BÀI HỌC ĐƯỜNG ĐỜI
ĐẦU TIÊN
 

Trích “Dế mèn phiêu lưu kí” - Tô
Hoài

Nội dung bài học
I

II

III

Tìm hiểu
chung

Tìm hiểu
chi tiết

Tổng kết

I. TÌM HIỂU
CHUNG

01

TÁC GIẢ
1920 - 2014

Tô Hoài
TÊN KHAI SINH:
NGUYỄN SEN

CUỘC ĐỜI
QUÊ: HÀ NỘI

Tô Hoài

SỰ NGHIỆP
SÁNG TÁC

Viết văn từ trước năm
1945
Khối lượng tác phẩm đồ
sộ với nhiều thể loại
phong phú
Nhà văn có vốn sống rất
phong phú, năng lực quan
sát và miêu tả tinh tế, lối văn
giàu hình ảnh, nhịp điệu,
ngôn ngữ chân thực, gần
gũi với đời sống.

Một số tác phẩm

02
TÁC PHẨM

THỂ
LOẠI

TRUYỆN ĐỒNG THOẠI

1951: CON DẾ MÈN

XUẤT
XỨ

1954 gộp
2 tác
phẩm

“Dế Mèn phiêu lưu kí”

Bài học đường đời đầu tiên
Xuất xứ
Văn bản được trích từ
chương I của “Dế
Mèn phiêu lưu kí”

Dế Mèn và Dế Choắt

Dế Mèn

Cào cào

Gọng Vó

Bố cục
1
Miêu tả vẻ đẹp
cường tráng của
Dế Mèn

2
Câu chuyện về
người hàng xóm của
Dế Mèn là Dế
Choắt

3
Dế Mèn trêu chị Cốc
dẫn đến cái chết
thương tâm của Dế
Choắt. Dế Mèn rút ra
bài học đường đời
đầu tiên

II. TÌM HIỂU CHI
TIẾT

1. Người kể chuyện và ngôi kể
- Người kể chuyện: Dế Mèn – xưng “tôi”
- Ngôi kể: ngôi thứ nhất
Tác dụng
+ Tạo sự chân thực gần gũi
+ Câu chuyện trở nên chân thực sống động
+ Dễ dàng biểu hiện tâm trạng, ý nghĩ, thái độ của nhân vật
đối với những gì xảy ra xung quanh mình và đối với chính
mình

2. Ngoại hình, hành động, tính cách của Dế
Mèn
NHIỆM VỤ: HOÀN THÀNH PHIẾU HỌC TẬP
Chú ý: quan sát đoạn 1

TỪ ĐÓ EM CÓ NHẬN
XÉT GÌ VỀ NHÂN
VẬT DẾ MÈN?

2. Ngoại hình, hành động, tính cách của Dế
Mèn
Dế Mèn tự miêu tả hình thức của mình
Cử chỉ, hành động
Tính cách
(Ngoại hình)

– Càng: mẫm bóng
– Vuốt: cứng, nhọn hoắt
– Cánh: dài chấm đuôi
– Toàn thân: nâu bóng mỡ soi gương được
và ưa nhìn
– Răng: đen nhánh
– Đầu: to, nổi từng mảng
– Râu: dài, uốn cong

– co cẳng lên đạp phanh
phách, đi bách bộ
– đi đứng oai vệ, làm điệu,
nhún chân, rung râu
– nhai  ngoàm ngoạp như hai
lưỡi liềm máy làm việc
– trịnh trọng, khoan thai đưa
cả hai chân lên vuốt râu.
– cà khịa với tất cả mọi người
trong xóm
– quát Cào Cào , đá ghẹo anh
Gọng Vó.

– Yêu đời, tự tin
– Kiêu căng, xốc nổi, tự
phụ, không coi ai ra gì,
hợm hĩnh, thích ra oai.

2. Ngoại hình, hành động, tính cách của Dế
Mèn
Ưu điểm:
cường
tráng, khỏe
mạnh, tự tin,
đầy sức
sống

Nhược điệm:
kiêu ngạo, hung
hang, hay bắt
nạt kẻ yếu

NGHỆ THUẬT
+ Miêu tả loài vật tinh tế, sinh động
+ Sử dụng từ ngữ đặc sắc: nhiều tính từ, động từ mạnh, từ láy, biện pháp
nghệ thuật so sánh, nhân hóa; trí tưởng tượng phong phú

3. Lời nói, thái độ của Dế Mèn
Cách xưng hô của DM với DC

 

Lời DM miê tả ngoại hình, tính nết
của DC
Lời DM nhận xét về hang ở của
DC
Lời từ chối của DM khi DC mong
muốn được giúp đỡ

 

 

 

3. Lời nói, thái độ của Dế Mèn
- Cách xưng hô của DM với DC
+ “ta – chú mày”
+ đặt tên Dế Choắt -> chế diễu, trịch thượng

- Lời DM miêu tả ngoại hình tính nết của DC

Cánh chỉ ngắn
Người
gầy
gò,
-> NGHỆ THUẬT: từ láy tượng
so sánh, thành
củnhình,
đến giữa
dài
lêu
nghêu
ngữ (Ăn sổi ở thì)
lưng, hở cả
như
gã
nghiện
-> HÌNH ẢNH DẾ CHOẮT: mảng
ốm yếu,
gầy gò, thảm
xương
thuốc
phiện
hại, xấu xí
sườn

Đôi càng bè
bè, nặng nề
trông đến xấu

Tình nết: ăn
xổi ở thì, có
lớn mà không
có khôn

Râu ria cụt có
một mẩu

Mặt mũi lúc
nào cũng ngẩn
ngẩn ngơ ngơ

3. Lời nói, thái độ của Dế Mèn
- Lời DM nhận xét về hang ở của DC
+ hang bới nông sát mặt đất
+ luộm thuộm, bề bộn
+ cẩu thả, tuềnh toàng

- Lời từ chối của DM khi DC mong
muốn được giúp đỡ
+ Lời từ chối phũ phàng

Hức! Thông ngách sang
nhà ta? Dễ nghe nhỉ! Chú
mày hôi như cú mèo thế
này, ta nào chịu được.
Thôi, im cái điệu hát mưa
dầm sùi sụt ấy đi! Đào tổ
nông thì cho chết!

3. Lời nói, thái độ của Dế Mèn
Thái độ ngạo mạn,
chê bai, coi thường
người khác

Dế Mèn ích kỉ, hẹp
hỏi, vô tình, thờ ơ,
lạnh lùng trước hoàn
cảnh khốn cùng của
đồng loại

4. Cảm xúc, suy nghĩ của Dế Mèn
Nguyên nhân
Vì DM trêu chị Cốc, chị Cốc nổi giận nên đã mổ chết DC để trút giận

Thái độ của Dế Choắt trước khi chết
Không hề trách móc mà còn ân cần khuyên nhủ: Ở đời mà có thói hung hăn bậy
bạ, có óc mà không biết nghĩ sớm muộn rồi cũng mang vạ vào mình đấy

Dế Choắt là người tuy ốm yếu, nhỏ bé
nhưng lại hiền lành, lương thiện, biết
tôn trọng người khác, bao dung, vị tha,
nhân hậu

4. Cảm xúc, suy nghĩ của Dế Mèn
- Diễn biến tâm lí, thái độ của Dế Mèn
+ Bụng nghĩ thú vị
+ Sợ hãi khi nghe chị Cốc mổ Choắt “Khiếp nằm im thin thít
+ Bàng hoàng, ngớ ngẩn vì hậu quả không lường hết được
+ Hốt hoảng, lo sợ, bất ngờ vì cái chết và lời khuyên của Dế
Choắt
+ Ân hận, hối lỗi, vừa thương vừa ăn năn

Dế Mèn còn có
tình cảm đồng
loại và biết ăn
năn, hối lỗi

Có sự biến
đổi tâm lí: từ
thái độ kiêu
ngạo, hống
hách sang ăn
năn, hối hận

Nghệ thuật miêu
tả tâm lí nhân vật
sinh động, hợp lí

5. Dế Mèn rút ra bài học đường đời
đầu tiên
Ở đời mà có thói hung hăn
bậy bạ, có óc mà không
biết nghĩ sớm muộn rồi
cũng mang vạ vào mình
đấy

Bài học về thói kiêu căng
Kiêu căng có thể làm hại người khác
khiến mình phải ân hận suốt đời
-> không nên tự kiêu, huênh hoang,
nên suy nghĩ trước khi nói
Bài học về tình thân ái
Nên biết sống đoàn kết, yêu thương,
chia sẻ cảm thông với người khác
đặc biệt là với những người yếu hơn
mình

6. Đặc trưng của truyện đồng thoại
Truyện viết cho đối tượng người đọc là

 trẻ em

Đặc điểm nổi bật của các nhân vật trong truyện

- Nhân vật là loài vật: dế, cào cào, gọng vó,
cốc….
- Vừa mang đặc tính vốn có của loài vật: càng
mẫm bóng, vuốt nhọn hoắt, cánh dài, răng đen,
râu dài uốn cong, đap phanh phách, nhai ngoài
ngoạp…
- Vừa mang đặc điểm con người: đưa hai chân
lên vuốt râu, cà khịa với mọi người, quát mấy chị
Cào Cào, ghẹo anh Gọng Vó, xưng “ta” – gọi
“chú mày”, lên dường nằm khểnh, hốt hoảng quỳ
xuống, đứng lặng giờ lâu, nghĩ về bài học đường
đời đầu tiên….

Biện pháp nghệ thuật được sử dụng để miêu tả
nhân vật

 nhân hóa, phóng đại

III. Tổng kết

III. Tổng kết

1. Nội dung
- Bài văn miêu tả Dế Mèn có vẻ đẹp
cường tráng của tuổi trẻ nhưng tính
nết còn kiêu căng, xốc nổi
- Do bày trò trêu chọc chị Cốc nên đã
gây ra cái chết thảm thương cho Dế
Choắt, Dế Mèn hối hận và rút ra bài
học đường đời đầu tiên cho mình

2. Nghệ thuật
- Quan sát, miêu tả loài vật sinh động
- Cách kể chuyện theo ngôi thứ nhất
tự nhiên, hấp dẫn
- Ngôn ngữ chính xác, giàu tính tạo
hình; sư dụng nhiều hình ảnh so sánh,
nhân hóa độc đáo