TUẦN :13-TIẾT :41
NÓI GIẢM NÓI TRÁNH

I. Nói giảm nói tránh và tác
dụng của nói giảm nói tránh:
1. Ví dụ 1: (SGK/107-108)

a. Vì vậy, tôi để sẵn mấy lời này, phòng khi tôi
sẽ đi gặp cụ Các -mác, cụ Lê-nin và các vị cách
mạng đàn anh khác, thì đồng bào cả nước,
đồng chí trong Đảng và bầu bạn khắp nơi đều
khỏi cảm thấy đột ngột.
(Hồ Chí Minh, Di chúc)

b. Bác đã đi rồi sao, Bác ơi !
Mùa thu đang đẹp, nắng xanh trời.

(Tố Hữu, Bác ơi!)

c. Lượng con ông Độ đây mà... Rõ tội nghiệp,
về đến nhà thì bố mẹ chẳng còn.
(Hồ Phương, Thư nhà)

a. …đi gặp các cụ
Các-Mác, Lê- nin và
các vị cách mạng
đàn anh khác.
b. …đi
c. …chẳng còn

Đều
nói
về
cái
chết

 Giảm nhẹ, tránh gây cảm giác quá đau
buồn.

2. Ví dụ 2:
“Phải bé lại và lăn vào lòng một người mẹ, áp
mặt vào bầu sữa nóng của người mẹ, để bàn
tay người mẹ vuốt ve từ trán xuống cằm, và
gãi rôm ở sống lưng cho, mới thấy người mẹ
có một êm dịu vô cùng.”
(Nguyên Hồng, Những ngày thơ ấu)
=>Dùng cách diễn đạt tế nhị (theo lối hoán
dụ) để tránh sự thô tục, thiếu lịch sự.

3.Ví dụ 3:
a. Con dạo này lười lắm.
b. Con dạo này không được chăm chỉ lắm.
(a) Cách nói thẳng, nghe có vẻ nặng nề,
căng thẳng.
(b) Cách nói tế nhị, nhẹ nhàng.

*Ghi nhớ (sgk/108)
Nói giảm nói tránh là biện pháp tu
từ dùng cách diễn đạt tế nhị, uyển
chuyển, tránh gây cảm giác quá
đau buồn, ghê sợ, nặng nề; tránh
thô tục, thiếu lịch sự.
Nói giảm = uyển ngữ
Nói tránh = khinh ngữ ,nhã ngữ

- Ngày mồng một đầu năm hiện lên thi thể em bé
ngồi giữa những bao diêm…
(trích Cô bé bán diêm, An- đéc-xen)

- Thi thể= xác chết
=>Tránh gây cảm giác ghê sợ, hàm ý xót xa,
thương cảm với số phận của cô bé bán diêm
trước sự lạnh lùng ,vô cảm của người đời.

Trong hai cách diễn đạt sau, cách nào có sử
dụng biện pháp tu từ nói giảm nói tránh:
Cách A:
1. Bài văn này bạn phân
tích dở quá.
2. Cậu Vàng bị giết rồi ông
giáo ạ!

. Anh còn kém lắm.
4. Lão làm bộ đấy! Thật ra
lão chỉ tâm ngẩm thế nhưng
cũng tham ra phết chứ
chẳng vừa đâu.

Cách B:
1. Bài văn này bạn phân tích chưa
được hay lắm.
2. Cậu Vàng đi đời rồi ông giáo ạ!
(Lão Hạc, Nam Cao)
3. Anh cần phải cố gắng hơn nữa.
4. Lão làm bộ đấy! Thật ra lão chỉ tâm
ngẩm thế nhưng cũng ra phết chứ
chẳng vừa đâu.
(Lão Hạc, Nam Cao)

Trong hai cách diễn đạt sau, cách diễn đạt nào có sử
dụng biện pháp tu từ nói giảm nói tránh:
Cách A:
1. Bài thơ này dở quá.
2. Ông cụ đã chết lúc 8 giờ
sáng.
3. Anh còn kém lắm.

Cách B:
1. Bài thơ này chưa được hay lắm.
2. Ông cụ đã từ trần lúc 8 giờ sáng.
3. Anh cần phải cố gắng hơn nữa.

4. Lão làm bộ đấy! Thật ra 4. Lão làm bộ đấy! Thật ra lão chỉ tâm
lão chỉ tâm ngẩm thế nhưng ngẩm thế nhưng cũng ra phết chứ
chẳng vừa đâu.
cũng tham ra phết chứ
chẳng vừa đâu.

T×nh huèng 1

* Trong một cuộc họp lớp kiểm điểm bạn Hải hay đi
học muộn, bạn Lan nói: “Từ nay cậu không được đi học
muộn nữa vì như vậy không những ảnh hưởng đến việc
rèn luyện đạo đức của bản thân cậu mà còn ảnh hưởng
đến phong trào thi đua của lớp”. Bạn Trinh cho rằng
Lan nói như vậy là quá gay gắt, chỉ nên nhắc nhở bạn
Hải: “Cậu nên đi học đúng giờ ”. Em đồng tình với ý
kiến nào? Vì sao?

=>Đồng tình ý kiến bạn Lan. Vì phê bình
thẳng thắn như vậy sẽ giúp bạn nghiêm túc
sửa sai.

Tình huống 2
An và Thành gây gổ đánh nhau trong giờ ra chơi .
Em là người được chứng kiến sự việc đó. Khi thấy
thầy cô gọi hai bạn lên giải quyết và hỏi em sự việc
diễn ra như thế nào?
Trong trường hợp này em có sử dụng biện pháp nói
giảm nói tránh không? Vì sao?
=> Không nói giảm nói tránh như vậy sẽ rất bất lợi vì
không có thông tin chính xác để điều tra.

*Lưu ý:
Các trường hợp không nên sử dụng nói giảm nói
tránh.

- Khi cần phê bình nghiêm khắc, phải nói
thẳng, nói đúng sự thật.
- Khi cần thông tin khách quan, chính xác,
trung thực (biên bản, báo cáo).

II. Luyện tập
Bài tập 1: Điền các từ ngữ nói giảm nói tránh sau
đây vào chỗ trống: đi nghỉ, khiếm thị, chia tay nhau,
có tuổi, đi bước nữa.
đi nghỉ.
a. Khuya rồi, mời bà..............
chia tay nhau ngày em còn rất bé, em
b. Cha mẹ em........................từ
về ở với bà ngoại.
khiếm thị.
c. Đây là lớp học cho trẻ em..............
có tuổi rồi, nên chú ý giữ gìn sức khoẻ.
d. Mẹ đã ..........
đi bước nữa nên chú nó rất
e.Cha nó mất, mẹ nó......................,
thương nó.

Bài tập 2: Trong mỗi cặp câu dưới đây, câu
nào có sử dụng cách nói giảm nói tránh?
a1. Anh phải hoà nhã với bạn bè!
a2. Anh nên hoà nhã với bạn bè!
b1. Anh ra khỏi phòng tôi ngay!
b2. Anh không nên ở đây nữa!
c1. Xin đừng hút thuốc trong phòng học!
c2. Cấm hút thuốc trong phòng học!
d1. Nó nói như thế là thiếu thiện chí.
d2. Nó nói như thế là ác ý.
e1. Hôm qua em hỗn với anh, em xin anh thứ lỗi.
e2. Hôm qua em có lỗi với anh, em xin anh thứ lỗi.

BÀI TẬP BỔ SUNG

Hãy chuyển các cách diễn đạt sau đây thành
cách diễn đạt có sử dụng nói giảm nói tránh?

a. Đây là ngôi trường của những trẻ em tàn tật.

Đây là ngôi trường của những trẻ em khuyết tật.
b. Các chiến sĩ đã chết để bảo vệ quê hương.
Các chiến sĩ đã hi sinh để bảo vệ quê hương.
c. Kiến thức toán của em còn kém lắm!
Kiến thức toán của em còn chưa tốt, cần cố gắng hơn.
.
d. Bác sỹ pháp y đang mổ xác chết.
Bác sỹ pháp y đang phẫu thuật tử thi.

TỔNG KẾT
Hãy quan sát tranh minh họa trên màn hình
và dùng cách nói giảm nói tránh để diễn đạt lại
các câu trong những tình huống sau và cho
biết ở mỗi tình huống đó, em đã sử dụng cách
nói giảm nói tránh nào?

Anh cút
ra khỏi
đây ngay!

TÌNH

HuỐNG 1 .

Anh
không nên
ở đây nữa!

Nãi gi¶m nãi tr¸nh b»ng c¸ch phñ ®Þnh tõ ng÷ tr¸i nghÜa

Những đứa trẻ
này bố mẹ chết
hết rồi, thật
đáng thương!

Nói giảm nói
tránh bằng
cách dùng từ
đồng nghĩa

Những đứa
trẻ mồ côi
này thật đáng
thương!

Bệnh tình ông ấy
nặng lắm chắc sắp
chết rồi!

TÌNH HUỐNG 4

Tình trạng của
ông ấy chắc chẳng
còn được bao lâu
nữa.

Nói giảm nói tránh bằng cách nói trống.

HƯỚNG DẪN TỰ HỌC
*Đối với bài học tiết này:
- Học thuộc ghi nhớ (SGK).
- Hoàn thiện các bài tập.
- Viết một đoạn hội thoại có sử dụng nói giảm nói
tránh.
- Sưu tầm một số câu thơ, câu văn có sử dụng phép
nói giảm nói tránh.
*Đối với bài học tiết sau:
-Chuản bị bài “Luyện nói văn tự sự kết hợp miêu tả
biểu cảm ”