BÀI 2: BÀI HỌC CUỘC SỐNG
( Truyện ngụ ngôn)

VĂN BẢN 1,2 :
NHỮNG CÁI NHÌN HẠN HẸP

TIẾN TRÌNH DẠY - HỌC
• A. HOẠT ĐỘNG KHỞI ĐỘNG
• B. HOẠT ĐỘNG HÌNH THÀNH KIẾN
THỨC
• C. HOẠT ĐỘNG LUYỆN TẬP – VẬN
DỤNG

A. HOẠT ĐỘNG KHỞI ĐỘNG
Trò chơi: Đuổi hình bắt chữ
Dựa vào các hình ảnh sau, em hãy kể tên
những truyện ngụ ngôn mà mình đã được
nghe, được đọc

ĐÁP ÁN
•
•
•
•
•
•
•
•

1: Con ve và con kiến
2: Con cáo và chùm nho
3: Lão nông và con lừa
4: Thỏ và rùa
5: Đeo lục lạc cho mèo
6: Con quạ thông minh
7: Câu chuyện bó đũa
8: Dê đen và dê trắng

Các em tìm đọc

BÀI 2: BÀI HỌC CUỘC SỐNG
( Truyện ngụ ngôn)

VĂN BẢN 1,2 :
NHỮNG CÁI NHÌN HẠN HẸP

I. Trải nghiệm cùng văn bản
1.Đọc

Ếch ngồi đáy giếng
Có một con ếch sống lâu ngày trong một giếng nọ. Xung quanh nó
chỉ có vài con nhái, cua, ốc bé nhỏ. Hằng ngày nó cất tiếng kêu ồm
ộp làm vang động cả giếng, khiến các con vật kia rất hoảng sợ. Ếch
cứ tưởng bầu trời trên đầu chỉ bé bằng chiếc vung và nó thì oai như
một vị chúa tể.
Một năm nọ, trời mưa to làm nước trong giếng dềnh lên, tràn bờ,
đưa ếch ta ra ngoài.
Quen thói cũ, ếch nghênh ngang đi lại khắp nơi và cất tiếng kêu
ộp ộp. Nó nhâng nháo đưa cặp mắt nhìn lên bầu trời, chả thèm để ý
đến xung quanh nên đã bị một con trâu đi qua giẫm bẹp.

( In trong Tổng hợ văn học dân gian người Việt, tập 10, Truyện ngụ ngôn, Nguyễn Xuân Kính (Chủ biên),
NXB Khoa học xã hội Hà Nội,2003)

Thầy bói xem voi
Nhân buổi ế hàng, năm ông thầy bói ngồi chuyện gẫu với nhau.
Thầy nào cũng phàn nàn không biết hình thù con voi nó như thế nào. Chợt nghe người ta
nói có voi đi qua, năm thầy chung nhau tiền biếu người quản voi, xin cho voi dừng lại để
cùng xem.Thầy thì sờ voi, thầy thì sờ ngà, thầy thì sờ tai, thầy thì sờ chân, thầy thì sờ đuôi.
Đoạn, năm thầy ngồi bàn tán với nhau
Thầy sờ vòi bảo:
- Tưởng con voi nó thế nào, hoá ra nó sun sun như con đỉa.
Thầy sờ ngà bảo:
- Không phải! Nó chần chẫn như cái đòn càn.
Thầy sờ tai bảo:
- Đâu có! Nó bè bè như cái quạt thóc.
Thầy sờ chân cãi:
- Ai bảo! Nó sừng sững như cái cột đình.
Thầy sờ đuôi lại nói:
- Các thầy nói không đúng cả. Chính nó tun tủn như cái chổi sể cùn.
Năm thầy, thầy nào cũng cho là mình nói đúng, không ai chịu ai, thành ra xô xát, đánh
nhau tọac đầu, chảy máu.
( In trong Tổng hợ văn học dân gian người Việt, tập 10, Truyện ngụ ngôn, Nguyễn Xuân Kính (Chủ
biên), NXB Khoa học xã hội Hà Nội,2003)

2. Chú thích ( sgk)

II. Suy ngẫm và phản hồi
1. Tóm tắt truyện và xác định đề tài
a, Tóm tắt nội dung câu chuyện:

Ếch ngồi đáy giếng

Thầy bói xem voi

Một con ếch sống dưới đáy
giếng nhìn bầu trời trên cao,
tưởng trời chỉ là cái vung. Đã
thế, mỗi khi cất tiếng kêu,
thấy các con vật bé nhỏ xung
quanh đều khiếp sợ, ếch ta
tưởng mình là chúa tể thế
giới. Lên mặt đất, ếch ta quen
thói, vẫn nhâng nháo, nghênh
ngang và bị một con trâu dẫm
chết

Năm ôm thầy bói mù góp tiền
cho người quản tượng xem
voi. Mỗi ông chỉ sờ được một
bộ phận của con voi rồi đưa
ra kết luận của mình. Ông sờ
vòi ví con voi với “con đỉa”;
ông sờ ngà ví con voi với
“cái đòn càn”; ông sờ tai ví
con voi với “cái quạt thóc”;
ông sờ chân ví con voi với
“cái cột đình”; ông sờ đuôi ví
con voi “cái chổi sể”. Không
ai chịu ai dẫn đến xô xát,
đánh nhau toác đầu chảy
máu.

b, Đề tài của hai văn bản:
Những bài học về cách nhìn sự vật.

2. Tình huống truyện
Ếch ngồi đáy giếng

Thầy bói xem voi

Bị nước đẩy lên mặt đất con
ếch lâu năm “ngồi đáy giếng”
vẫn quen thói nhâng nháo tự
phụ, xem bầu trời là cái vung
và bản thân là chúa tể nên đã
bị con trâu dẫm chết (-> bộc
lộ tác hại của sự ngộ nhận về
bản thân)

Năm ông thầy bói mù rủ nhau
“xem voi”, mỗi ông chỉ sờ
được một phần cơ thể con
voi, nhưng ai cũng tin chỉ có
mình miêu tả đúng về con voi
dẫn đến xô xát, đánh nhau (->
bộc lộ tác hại của lối nhận
thức phiến diện về sự vật)

3. Nhân vật
Khía cạnh

Ếch ngồi đáy giếng

Thầy bói xem voi

Đặc điểm của nhân vật
truyện ngụ ngôn

Loại nhân
vật
Tên nhân
vật
Căn cứ để
rút ra bài
học

3. Nhân vật
Khía cạnh

Ếch ngồi đáy giếng

Thầy bói xem voi

Đặc điểm của nhân vật
truyện ngụ ngôn

Loại nhân vật
Tên nhân vật

Loài vật
Con ếch và các con vật nhỏ
bé sống trong đáy giếng

Con người

Là loài vật, đồ vật,
con người
Không có tên riêng,

Năm ông thầy bói mù

được gọi bằng danh
từ chung

Căn cứ để rút
ra bài học

Hành động và tiếng kêu với
hàng loạt biểu hiện hàm chứa
lời nhắc nhở, bài học với
người đọc, người nghe

Hành động “xem
voi” và những lời cãi
vã gàn dở ẩn chứa
bài học về cách nhận
thức sự vật

Suy nghĩ, hành
động, lời nói…ẩn
chứa những bài học
sâu sắc

4. Bài học

Ếch ngồi đáy giếng

Thầy bói xem voi

+ Hoàn cảnh sống hạn hẹp sẽ ảnh
hưởng đến nhận thức về chính mình
và thế giới xung quanh.
+ Không được tự cao, tự đại, chủ
quan, kiêu ngạo, coi thường những
đối tượng xung quanh mà phải khiêm
tốn
+ Dù môi trường, hoàn cảnh sống có
giới hạn, khó khăn hay thay đổi vẫn
phải cố gắng mở rộng tầm hiểu biết
của mình bằng nhiều hình thức khác
nhau. Phải biết những hạn chế của
mình, để cố gắng mở rộng tầm hiểu
biết, phải nhìn xa trông rộng.

Nên nhận định sự việc, sự
vật với cách nhìn tổng thể, không
nên lấy bộ phận thay cho toàn thể.
Mỗi người cần phải biết lắng nghe,
tiếp thu ý kiến của nhau nhằm đánh
giá sự việc, sự vật một cách tổng
thể, khách quan và chính xác nhất

5. Cách đọc truyện ngụ ngôn

Những lưu ý chung về cách đọc mỗi thể loại

Yếu tố

Đọc truyện ngụ ngôn

Đọc truyện cổ tích

Cốt truyện

Cần nắm được đặc điểm riêng: Xoay
quanh một hành vi ứng xử, một quan
niệm, một nhận thức, phiến diện, sai
lầm,… có tính chất cường điệu, tạo một
ấn tượng rõ rệt, hướng đến một bài học,
một lời khuyên…
 

Cần nắm được đặc điểm riêng: Có
mở đầu “ngày xửa ngày xưa”; có
xung đột đấu tranh giữa cái thiện, cái
ác; thường sử dụng yếu tố kì ảo;
hướng đến một kết thúc có hậu,…
 

Nhân vật

Tìm hiểu những ngộ nhận, sai lầm, thói
tật của nhân vật để rút ra bài học, tự
điều chỉnh nhận thức và cách ứng xử.
Tìm hiểu nhân vật (nhận thức và cách
hành xử) qua những tình huống bộc lộ
nhận, sai lầm, thói tật,…
 

Phân biệt nhân vật theo hai tuyến:
thiện-ác, tốt-xấu.
Tìm hiểu đặc điểm của nhân vật qua
cách họ vượt qua khó khăn thử
thách.
 

Nội dung, ý Hiểu và tự đúc rút được bài học để Hiểu, chia sẻ ước mơ về công lí và
nghĩa
tránh những sai lầm trong cuộc sống.
hạnh phúc của tác giả dân gian.
 

III. Tổng kết
1. Nghệ thuật
- Tình huống bất ngờ hài hước kín đáo.
- Xây dựng hình tượng nhân vật gần gũi với đời sống.
- Kể chuyện ngắn gọn, cách nói bằng ngụ ngôn, giáo huấn tự
nhiên sâu sắc.
- Sử dụng từ láy, phép so sánh, nghệ thuật phóng đại.
2. Nội dung
- Truyện kể về cuộc sống của một chú ếch kiêu ngạo khi ở trong
giếng chỉ coi trời bằng vung, đến khi ra ngoài không thèm để ý xung
quanh nên bị con trâu giẫm bẹp và việc xem voi và phán voi của 5
ông thầy bói. Qua đó phê phán những kẻ hiểu biết hạn hẹp mà
huyênh hoang và khuyên chúng ta cần cố gắng mở rộng tầm hiểu
biết, không được chủ quan, kiêu ngạo và đánh giá sự vật, hiện tượng
một cách toàn diện, khách quan

IV. Luyện tập – vận dụng
1. Kể tên các thành ngữ mà em biết qua các câu
chuyện ngụ ngôn đã học
- Ăn ốc nói mò
- Khôn nhà dại chợ
- Thùng rỗng kêu to
- Coi trời bằng vung
- chín người mười ý
- Cãi chày cãi Cối
- Trong nhà nhất mẹ nhì con, ra đường lắm kẻ còn giòn hơn
ta.