Tiết 34-41: Văn
CHỦ ĐỀ TÍCH HỢP

NGƯỜI LÁI ĐÒ SÔNG ĐÀ
(TRÍCH

– NGUYỄN TUÂN)

I. Tìm hiểu chung
1.Tác giả
2.Tùy bút Sông Đà

I, Tìm hiểu chung
1. Tác giả Nguyễn Tuân(1910-1987)
2. Tùy bút sông Đà(1960) : 15 tùy bút
và 1 bài thơ phác thảo

a. Hoàn cảnh sáng tác: Đây là kết quả
a.Hoàn cảnh sáng tác

của chuyến đi lên miền Tây Bắc vào năm
1958

b.Nội dung

b. Nội dung
Ghi lại phong cảnh Tây Bắc vừa uy
nghiêm hùng vĩ, trữ tình; Con người TB
dũng cảm cần cù

3. Đoạn trích Người lái
đò sông Đà

3, Đoạn trích Người lái đò sông Đà
được in trong tập sông Đà(1960) của
Nguyễn Tuân

4.Thể loại

4. Thể loại: tùy bút là loại bút kí ghi chép
người thật việc thật, không có cốt truyện, đặc
biệt in đậm cảm xúc chủ quan của người viết
đậm chất trữ tình

5.Đọc văn bản

5. Đọc văn bản

II.Đọc hiểu văn
bản

II, Đọc hiểu văn bản

1.Hình tượng
sông Đà

•Câu đề từ:

a. Con sông
hung bạo
b.Con sông trữ
tình

1, Hình tượng sông Đà
“Chúng thủy giai đông tầu, Đà giang độc Bắc
lưu”=>Như một nhân vật có cá tính độc đáo
a. Sông Đà hung bạo

*Đá bờ sông dựng vách thành;
-Chẹt lòng sông Đà như một cái yết hầu;
-Mùa hè thấy lạnh và tối;
-Đá mai phục hết lòng sông,
-Nhổm dậy vồ lấy thuyền;
-Mặt hòn đá ngỗ ngược,
-Nhăn nhúm, bày thạch trận; hất hàm hỏi,
=>So sánh độc đáo, trí tưởng tượng phong
phú,sử dụng nhiều giác quan, huy động kiến
thức quân sự, võ thuật, giao thông…
=> Hiểm trở, hùng vĩ, lòng sông hẹp, lưu tốc dòng chảy mạnh ,siết

* Đoạn ghềnh Hát Lóong
“Nước xô đá, đá xô sóng, sóng xô
gió…cuồn cuộn đòi nợ xuýt…
=>Điệp từ, điệp cấu trúc, nhịp
tăng tiến, động từ mạnh…
=>Sự ngang tàng của sông Đà

*Những cái hút nước:
-Như cái giếng bê tông…
-Nước thở và kêu như cửa cống cái
bị sặc…
-Nước ặc ặc lên như vừa rót dầu sôi
vào
-Thuyền bị lôi tuột xuống, tan xác ở
khuỷnh sông dưới…
=>So sánh, nhân hóa, ngôn ngữ tạo
hình, động từ mạnh,vận dụng tri
thức điện ảnh, kể và tả…
=>Dòng sông hung hăng, ưa gây sự
gây tai họa, khủng khiếp và dữ dội,
kẻ thù số 1 của con người

*Những cái thác nước:
-Réo gần réo to, oán trách
van xin, khiêu khích, chế
nhạo
-Rống lên như tiếng ngàn
con trâu mộng, lồng lộn phá
tuông rừng lửa…
=>So sánh nhân hóa,từ ngữ
chọn lọc, tinh tế tài hoa
trong miêu tả
=>Dữ dội cúa thác nước
hiện lên thành hình dáng cụ
thể; sông Đà như loài thủy
quái hung hăng bạo ngược
nham hiểm xảo quyệt.

Tóm lại: Con sông diện mạo dữ
tơn,tâm địa xảo quyệt,dòng sông phù
thủy, nham hiểm, sẵn sàng cướp đi
mạng sống con người, là hiểm họa
của người dân TB.
b. Dòng sông trữ tình thơ mộng
-Hình dáng: SĐ tuôn dài như một
áng tóc trữ tình…đốt nương xuân
=>Liên tưởng so sánh độc đáo, câu
văn mềm mại đầy chất thơ…
=>SĐ như hình ảnh người thiếu nữ
TB kiều diễm hiền dịu duyên dáng
gợi sự mềm mại thanh bình

*Về sắc màu:

Mùa xuân dòng xanh ngọc
bích…

Mùa thu nước lừ lừ chín đỏ
giống như da mặt…

*SĐ gợi cảm, như một cố nhân,ánh
nắng chiếu xuống dòng sông, màu
nắng tháng 3 Đường thi
*Cảnh vật bên bờ sông: lặng
tờ,nương ngô nhú lên lá ngô non, cỏ
gianh ra nõn búp, một đàn hươu…bờ
sông hoang dại như một bờ tiền sử,
bờ sông hồn nhiên…
=>So sánh chuẩn xác,liên tưởng
phong phú, câu văn mềm mại, đầy
hình ảnh…
=>Cảnh thi vị thơ mộng,một vẻ đẹp
thơ mộng
=> Tình yêu tha thiết say đắm với
SĐ; phong cách tài hoa uyên bác…

2.Hình tượng ông lái
đò

2. Hình tượng ông lái đò
*Lai lịch và ngoại hình: ông già 70 tuổi,
làm nghề lái đò, tay lêu nghêu như cây sào
a.Trong cuộc vượt thác

a. Trong cuộc vượt
thác: 3 trùng vi
thạch trận
b. Sau cuộc vượt
thác

*Lực lượng:
- Sông Đà:
+Đá:bày thạch trận ven sông; nước reo hò
làm thanh viện cho đá
-Ông lái đò: chiếc thuyền với 6 bơi chèo
=>Chênh lệch về lực lượng
*Cuộc chiến đấu: vượt qua 3 trùng vi
thạch trận

Trùng vây
thứ nhất

Sông Đà
-Đá: 5 cửa trận, 4 cửa
tử, 1 cửa sinh ở phía
tả ngạn, dàn bày
thạch trận
-Nước thác reo hò ;
đá oai phong…hất
hàm thách thức
-Mặt nước hò la, bẻ
gãy cán chèo, sóng
nước liều mạng đá
trái, thúc gối…
=>Thế chủ động, tiến
công ồ ạt

Người lái đò
-Giữ vững mái chèo khỏi bị
hất lên khỏi sóng
=>Bình tĩnh có bản lĩnh

-Cố nén vết thương, chân
kẹp chặt cuống lái; như vị
tướng oai phong, tiếng chỉ
huy ngắn gọn tỉnh táo
=>Quả cảm tài hoa, phẩm
chất chiến sĩ

Sông Đà
Trùng
Sông Đà dữ dội
vây
hơn -Đá: tăng thêm
thứ
nhiều cửa tử, cửa
sinh lập lờ phía hữu
hai
ngạn
Sóng nước không
ngừng khiêu khích ,
Nước: dòng thác
hùm beo hồng hộc tế
mạnh
=>Dũng mãnh và
nham hiểm

Người lái đò
-“Nắm chắc binh pháp …thuộc quy
luật..”
-=>Vị tướng dạn dày kinh nghiệm
-Cưỡi lên sóng, nắm chắc bờm sóng,
ghì cương lái, bám chắc luồng
nước,phóng nhanh lái miết vào cửa
sinh…
-Đứa thì ông tránh “rảo bơi chèo”,
đứa thì đè sấn lên,chặt đôi ra…
=>Thế tấn công hào hùng và dũng
cảm, thuần phục thác đá;
Ông đò là người tài trí như một vị
tướng tài ba, dạn dày kinh nghiệm.

Trùng
vây thứ
ba

Sông Đà
-Bố trí ít cửa hơn,
bên trái bên phải
đều là luông chết,
luồng sống ở ngay
chính giữa bọn đá
hậu vệ
=>Tinh vi xảo
quyệt hơn

Người lái đò
- Phải đối mặt với sự nguy hiểm, sự
sống và cái chết cách nhau trong
gang tất.
- Ông lái đò mưu trí tài ba phóng
thẳng thuyền chọc thủng cửa giữa
“ Thuyền như một mũi tên tre xuyên
nhanh qua hơi nước, vừa xuyên vừa
tự động lái được lượn được” – như
một người nghệ sĩ với những pha
diễn ngoạn mục.
=>Dũng mãnh, trình độ chèo lái đã
đạt tới mức tài hoa nghệ thuật
=> Những động tác chính xác, tài
hoa đã chứng minh tài trí của
con người trước thiên nhiên dữ
dội, hùng vĩ.

=>Biện pháp nghệ thuật:
Vốn từ ngữ giàu có thuộc nhiều lĩnh vực khác nhau (quân sự, võ
thuật, giao thông…),nhịp điệu câu văn nhanh mạnh, miêu tả tỉ mỉ…
=>Nguyên nhân chiến thắng:
Dũng cảm, ngoan cường,ý chí quyết tâm, tài trí, kinh nghiệm sông
nước…

b.Sau cuộc vượt thác
Hành động:đốt lửa
trong hang đá, nướng
ống cơm lam, bàn về
cá anh vũ, dầm xanh;
không ai bàn thêm một
lời nào về chiến thắng
vừa qua
=>Vẻ đẹp bình dị
khiêm nhường của ông
lái đò

=>Người lái đò :
Dũng cảm, tài ba,trí tuệ, bản lĩnh, ý chí quyết tâm cao vượt qua
thử thách, tài năng, tài hoa nhưng cũng hết sức bình dị… “chất
vàng mười của con người Tây Bắc”
=>Thái độ
Ngợi ca, khâm phục, ngưỡng mộ người lao động…; yêu mến say
đắm thiết tha đối với thiên nhiên và con người lao động Tây Bắc
=>Nhà văn khẳng định:
Chủ nghĩa anh hùng không chỉ có nơi chiến trường mà còn có
ngay ở trong cuộc sống lao động bình thường; Tư cách nghệ sĩ tài
hoa không chỉ trong lĩnh vực sáng tạo nghệ thuật mà còn trong
nhiều lĩnh vực khác.
=>Nguyễn Tuân:
Tài hoa, uyên bác, vốn sống phong phú, hiểu biết sâu rộng…

III, Tổng kết
1. Nghệ thuật :Thể hiện rõ phong cách tài hoa uyên bác:
-Kho từ vựng phong phú, lối ví von liên tưởng độc đáo, bất ngờ,
sáng tạo
-Sự quan sát và tưởng tượng tài hoa
-Cách viết phóng túng, ngôn ngữ điêu luyện,vận dụng nhiều tri
thức uyên bác của nhiều ngành.
-Khám phá cảnh vật và con người trên phương diện văn hóa, thẩm
mĩ.
2. Nội dung: bài tùy bút thể hiện:
-Vẻ đẹp của thiên nhiên Tây Bắc qua hình ảnh của Sông Đà hung
bạo- trữ tình.
-Vẻ đẹp của con người lao động Tây Bắc qua hình ảnh của những
người lái đò trên sông.
→ T/cảm nồng nàn, say đắm của Ng.Tuân đối với th.nhiên, đất
nước và con người VN

-

Bài tập củng cố

1… bờ sông dựng vách thành, mặt sông chỗ ấy chỉ
lúc đúng ngọ mới có mặt trời.
a. Thác
b. Gió
c. Đá
d. Cỏ
2. Sự hung bạo của sông Đà được thể hiện ở:
a. Những cái hút nước
b. Những thác nước
c. Những cái hút nước,đá, thác nước
d. Đá, hút nước

3. Con sông Đà tuôn dài tuôn dài như một áng tóc trữ tình, đầu
tóc, chân tóc ẩn hiện trong mây trời Tây Bắc bung nở hoa ban
hoa gạo tháng hai và cuồn cuộn mù khói núi Mèo đốt nương
xuân
Câu văn trên tác giả sử dụng biện pháp:
a. Nhân hóa
b. So sánh
c. So sánh, nhân hóa, điệp từ
d. Từ láy, điệp ngữ
4. Nguyên nhân chiến thắng của người lái đò sông Đà:
a. Sự ngoan cường,lòng dũng cảm,ý chí quyết tâm
b. Sự ngoan cường,lòng dũng cảm,ý chí quyết tâm,tài trí
c. Sự ngoan cường,lòng dũng cảm,ý chí quyết tâm,tài trí,sự
bình dị
d. Sự ngoan cường,lòng dũng cảm,ý chí quyết tâm,tài trí, kinh
nghiệm sông nước

5. Đâu là câu trả lời đúng nhất cho câu hỏi: Vì sao
hình tượng sông Đà trên trang văn của Nguyễn Tuân
lại có sức hấp dẫn thu hút người đọc?
a. Vì nó mang những vẻ đẹp đa dạng, riêng có của thiên nhiên
Tây Bắc mà không dòng sông nào trên đất nước ta có được
b. Vì nó được xây dựng như một nhân vật có cá tính, có tâm
trạng, có hoạt động, thật phong phú và phức tạp
c. Vì nó làm nền cho sự xuất hiện của con người lao động Tây
Bắc trí dũng và tài hoa
d. Vì nó thể hiện công phu lao động nghệ thuật và sự tài hoa,
uyên bác của nhà văn Nguyễn Tuân

6. Qua hình tượng người lái đò, Nguyễn Tuân đã có quan niệm
như thế nào về nét tài hoa, nghệ sĩ của con người?
a. Nét tài hoa, nghệ sĩ chỉ thuộc về những con người lao động trong
các lĩnh vực nghệ thuật(văn học, điện ảnh, hội họa,âm nhạc…)
b. Nét tài hoa, nghệ sĩ là vẻ đẹp và phẩm chất ở những con người
của một thời đã qua nay chỉ còn trong vang bóng
c. Nét tài hoa, nghệ sĩ của con người không chỉ thể hiện trong các
hoạt động sáng tạo nghệ thuật mà còn trong nhiểu lĩnh vực khác
d.Tất cả các phương án trên
HỌC BÀI Ở NHÀ:
1. Phân tích vẻ đẹp hùng vĩ và trữ tình, thơ mộng của sông Đà ?
2. Ông lái đò – người lao động được xây dựng độc đáo như thế
nào ?
3. Rút ra phong cách nghệ thuật tài hoa – tài tử của Nguyễn Tuân ?