NGƯỜI LÁI ĐÒ SÔNG ĐÀ
(Trích)

Nguyễn Tuân

NGƯỜI LÁI ĐÒ SÔNG ĐÀ
(Trích)

Nguyễn Tuân

I.TÌM HIỂU CHUNG.
1.Tác giả: Nguyễn Tuân
2.Tác phẩm: Người lái đò sông Đà
a.Xuất xứ:
b. Mục đích sáng tác:
c.Thể loại:
d. Cảm hứng chủ đạo:
II. ĐỌC, HIỂU VĂN BẢN.
1.Hình tượng con sông Đà
a.Sông Đà hùng vĩ, hung bạo ở thượng lưu
b.Sông Đà hiền hòa, trữ tình ở hạ lưu
2. Hình tượng ông lái đò
3. Nghệ thuật
III.TỔNG KẾT .

NGƯỜI LÁI ĐÒ SÔNG ĐÀ
(Trích)

Nguyễn Tuân

I.TÌM HIỂU CHUNG.
1.Tác giả: Nguyễn Tuân
- Nguyễn Tuân là một người nghệ sĩ đa tài, nhà văn của cái đẹp
(duy mĩ)
- Nhà văn của cảnh đẹp, thác ghềnh dữ dội. Nhân vật của
Nguyễn Tuân thường là những con người có tư chất nghệ sĩ
Vd. Huấn Cao (tử tù, tài hoa viết chữ), Ông lái đò (lao động –
nghệ sĩ vượt thác qua ghềnh);
- Nghệ sĩ ngôn từ, phù thủy ngôn từ: sáng tạo từ ngũ, liên tưởng,
so sánh, ví von độc đáo mới lạ. Ông là người có sự thúc đẩy, bổ
sung cho kho từ vượng phong phú của dân tộc.
*Sự nghiệp: sự khác nhau trong sự nghiệp văn học

NGƯỜI LÁI ĐÒ SÔNG ĐÀ
(Trích)

Nguyễn Tuân

I.TÌM HIỂU CHUNG.
1.Tác giả: Nguyễn Tuân
- *Sự nghiệp: sự khác nhau trong sự nghiệp văn học
-Trước cách mạng: Truyện ngắn – “Vang bóng một thời”; nhân
vật: nho sĩ, trí thức bất mãn với thời cuộc sống Ngông, tài hoa bất
đắc chí; Nội dung: hoài cổ, đẹp quá vãng để né tránh hiện thực,
thực tại.
Sau cách mạng: Tùy bút – Tùy bút Sông Đà – Nhân vật: lao
động, hiện tại, lạc quan yêu đời, có khí phách, nghệ sĩ tài hoa
trong công việc lao động, yêu thiên nhiên, yêu cuộc sống

Nguyễn Tuân
I. Tìm hiểu chung:

2. Tác phẩm:

In trong tập tuỳ bút Sông Đà, xuất bản 1960

a.Xuất xứ

Tác phẩm là kết quả chuyến đi thực tế Tây Bắc
năm 1958 của Nguyễn Tuân.
Thiên nhiên
Tìm
chất
vàng
10
của
b. Mục đích
Con người
vùng
Tây
Bắc
sáng tác

c. Thể loại : Tuỳ bút

Kết cấu tự do, phóng túng, biến hóa linh
hoạt (Từ một câu chuyện, một sự việc
nào đó để liên tưởng, bàn bạc, suy
ngẫm...)
Giàu chất kí (chân thực) và thấm đẫm
yếu tố trữ tình (tôi của người viết)

I/TÌM HIỂU CHUNG

2. Tác phẩm:
d. Cảm hứng chủ đạo: Ca ngợi thiên nhiên, đất
nước, con người và cuộc sống mới ở vùng cao
Tây Bắc.

I/TÌM HIỂU CHUNG

Người lái đò Sông Đà

Tiêu biểu cho
phong cách nghệ
thuật độc đáo
của Nguyễn Tuân:
uyên bác, tài hoa

Cho thấy diện
mạo của một
Nguyễn Tuân
mới mẻ, khát
khao hòa nhập…

Một số hình ảnh về Sông Đà

Một số hình ảnh về Sông Đà
Nhìn từ trên nhà máy thuỷ điện

Một số hình ảnh về Sông Đà
Cái nhìn toàn cảnh về Sông Đà

Chúng thủy giai đông tẩu – Đà giang độc bắc lưu”
(thơ Nguyễn Quang Bích)

NGƯỜI LÁI ĐÒ SÔNG ĐÀ
( Trích)
I. TÌM HIỂU CHUNG
II. ĐỌC – HIỂU VĂN BẢN
1. HÌNH TƯỢNG CON SÔNG ĐÀ :
1.1. Vẻ đẹp hung bạo của dòng sông Đà :

- Dòng chảy : “Chúng thuỷ giai Đông tẩu; Đà giang độc Bắc lưu”
(mọi con sông đều chảy theo hướng Đông, chỉ có sông Đà theo hướng Bắc)
–> Ý nghĩa: Sông Đà như một nhân vật có diện mạo, có cá tính độc đáo.

HÌNH TƯỢNG CON SÔNG ĐÀ

Vẻ đẹp hung bạo của
dòng sông Đà
Nhóm 1
Tìm hiểu vẻ đẹp hung
bạo của sông Đà theo
gợi dẫn dưới đây :
1. Đá bờ sông
2. Mặt ghềnh Hát
Loóng
(Thông tin văn bản;
Biện pháp nghệ thuật;
Cảm nhận của em?)

Nhóm 2
Tìm hiểu vẻ đẹp hung
bạo của sông Đà theo
gợi dẫn dưới đây :
1. Quãng Tà Mường
Vát (Hút nước)
2. Thạch trận
(Thông tin văn bản;
Biện pháp nghệ thuật;
Cảm nhận của em?)

Vẻ đẹp trữ tìnhcủa dòng
sông Đà
Nhóm 3
Tìm hiểu vẻ đẹp trữ tình
của sông Đà theo gợi dẫn
dưới đây :
1. Điểm nhìn từ trên cao
(Hình dáng; Màu
nước)
2. Điểm nhìn từ trong
rừng ra (Sự gợi cảm
của sông Đà)
3. Điểm nhìn từ giữa
sông (Cảnh “thuyền tôi
trôi trên sông Đà”)

1. HÌNH TƯỢNG CON SÔNG ĐÀ :
1.1. Vẻ đẹp hung bạo của dòng sông Đà :
Chi tiết
- Đá
bờ
sông

Thông tin văn bản

+ Đá bờ sông dựng vách thành
+ Mặt sông đúng ngọ mới thấy mặt trời
+ Vách đá chẹt lòng sông như cái yết
hầu.
+ Quãng con nai, con hổ đã có lần vọt
từ bờ bên này sang bờ bên kia…”

- Mặt
ghềnh
Hát
Loóng

Biện pháp nghệ thuật

+ So sánh
+ Nhân hóa
+ Liên tưởng,
tưởng tượng…

Cảm nhận

Diễn tả sự nhỏ
hẹp, hùng vĩ,
hiểm trở của
dòng sông.

Hình ảnh mặt ghềnh Hát Loóng.

1. HÌNH TƯỢNG CON SÔNG ĐÀ :
1.1. Vẻ đẹp hung bạo của dòng sông Đà :
Chi tiết
- Đá
bờ
sông

Thông tin văn bản
+ Đá bờ sông dựng vách thành
+ Mặt sông đúng ngọ mới thấy mặt trời
+ Vách đá chẹt lòng sông như cái yết
hầu.
+ Quãng con nai, con hổ đã có lần vọt từ
bờ bên này sang bờ bên kia…”

- Mặt
ghềnh
Hát
Loóng

+ “ Nước xô đá, đá xô sóng,
sóng xô gió”
+“ Cuồn cuộn luồng gió gùn
ghè suốt năm như lúc nào
cũng đòi nợ xuýt bất cứ người
lái đò Sông Đà nào tóm được
qua đấy.”

Biện pháp nghệ thuật

+ So sánh
+ Nhân hoá
+ Liên tưởng,
tưởng tượng…

+ Thủ pháp điệp từ,
điệp ngữ, điệp cú
pháp, nhân hoá…
+ Âm hưởng dữ
dội, dồn dập, mạnh
mẽ.

Cảm nhận

Diễn tả sự
nhỏ hẹp,
hùng vĩ, hiểm
trở của dòng
sông.
-> Con sông
như một kẻ
chuyên đi
đòi nợ dữ
dằn.

tkc

1. HÌNH TƯỢNG CON SÔNG ĐÀ :
1.1. Vẻ đẹp hung bạo của dòng sông Đà :
Chi tiết
Quãng
Tà
Mường
Vát
(Hút
nước)

-Thạch
trận

Thông tin văn bản
+“ cái giếng bê tông thả xuống sông để
chuẩn bị làm móng cầu”
+ “ nước ở đây thở và kêu như cửa cống cái
bị sặc”,
+ “ nước ặc ặc lên như vừa rót dầu sôi vào”
+ thuyền bị cái hút nó hút xuống “trồng
ngay cây chuối ngược …mươi phút sau mới
thấy tan xác…”

- Tiếng thác :

+ réo gần mãi lại réo to mãi lên
+ nghe như là oán trách gì, rồi lại như là
van xin, rồi lại như là khiêu khích, giọng
gằn mà chế nhạo…
+ nó rống lên …cùng gầm thét với đàn
trâu da cháy bùng bùng.

Biện pháp nghệ
thuật
+ So sánh
+ Nhân hoá.
+ Liên tưởng,
tưởng tượng độc
đáo.

+ So sánh, nhân
hoá, liên tưởng …
+ Cách sử dụng từ
ngữ độc đáo.
+ Miêu tả tỉ mỉ =>
Quan sát công phu
và kĩ càng

Cảm nhận
-> Tác giả dùng
con mắt nhà quay
phim tài ba để
khắc hoạ một hình
tượng sông Đà :
dữ dội, nguy hiểm,
là cạm bẫy chết
người.

=> Sông
Đà trở
thành một
loài thuỷ
quái khổng
lồ.

1. HÌNH TƯỢNG CON SÔNG ĐÀ :
1.1. Vẻ đẹp hung bạo của dòng sông Đà :
Chi tiết
Quãng Tà
Mường Vát
(Hút nước)

-Thạch
trận

Thông tin văn bản
+“ cái giếng bê tông thả xuống sông để chuẩn bị làm móng cầu”
+ “ nước ở đây thở và kêu như cửa cống cái bị sặc”,
+ “ nước ặc ặc lên như vừa rót dầu sôi vào”
+ Từng lôi những con thuyền “trồng ngay cây chuối ngược …mươi
phút sau mới thấy tan xác…”

- Tiếng thác :
+ réo gần mãi lại réo to mãi lên
+ nghe như là oán trách gì, rồi lại như là van xin, rồi lại như là khiêu khích, giọng
gằn mà chế nhạo…
+nó rống lên …cùng gầm thét với đàn trâu da cháy bùng bùng.”

- Trận địa đá :
+ Đá mai phục hết trong lòng sông: mỗi lần có chiếc nào xuất hiện
là chúng bèn nhổm cả dậy để vồ lấy thuyền…Mặt hòn đá nào cũng
ngỗ ngược, nhăn nhúm, méo mó…
+ biết bày thạch trận trên sông chia làm ba hàng luôn thách thức và
giao chiến để quyết tiêu diệt bất cứ người lái đò nào đi qua…

Biện pháp nghệ thuật

+ So sánh
+ Nhân hoá.
+ Liên tưởng,
tưởng tượng độc
đáo.

+ So sánh, nhân hoá, liên
tưởng + Cách sử dụng từ
ngữ độc đáo.
+ Miêu tả tỉ mỉ => Quan sát
công phu và kĩ càng

+ So sánh, nhân
hoá, liên tưởng
+ Sử dụng tri thức
của nhiều ngành:
Võ thuật, quân sự,
thể thao…

Cảm nhận
-> Tác giả dùng con
mắt nhà quay phim tài
ba để khắc hoạ một
hình tượng sông Đà :
dữ dội, nguy hiểm, là
cạm bẫy chết người.

=> Sông Đà trở
thành một loài
thuỷ quái
khổng lồ.

=> Sông Đà như
“kẻ thù số một”
của con người,
mối nguy hiểm
cho những
người lái đò.

1.
HÌNH TƯỢNG CON SÔNG ĐÀ :
1.1. Vẻ đẹp hung bạo của dòng sông Đà :
Chi tiết

-Đá bờ
sông

Thông tin văn bản

+ Đá bờ sông dựng vách thành
+ Mặt sông đúng ngọ mới thấy mặt trời
+ Vách đá chẹt lòng sông như cái yết hầu.
+ Quãng con nai, con hổ đã có lần vọt từ bờ bên này sang bờ bên kia…”

- Mặt
ghềnh
Hát
Loóng
Quãng
Tà
Mường
Vát
-Thạch
trận

+ “ Nước xô đá, đá xô sóng, sóng xô gió”
+“ Cuồn cuộn luồng gió gùn ghè suốt năm như lúc nào cũng đòi nợ
xuýt bất cứ người lái đò Sông Đà nào tóm được qua đấy.”

+“ cái giếng bê tông thả xuống sông để chuẩn bị làm móng cầu”
+ “ nước ở đây thở và kêu như cửa cống cái bị sặc”,
+ “ nước ặc ặc lên như vừa rót dầu sôi vào”
+ Từng lôi những con thuyền “trồng ngay cây chuối ngược …mươi phút
sau mới thấy tan xác…”
- Tiếng thác :
+ réo gần mãi lại réo to mãi lên
+ nghe như là oán trách …chế nhạo…
+ nó rống lên …cùng gầm thét với đàn trâu da cháy bùng bùng.”
- Trận địa đá :
+ Đá mai phục hết trong lòng sông:…
+ biết bày thạch trận trên sông …

Biện pháp nghệ thuật

+ So sánh
+ Nhân hóa
+ Liên tưởng, tưởng tượng…

+ Thủ pháp điệp từ, điệp ngữ,
điệp cú pháp, nhân hoá…
+ Âm hưởng dữ dội, dồn dập,
mạnh mẽ.
+ So sánh
+ Nhân hóa
+ Liên tưởng, tưởng tượng…

+ So sánh, nhân hoá,
liên tưởng
+ Sử dụng tri thức của
nhiều ngành: Võ thuật,
quân sự, thể thao…

Cảm nhận

Diễn tả sự nhỏ hẹp,
hùng vĩ, hiểm trở của
dòng sông.

-> Con sông như
một kẻ chuyên đi
đòi nợ dữ dằn.

=> Sông Đà trở
thành một loài
thuỷ quái khổng
lồ.

=> Sông Đà như “kẻ
thù số một” của con
người, mối nguy
hiểm cho những
người lái đò.

=> Bằng lối
liên tưởng
phóng túng,
tài hoa cùng
vốn tri thức
phong phú,
Nguyễn Tuân
đã làm sống
dậy một sức
mạnh thiên
nhiên kì vĩ,
hoang dại,
chất “vàng
mười” của
thiên nhiên
Tây Bắc.

NGƯỜI LÁI ĐÒ SÔNG ĐÀ

SÔNG ĐÀ – TIỀM NĂNG PHÁT TRIỂN KINH TẾ, XÂY DỰNG ĐẤT NƯỚC – CHẤT VÀNG CỦA
THIÊN NHIÊN TÂY BẮC

DU LỊCH SINH
THÁI

THUỶ ĐIỆN
SÔNG ĐÀ

DU LỊCH THỂ
THAO MẠO HIỂM

ĐẢM BẢO AN NINH,
QUỐC PHÒNG

I. TÌM HIỂU CHUNG
II. ĐỌC – HIỂU VĂN BẢN
1. HÌNH TƯỢNG CON SÔNG ĐÀ :
1.1.Vẻ đẹp hung bạo của dòng sông Đà :
1.2. Vẻ đẹp trữ tình của dòng sông Đà :

I. TÌM HIỂU CHUNG
II. ĐỌC – HIỂU VĂN BẢN
1. HÌNH TƯỢNG CON SÔNG ĐÀ :
1.2. Vẻ đẹp trữ tình của dòng sông Đà :

TỪ TRÊN CAO
(Hình dáng, Màu
nước)

TỪ TRONG
RỪNG RA
(Sự gợi cảm
của sông Đà)

TỪ GIỮA SÔNG
Cảnh “thuyền tôi
trôi trên sông Đà”

TỪ TRÊN CAO
HÌNH DÁNG

Tuôn dài
tuôn dài
như một áng
tóc trữ tình…

MÀU NƯỚC

Mùa
xuân
dòng xanh
ngọc bích

Mùa thu
nước sông
lừ lừ
chín đỏ

Thủ pháp so sánh, liên tưởng bất ngờ; quan sát
công phu tạo nên một sông Đà sinh động, hấp dẫn

SAU CHUYẾN ĐI RỪNG
(Sự gợi cảm của sông Đà)

Sông Đà
như một
cố nhân.

Mặt nước
loang loáng
như trẻ con
nghịch chiếu
gương.

Màu
nắng
tháng ba
Đường
thi

Nghệ thuật so sánh khiến sông Đà gợi cảm,
nên thơ như một cố nhân thân thiện

Bờ, bãi
sông Đà
chuồn
chuồn
bươm
bướm...

TỪ GIỮA SÔNG

Cảnh “thuyền tôi trôi trên sông Đà”

BỜ SÔNG

Cảnh
lặng
tờ không
bóng
người

GIỮA DÒNG

Bờ sông
hoang dại,
bờ sông
hồn nhiên
như cổ tích

Dòng sông
lững lờ
nhớ
thương
hòn đá

Con sông
lắng nghe
giọng nói
êm êm của
con người

Thủ pháp nhân hóa, so sánh liên tưởng độc đáo, ngôn ngữ
sáng tạo -> sông Đà đẹp như một bài thơ, nhuốm màu cổ tích.

NGƯỜI LÁI ĐÒ SÔNG ĐÀ

 SƠ KẾT :
Sông Đà vừa hung bạo, hùng vĩ, vừa trữ
tình, thơ mộng. Hai nét tính cách đối lập đó
đã tạo nên bức tranh toàn cảnh về Sông Đà
độc đáo, thú vị làm say đắm lòng người.

II. ĐỌC - HIỂU VĂN BẢN
2. Hình tượng người lái đò sông
Đà
* Vị trí:
 Nhân vật trung tâm
* Giới thiệu
- Lai lịch: làm nghề chở đò
xuôi ngược trên dòng sông
Đà hàng chục năm liền.
+ Ngoại hình: In dấu ấn nghề
nghiệp

II. ĐỌC - HIỂU VĂN BẢN
2. Hình tượng người lái đò sông
Đà
* Vẻ đẹp người lái đò trong
trận thủy chiến với dòng
Sông Đà ( vượt thác)

- Tương quan lực lượng:
Không cân sức

- Diễn biến trận chiến:

Thạch trận sông Đà

Người lái đò trong trận thủy
chiến

Vòng 1

-bốn cửa tử, một
cửa sinh lệch về tả
ngạn, liên tiếp ra
đòn

Bị thương vẫn cố nén, kẹp
chặt cuống lái và chỉ huy bạn
thuyền ngắn gọn, tỉnh táo

Vòng 2

tăng cửa tử, một
cửa sinh lệch về
hữu ngạn

Nắm chặt bờm sóng, ghì
cương, bám chắc phóng
nhanh vào cửa sinh lái miết
một đường chéo;lúc rảo
tránh đá, lúc đè sấn lên…

Vòng 3

bên trái, bên phải
đều là luồng chết,
luồng sống ở sau
bọn đá

Thuyền vút qua cổng đá,
thuyền như mũi tên tre xuyên
nhanh, vừa xuyên vừa tự
động lái được

- Kết quả:
Con người chiến thắng sức mạnh thần thánh của tự
nhiên.
- Nguyên nhân làm nên chiến thắng:
+ Sự ngoan cường, dũng cảm, ý chí quyết tâm
+ Hiểu biết, kinh nghiệm
+ Tài trí, nghệ thuật lên thác xuống ghềnh

- Ý nghĩa:

+ Thể hiện bản lĩnh con người trong công cuộc chinh
phục tự nhiên
+ Thể hiện vẻ đẹp trí dũng, tài hoa điêu luyện của người
lái đò.
+ Thiên nhiên là phông nền, bệ đỡ cho vẻ đẹp của con
người.

* Vẻ đẹp của người lái đò trong cuộc sống đời thường.
Vẻ đẹp bình dị, gần gũi, đời thường

Kết luận:
- Thiên nhiên quý giá như vàng nhưng con người lao động
mới là thứ vàng mười
- Thể hiện quan niệm mới của Nguyễn Tuân sau Cách
mạng: người anh hùng không chỉ có trong chiến đấu à
trong cả lao động bình dị
- Khúc hùng ca ca ngợi con người, ca ngợi lao động

III/ Tổng kết:
1. Nội dung
- Ngợi ca vẻ đẹp kì vĩ, hào hùng, trữ tình, thơ mộng của
thiên nhiên và nhất là của con người lao động bình dị ở
miền Tây Bắc
- Thể hiện tình yêu mến, sự gắn bó thiết tha của Nguyễn
Tuân đối với đất nước và con người Việt Nam.
2. Nghệ thuật
- Tài hoa, uyên bác
- Bậc thầy trong sử dụng ngôn ngữ
- Tạo tình huống đầy thử thách để nhân vật bộc lộ phẩm
chất.

39