trên nền ẩm, lười biếng, nheo mắt nghe ca nhạc từ cái dài bán dẫn mà lúc nào cũng có pin đầy đủ. Có thể nghe, có thể nghĩ lung tung…hình như ta sắp mở chiến dịch lớn. Đêm nào xe cũng nườm nượp ngoài đường. Ban đêm chúng tôi được ngủ. Nhưng mấy đêm nay thì chịu. Đứa nào cũng leo tót lên trong điểm, cầm xẻng xúc, nói vài câu buồn cười với một anh lái xe nào đó. Vui. Chỉ khổ đứa phải trực điện thoại trong hang.
II/ Đọc – hiểu văn bản
1. Hình ảnh ba cô gái thanh niên xung phong
a. Hoàn cảnh sống và chiến đấu
- Hoàn cảnh sống: Trên một cao điểm giữa một
vùng trọng điểm của tuyến đường Trường Sơn.


Tiết 143-144 : Văn bản “Những ngôi sao xa xôi” ( Lê Minh Khuê)
Đọc hai đoạn văn:
“Chúng tôi có ba người… nằm trong đất”.
Và:
“Bên ngoài nóng trên 30 độ… trực điện thoại trong hang”.
2. Chỉ rõ nét đặc sắc về nghệ thuật trong các câu văn và cho biết dụng ý của nhà văn?
><
Nghệ thuật viết: Nhiều câu đặc biệt, ngắn+ phép liệt kê
→ miêu tả chân thực, gây ấn tượng về khung cảnh chiến tranh tàn khốc nơi cao điểm
→ Gợi liên tưởng về không khí căng thẳng nơi chiến trường nguy hiểm
II/ Đọc – hiểu văn bản
1. Hình ảnh ba cô gái thanh niên xung phong
a. Hoàn cảnh sống và chiến đấu
- Công việc hàng ngày:



Tiết 143-144 : Văn bản “Những ngôi sao xa xôi” ( Lê Minh Khuê)
Đọc hai đoạn văn:
“Việc của chúng tôi… nhất định sẽ nổ”.
1. Tìm những chi tiết kể về công việc của ba nữ TNXP.
2. Nhận xét ngắn gọn về công việc đó bằng một câu văn.
“Việc của chúng tôi là ngồi đây. Khi có bom nổ thì chạy lên, đo khối lượng đất lấp vào hố bom, đếm bom chưa nổ và nếu cần thì phá bom. Người ta gọi chúng tôi là tổ trinh sát mặt đường. Cái tên gợi sự khát khao làm nên những sự tích anh hùng. Do đó công việc của chúng tôi cũng chẳng đơn giản. Chúng tôi bị bom vùi luôn. Có khi bò trên cao điểm chỉ thấy hai con mắt lấp lánh. Cười thì hàm răng lóa lên khuôn mặt nhem nhuốc. Những lúc đó, chúng tôi gọi nhau là “những con quỷ mắt đen”.
[…]
Còn chúng tôi thì chạy trên cao điểm cả ban ngày. Mà ban ngày chạy trên cao điểm không phải chuyện chơi. Thần chết là một tay không thích đùa. Hắn ta lẩn trong ruột những quả bom. [...] Có ở đâu như thế này không: đất bốc khói, không khí bàng hoàng, máy bay đang ầm ì xa dần. Thần kinh căng như chão, tim đập bất chấp cả nhịp điệu, chân chạy mà vẫn biết rằng khắp chung quanh có nhiều quả bom chưa nổ. Có thể nổ bây giờ, có thể chốc nữa. Nhưng nhất định sẽ nổ...”







II/ Đọc – hiểu văn bản
1. Hình ảnh ba cô gái thanh niên xung phong
a. Hoàn cảnh sống và chiến đấu
- Công việc hàng ngày:
+ Đo khối lượng đất đá lấp vào hố bom, đếm bom
chưa nổ, phá bom (3 – 5 lần/ ngày)
+ Phải chạy trên cao điểm cả ban ngày, phơi mình
giữa vùng trọng điểm bắn phá của máy bay địch.
→ Đây là một công việc vô cùng nguy hiểm,
luôn căng thẳng thần kinh, đòi hỏi sự dũng
cảm, bình tĩnh cao độ…



Tiết 143-144 : Văn bản “Những ngôi sao xa xôi” ( Lê Minh Khuê)
Đọc hai đoạn văn:
“Việc của chúng tôi… nhất định sẽ nổ”.
1. Tìm những chi tiết kể về công việc của ba nữ TNXP.
2. Nhận xét ngắn gọn về công việc đó bằng một câu văn.
b. Những nét chung
* Phẩm chất
- Họ đều là những người có lý tưởng sống cao đẹp: sẵn
sàng hi sinh tuổi thanh xuân vì sự nghiệp chung.
- Họ là những nữ TNXP gan dạ, dũng cảm và có tinh thần trách nhiệm cao với công việc:
+ Để con đường được thông suốt, các cô luôn sẵn sàng nhận nhiệm vụ, có lệnh là lên đường bất chấp hiểm nguy.
+ Cuộc sống và chiến đấu ở chiến trường thật gian khổ, nguy hiểm và luôn căng thẳng nhưng họ vẫn bình tĩnh, chủ động, hành động mau lẹ, chính xác; luôn lạc quan yêu đời: trong hang vẫn vang lên tiếng hát, nhắc đến công việc phá bom với giọng điệu bình thản “Quen rồi. Một ngày chúng tôi phá bom đến năm lần. Ngày nào ít: ba lần”, luôn đường hoàng bước tới những quả bom chưa nổ…
+ Đối mặt với hiểm nguy, các cô cũng nghĩ đến cái chết nhưng là “một cái chết mờ nhạt không cụ thể” quan trọng là “liệu mìn có nổ, bom có nổ không?” → họ đã đặt công việc chung cao hơn cả tính mạng của bản thân.


Tiết 143-144 : Văn bản “Những ngôi sao xa xôi” ( Lê Minh Khuê)
Truyện kể về ba cô gái TNXP ở một tổ trinh sát phá bom trên cao điểm. Ở họ có những nét gì chung đã gắn bó thành một khối thống nhất?
“Quen rồi. Một ngày chúng tôi phá bom đến năm lần. Ngày nào ít: ba lần. Tôi có nghĩ tới cái chết. Nhưng một cái chết mờ nhạt, không cụ thể. Còn cái chính: liệu mìn có nổ, bom có nổi không? Không thì làm cách nào để châm mìn lần thứ hai?”.
- Dù công việc vô cùng vát vả lại nhiều hiểm nguy, các cô vẫn luôn giữ được tinh thần lạc quan: bị bom vùi vẫn cười đùa, gọi nhau là “những con quỷ mắt đen”.
b. Những nét chung
- Ở họ còn có tình đồng đội gắn bó, thân thiết: 
+ Họ hiểu được tính tình, sở thích của nhau.
+ Họ quan tâm lo lắng cho nhau: Phương Định bồn chồn, lo lắng khi chờ chị Thao và
Nho đi trinh sát trên cao điểm.
+ Họ chăm sóc nhau rất chu đáo, đặc biệt khi trong tổ trinh sát có người bị thương: Khi
Nho bị thương, Phương Định và chị Thao đã lo lắng, băng bó chăm sóc Nho cẩn thận
với niềm xót xa như chị em ruột thịt và cảm thấy “đau hơn người bị thương”.
* Tâm hồn:
- Họ có cuộc sống nội tâm phong phú, mơ mộng và giàu xúc cảm:
+ Nho thích thêu thùa, chị Thao chăm chép bài hát, Phương Định thích ngắm mình
trong gương, ngồi bó gối mộng mơ và hát…
+ Họ hồn nhiên như những đứa trẻ trước cơn mưa đá.
- Họ giàu nữ tính, thích làm đẹp dù sống giữa chiến trường khói lửa.


Tiết 143-144 : Văn bản “Những ngôi sao xa xôi” ( Lê Minh Khuê)
→ Tâm hồn trong sáng và giàu xúc cảm như nguồn sống, điểm tựa tinh thần giúp họ thêm vững vàng và lạc quan để vượt qua những khó khăn, nguy hiểm.
► Ba cô gái đều mang trong mình những tính cách tưởng như không thể cùng tồn tại: vô cùng gan dạ, dũng cảm trong chiến đấu nhưng cũng rất mơ mộng, hồn nhiên, vô tư trong cuộc sống sinh hoạt. Đó cũng là vẻ đẹp chung của những chiến sĩ TNXP thời kì chống Mỹ.
c. Những nét riêng
* Nho:
- Có vẻ ngoài xinh xắn:
+ “trông nó nhẹ, mát mẻ như một que kem trắng”
+ “cái cổ tròn và những cúc áo nhỏ nhắn” rất dễ thương
khiến Phương Định “muốn bế nó trên tay”.
- Trong đời sống thường ngày, Nho rất hồn nhiên – cái hồn
nhiên như trẻ thơ:
+ “vừa tắm dưới suối lên, cứ quần áo ướt, Nho ngồi, đòi ăn
kẹo”;
+ khi bị thương nằm trong hang vẫn nhổm dậy, xòe tay xin
mấy viên đá mưa.
- Trong chiến đấu cô rất dũng cảm, hành động thật nhanh
gọn:


Tiết 143-144 : Văn bản “Những ngôi sao xa xôi” ( Lê Minh Khuê)
Bên cạnh những nét chung đáng yêu, đáng quý, mỗi nhân vật đã để lại những ấn tượng đặc biệt với người đọc nhờ những nét phẩm chất riêng nổi bật nào?
+ “Nho cuộn tròn cái gối, cất nhanh vào túi”, “quay lưng
lại chúng tôi, chụp cái mũ sắt lên đầu…”
+ Trong một lần phá bom, cô bị thương do sập hầm, đất phủ kín lên người. Mặc dù rất đau nhưng cô không rên la, không muốn cho đồng đội phải lo lắng.
c. Những nét riêng
* Chị Thao:
- Là tổ trưởng tổ trinh sát mặt đường nên ít nhiều có sự từng trải và bản lĩnh đáng nể:
+ Trong công việc ai cũng gờm chị bởi sự cương quyết và táo bạo
+ Chị “bình tĩnh đến phát bực”: máy bay địch đến nhưng chị vẫn “móc bánh quy trong
túi, thong thả nhai”.
- Trong đời sống hàng ngày, chị cũng có những nét đáng yêu, thích làm điệu và mơ
mộng như bao cô gái trẻ khác:
+ một con người  dày dạn trong chiến đấu lại sợ máu, sợ vắt: “thấy máu, thấy vắt là chị
nhắm mắt lại, mặt tái mét”
+ “Áo lót của chị cái nào cũng thêu chỉ màu” chị lại hay tỉa đôi lông mày của mình, tỉa
nhỏ như cái tăm, chị  chăm chép bài hát dù chẳng thuộc nhạc, cũng không hát trôi chảy
được bài nào, giọng lại chua…
Tiết 143-144 : Văn bản “Những ngôi sao xa xôi” ( Lê Minh Khuê)
c. Những nét riêng
* Phương Định:
- Cũng trẻ trung như Nho, Phương Định là một cô nữ sinh Hà Nội. Tuy vào chiến
trường gian khổ nhưng cô vẫn giữ được phong cách riêng của con gái Hà Nội: nhạy
Cảm, hồn nhiên, thích mơ mộng và hay sống với những kỉ niệm vô tư, trong sáng về gia
đình và thành phố quê hương.
► Tiểu kết 1: Viết về ba nữ TNXP, Lê Minh Khuê đã không tô vẽ, không mĩ lệ
hóa mà miêu tả hết sức cụ thể, chân thực bằng cách cá thể hóa nhân vật với những
hình ảnh rất đời thường. Mỗi người có một cá tính riêng nhưng đều ngời sáng vẻ
đẹp của thế trẻ Việt Nam thời kháng Mỹ. Họ đã từ cuộc đời bước vào trang sách,
trở thành những anh hùng – những ngôi sao trên bầu trời Trường Sơn.


Tiết 143-144 : Văn bản “Những ngôi sao xa xôi” ( Lê Minh Khuê)
2. Nhân vật Phương Định
a. Phương Định là cô gái có tâm hồn trong sáng
* Phương Định nhạy cảm và mơ mộng:
- Là cô gái trẻ người Hà Nội, Phương Định từng có một thời học sinh hồn nhiên vô tư.
- Cô hay nhớ về kỷ niệm, về cuộc sống thời bình dù sống giữa chiến trường ác liệt (chú ý đoạn văn hồi tưởng có nhịp kể chậm rãi phù hợp để khơi gợi những kỉ niệm tuổi thơ hồn nhiên, vô tư và không khí thanh bình trước chiến tranh). Đó vừa là khao khát, vừa là liều thuốc tinh thần động viên cô nơi tuyến lửa.
- Cô quan tâm đến hình thức (thích ngắm đôi mắt mình trong gương), tự đánh giá được vẻ đẹp của mình (là một cô gái khá với hai bím tóc dày, một cái cổ cao kiêu hãnh và đôi mắt có cái nhìn sao mà xa xăm..);
- Biết mình được nhiều người để ý, cô thấy tự hào nhưng không vồn vã mà tỏ ra kín đáo, tưởng như kiêu kì.
- Cô tìm thấy sự thú vị trong cuộc sống, trong cả công việc đầy nguy hiểm “việc nào cũng có cái thú của nó”, công việc phá bom như thách thức thần kinh con người để rồi lúc vượt qua nó, chiến thắng nó, cô cảm thấy vui.


Tiết 143-144 : Văn bản “Những ngôi sao xa xôi” ( Lê Minh Khuê)
Trình bày cảm nhận về nhân vật Phương Định (đặc biệt tập trung vào những đoạn:
Nhân vật tự quan sát và đánh giá về mình ở phần đầu truyện
Tâm trạng của cô trong một lần phá bom ở cuối truyện
Cảm xúc của cô trước trận mưa đá ở cuối truyện)
“... Tôi nhớ một cái gì đấy, hình như mẹ tôi, cái cửa sổ, hoặc những ngôi sao to trên bầu trời thành phố. Phải, có thể những cái đó… Hoặc là cây, hoặc là cái vòm tròn của nhà hát, hoặc bà bán kem đẩy chiếc xe chở đầy thùng kem, trẻ con háo hức bâu xung quanh. Con đường nhựa ban đêm, sau cơn mưa mùa hạ rộng ra, dài ra, lấp loáng ánh đèn trông như một con sông nước đen. Những ngọn điện trên quảng trường lung linh như những ngôi sao trong câu chuyện cổ tích nói về những xứ sở thần tiên. Hoa trong công viên. Những quả bóng sút vô tội vạ của bọn trẻ con trong một góc phố. Tiếng rao của bà bán xôi sáng có cái mủng đội trên đầu…
Chao ôi, có thể là tất cả những cái đó. Những cái đó ở thiệt xa… Rồi bỗng chốc, sau môt cơn mưa đá, chúng xoáy mạnh như sóng trong tâm trí tôi…”
“…Tôi là con gái Hà Nội. Nói một cách khiêm tốn, tôi là một cô gái khá. Hai bím tóc dày, tương đối mềm, một cái cổ cao, kiêu hãnh như đài hoa loa kèn. Còn mắt tôi thì các anh lái xe bảo: “Cô có cái nhìn sao mà xa xăm!”.
Xa đến đâu mặc kệ, nhưng tôi thích ngắm mắt tôi trong gương. Nó dài dài, màu nâu, hay nheo lại như chói nắng.
Không hiểu sao các anh pháo thủ và lái xe hay hỏi thăm tôi. Hỏi thăm hoặc viết những thư dài gửi đường dây, làm như ở cách xa nhau hàng nghìn cây số, mặc dù có thể chào nhau hằng ngày. Tôi không săn sóc, vồn vã. Khi bọn con gái xúm nhau lại đố ni đáp với một anh bộ đội nói giỏi nào đấy, tôi thường đứng ra xa, khoanh tay lại trước ngực và nhìn đi nơi khác, môi mím chặt. Nhưng chẳng qua tôi điệu thế thôi. Thực tình trong suy nghĩ của tôi, những người đẹp nhất, thông minh, can đảm và cao thượng nhất là những người mặc quân phục, có ngôi sao trên mũ”.
“Việc nào cũng có cái thú của nó. Có ở đâu như thế này không: đất bốc khói, không khí bàng hoàng, máy bay đang ầm ĩ xa dần. Thần kinh căng như chão, tim đập bất chấp cả nhịp điệu, chân chạy mà vẫn biết rằng khắp chung quanh có nhiều quả bom chưa nổ… Ban đêm chúng tôi được ngủ. Nhưng mấy đêm nay thì chịu. Đứa nào cũng leo tót lên trọng điểm cầm xẻng xúc, nói vài câu buồn cười với một anh lái xe nào đó. Vui. Chỉ khổ đứa phải trực máy điện thoại trong hang”.
2. Nhân vật Phương Định
a. Phương Định là cô gái có tâm hồn trong sáng
* Phương Định nhạy cảm và mơ mộng
* Phương Định hồn nhiên và yêu đời:
- Cô thích hát, thuộc rất nhiều bài hát (từ bài hành khúc bộ đội, những bài dân ca quan họ đến bài “Ca-chiu-sa”), thậm chí cô còn bịa ra lời mà hát.
Dưới cơn mưa đá, cô “vui thích cuống cuồng”, say sưa tận hưởng cơn mưa hồn nhiên như chưa hề nghe thấy tiếng bom rơi đạn nổ.
* Phương Định yêu mến những đồng đội trong tổ và trong đơn vị:
Cô lo lắng cho Nho và chị Thao khi hai người đi phá bom mà cô phải trực trong hang
Khi Nho bị thương, cô chăm sóc Nho chu đáo (bế Nho lên đùi, rửa vết thương, tiêm, pha sữa…), cô hiểu rõ tâm trạng lo lắng của chị Thao mặc dù chị đã cố che giấu bằng việc bảo cô hát…
- Với đại đội trưởng, dù chỉ tiếp xúc qua điện thoại nhưng cô biết rõ anh từ cách ăn nói, bệnh tình đến khả năng làm ca dao và địa chỉ nhà…
- Cô quý trọng và cảm phục tất cả những chiến sĩ mà cô đã gặp trên tuyến đường Trường Sơn, cô nghĩ “những người đẹp nhất, thông minh, can đảm và cao thượng nhất là những người mặc quân phục, có ngôi sao trên mũ”.



Tiết 143-144 : Văn bản “Những ngôi sao xa xôi” ( Lê Minh Khuê)
“Tôi mê hát. Thường cứ thuộc một điệu nhạc nào đó rồi bịa ra lời mà hát…
…Tôi thích nhiều bài. Những bài hành khúc bộ đội hay hát trên những ngả đường mặt trận. Tôi thích dân ca quan họ mềm mại, dịu dàng. Thích “Ca-chiu-sa” của Hồng quân Liên Xô. Thích ngồi bó gối mơ màng: “Về đây khi mái tóc còn xanh xanh…”. Đó là dân ca Ý trữ tình giàu có, phải lấy giọng thật trầm. Thích nhiều”.
“Mưa. Nhưng mưa đá. Lúc đầu tôi không biết. Nhưng rồi có tiếng lanh canh gõ trên nóc hang. Có cái gì vô cùng sắc xé không khí ra từng mảnh vụn. Gió. Và tôi thấy đau, ướt ở má.
Mưa đá! Cha mẹ ơi! Mưa đá!
Tôi chạy vào, bỏ trên bàn tay đang xòe ra của Nho mấy viên đá nhỏ. Lại chạy ra, vui thích cuống cuồng.
[…] Ở đây, trên cao điểm đầy bom này cũng có mưa đá. Những niềm vui con trẻ của tôi lại nở tung ra, say sưa, tràn đầy. Chẳng ai có thì giờ mà gắt tôi. Chị Thao đang lúi húi hốt cái gì dưới đất. Chắc là đá. Còn Nho thì nhổm dậy, môi hé mở.
Nào, mày cho tao mấy viên nữa.
Nhưng tạnh mất rồi. Tạnh rất nhanh như khi mưa đến. Sao chóng thế? Tôi bỗng thần thờ, tiếc không nói nổi”.
“Thời gian bắt đầu căng lên. Trí não tôi cũng không thua. Những gì đã qua, những gì sắp tới… không đáng kể nữa. Có gì lí thú đâu, nếu các bạn tôi không quay về? Điện thoại réo. Đại đội trưởng hỏi tình hình. Tôi nói như gắt vào máy:
Trinh sát chưa về!
Không hiểu vì sao mình gắt nữa. Lại một đợt bom. Khói vào hang. Tôi ho sặc sụa và tức ngực. Cao điểm bây giờ thật vắng. Chỉ có Nho và chị Thao. Và bom. Và tôi ngồi đây. Và cao xạ đặt bên kia quả đồi. Cao xạ đang bắn. Tiếng súng ở dưới đất lên quả là có hiệu lực. Không gì cô đơn và khiếp sợ hơn khi bom gào thét chung quanh mà không nghe một tiếng trả lời nào dưới đất. Dù chỉ một tiếng súng trường thôi, con người cũng thấy mênh mông bên mình một sự che chở đồng tình. Cảm giác đó cũng giống như thấy mình có một khả năng tự vệ rất vững vậy… Sốt ruột, tôi chạy ra ngoài một tí. Không thấy gì ngoài khói bom. Tôi lo”.
2. Nhân vật Phương Định
a. Phương Định là cô gái có tâm hồn trong sáng
b. Phương Định là cô gái có phẩm chất anh hùng
- Cô dũng cảm, gan dạ, bình tĩnh, tự tin, thận trọng và có tinh thần trách nhiệm cao với công việc phá bom:
+ Khi thực hiện nhiệm vụ phá bom, ban đầu cô cũng thấy căng thẳng, hồi hộp, nhưng cảm thấy có ánh mắt của các chiến sĩ đang dõi theo động viên, khích lệ cô không sợ nữa
+ Lòng dũng cảm như được kích thích bởi sự tự trọng: Cô không đi khom mà đàng hoàng bước tới
+ Cô bình tĩnh, tự tin thực hiện từng thao tác phá bom: đào đất dưới quả bom, tự nhắc nhở bản thân “sao mình làm quá chậm”, “nhanh lên một tí”… rồi cẩn thận bỏ gói thuốc mìn xuống cái lỗ đã đào, châm ngòi, khỏa đất rồi chạy vào chỗ nấp… → cô như chạy đua với thời gian để vượt qua cái chết. (chú ý nghệ thuật kể chuyện với lời kể linh hoạt, đan xen những câu văn ngắn, câu rút gọn và nhịp kể nhanh → diễn tả không khí căng thẳng, khẩn trương nơi chiến trường)
→ Nhân vật được khắc họa một cách sinh động, tinh tế qua những lời tự bạch về ngoại hình, tâm trạng, cảm xúc khi phá bom và khi cơn mưa đá bất ngờ kéo đến.
→ Sự am hiểu và tài năng miêu tả tâm lý nhân vật của tác giả







Tiết 143-144 : Văn bản “Những ngôi sao xa xôi” ( Lê Minh Khuê)
► Tiểu kết 2: Với lòng yêu mến và cảm phục, nhà văn Lê Minh Khuê đã khắc họa hình ảnh Phương Định với những vẻ đẹp tâm hồn và phẩm chất đáng quý: cô vừa có nét hồn nhiên, trong sáng của tuổi trẻ; có tình đồng đội thắm thiết; lại vừa dũng cảm, sẵn sàng chấp nhận khó khăn, nguy hiểm vì sự nghiệp chung. Phương Định chính là nhân vật tiêu biểu cho bản lĩnh của những nữ thanh niên xung phong thời chống Mĩ.
“Vắng lặng đến phát sợ. Cây còn lại xơ xác. Đất nóng. Khói đen vật vờ từng cụm trong không trung, che đi những gì từ xa. Các anh cao xạ có nhìn thấy chúng tôi không? Chắc có, các anh ấy có những cái ống nhòm có thể thu cả trái đất vào tầm mắt. Tôi đến gần quả bom. Cảm thấy có ánh mắt các chiến sĩ dõi theo mình, tôi không sợ nữa. Tôi sẽ không đi khom. Các anh ấy không thích cái kiểu đi khom khi có thể cứ đàng hoàng mà bước tới.
Quả bom nằm lạnh lùng trên một bụi cây khô, một đầu vùi xuống đất. Đầu này có vẽ hai vòng tròn màu vàng…
Tôi dùng xẻng nhỏ đào đất dưới quả bom. Đất rắn. Những hòn sỏi theo tay tôi bay ra hai bên. Thỉnh thoảng lưỡi xẻng chạm vào quả bom. Một tiếng động sắc đến gai người, cứa vào da thịt tôi. Tôi rùng mình và bỗng thấy tại sao mình làm quá chậm. Nhanh lên một tí! Vỏ quả bom nóng. Một dấu hiệu chẳng lành. Hoặc là nóng từ bên trong quả bom. Hoặc là mặt trời nung nóng.
Chị Thao thổi còi. Như thế là đã hai mươi phút qua. Tôi cẩn thận bỏ gói thuốc mìn xuống cái lỗ đã đào, châm ngòi. Dây mìn dài, cong, mềm. Tôi khỏa đất rồi chạy lại chỗ ẩn nấp của mình”.
Liên hệ mở rộng
Kể tên những tấm gương gan dạ, mưu trí, sáng tạo của thanh niên xung phong trong kháng chiến.
III/ Tổng kết
Nghệ thuật
- Lựa chọn ngôi kể phù hợp, cách kể chuyện tự nhiên.
- Nghệ thuật xây dựng nhân vật sinh động, tinh tế (đặc biệt thành công khi miêu tả tâm lí nhân vật Phương Định).
- Ngôn ngữ giản dị, trẻ trung vừa mang tính khẩu ngữ vừa đậm chất trữ tình.
Nhiều câu văn ngắn, nhịp điệu dồn dập, gợi không khí chiến trường căng thẳng.
2. Nội dung
- Truyện "Những ngôi sao xa xôi" của Lê Minh Khuê đã làm nổi bật cuộc sống chiến đấu đầy gian khổ, hi sinh cũng như tâm hồn trong sáng, hồn nhiên mơ mộng, tinh thần dũng cảm, lạc quan của những cô gái thanh niên xung phong trên tuyến đường Trường Sơn. Đó chính là hình ảnh đẹp, tiêu biểu về thế hệ trẻ Việt Nam trong thời kì kháng chiến chống Mĩ.


 







Tiết 143-144 : Văn bản “Những ngôi sao xa xôi” ( Lê Minh Khuê)
HƯỚNG DẪN VỀ NHÀ
* Bài cũ:
- Tóm tắt văn bản
- Từ truyện ngắn này, viết một đoạn văn (12 -15 câu) theo cách quy nạp trình bày cảm nhận về vẻ đẹp của tuổi trẻ Việt Nam trong cuộc kháng chiến chống Mĩ.


Mời các bạn xem tiếp tài liệu tại: https://vndoc.com/tai-lieu-hoc-tap-lop-8